Gần 26.000 doanh nghiệp (DN) rút lui khỏi thị trường mỗi tháng là con số không thể xem nhẹ. Thế nhưng điều đáng lo hơn không nằm ở số lượng DN đóng cửa. Vấn đề nằm ở chỗ nền kinh tế đang có nhiều DN được thành lập, song lại thiếu những DN đủ sức lớn lên để trở thành lực lượng dẫn dắt.

Khoảng trống phía sau những con số

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy trong tháng 5/2026 có 6.746 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 13,9% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, 8.082 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 50% so với tháng trước và tăng 23,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Tính chung 5 tháng đầu năm, cả nước có 129.300 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 15,8% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng có khoảng 25.900 doanh nghiệp rời cuộc chơi.

Ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt 142.600 doanh nghiệp, tăng 27,6% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng có 28.500 doanh nghiệp gia nhập hoặc tái gia nhập thị trường.

Những con số này phản ánh sức sống của khu vực kinh tế tư nhân vẫn hiện hữu. Tuy nhiên, phía sau đó là một thực tế khác. Nhiều doanh nghiệp được sinh ra, nhưng không nhiều doanh nghiệp có thể bước sang giai đoạn phát triển cao hơn.

Đây là điểm nghẽn đang kéo dài nhiều năm và ngày càng bộc lộ rõ trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu gia tăng.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), câu chuyện này hiện lên rõ nét hơn. Ts. Vũ Thành Tự Anh - chuyên gia kinh tế, cho rằng doanh nghiệp vừa đang là tầng dễ tổn thương nhất trong hệ sinh thái kinh doanh. Đây lẽ ra phải là lực lượng kế cận để trở thành các doanh nghiệp lớn trong tương lai. Thế nhưng nhiều đơn vị lại không đạt được tốc độ tăng trưởng cần thiết để bứt phá.

Hiện tượng “missing middle” hay “khoảng trống ở tầng giữa” đang ngày càng rõ. Các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ ở vùng ĐBSCL gặp khó trong tiếp cận nguồn lực. Họ thiếu vốn, thiếu công nghệ và thiếu khả năng mở rộng quy mô. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp cỡ vừa lại suy yếu hoặc rút lui khỏi thị trường sau các cú sốc kinh tế.

Ts. Vũ Thành Tự Anh - chuyên gia kinh tế

Hệ quả là một khoảng trống lớn xuất hiện ngay ở trung tâm hệ sinh thái doanh nghiệp. Khoảng trống này không chỉ là câu chuyện về số lượng. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tổ chức chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ và kết nối thị trường.

Theo Ts. Vũ Thành Tự Anh, vùng ĐBSCL không thiếu lợi thế tự nhiên. Điều còn thiếu là hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh để biến những lợi thế đó thành giá trị kinh tế.

Số liệu cho thấy doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới 87,8% tổng số DN trong vùng ĐBSCL. Doanh nghiệp nhỏ chiếm 9,5%. Trong khi đó, doanh nghiệp vừa chỉ chiếm 1,8% và DN lớn chỉ đạt 0,9%.

Cấu trúc trên thể hiện phần đáy của hệ sinh thái rất rộng. Nhưng tầng giữa và tầng trên lại quá mỏng. “Vấn đề không nằm ở sự thiếu hụt tinh thần kinh doanh mà ở sự vắng bóng cơ chế giúp doanh nghiệp lớn lên”, Ts. Vũ Thành Tự Anh nhận định.

Như lưu ý của vị chuyên gia này, ĐBSCL đang thiếu những “bà đỡ” đủ năng lực để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp quy mô, kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu và tạo ra các đầu tàu mới cho tăng trưởng.

Trong nhiều năm, vốn thường được xem là rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khi doanh nghiệp bước qua giai đoạn khởi nghiệp, vấn đề cốt lõi không còn đơn thuần là vốn.

Chuyên gia Trần Thị Lan Anh, Cố vấn chiến lược về M&A và tăng trưởng thị trường quốc tế, cho biết nhiều doanh nghiệp hiện đã có sản phẩm, có khách hàng và có doanh thu ổn định. Tuy nhiên, thay vì bước vào quỹ đạo tăng trưởng thuận lợi, họ lại đối mặt với hàng loạt thách thức mới.

Nhân viên vừa đào tạo xong đã nghỉ việc. Đội ngũ liên tục biến động. Doanh thu tăng nhưng dòng tiền luôn căng thẳng. Báo cáo vẫn có lợi nhuận nhưng tiền mặt lại không đủ để duy trì hoạt động thường ngày.

Xây nền cho hành trình lớn lên

Nhìn bề ngoài, đây là các vấn đề khác nhau. Nhưng theo bà Lan Anh, phần lớn đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân. Đó là doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống quản trị phù hợp với quy mô phát triển mới.

Nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình khởi nghiệp, khi mọi quyết định tập trung vào nhà sáng lập và hoạt động chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân. Cách làm này có thể hiệu quả ở quy mô nhỏ, nhưng khi doanh nghiệp mở rộng sẽ dễ dẫn đến quá tải, giảm khả năng kiểm soát, chậm ra quyết định và gia tăng rủi ro vận hành.

Các doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “làm mọi thứ để tồn tại” sang tư duy “xây dựng hệ thống để phát triển”. Chỉ khi có nền tảng tổ chức vững chắc, doanh nghiệp mới có thể mở rộng quy mô mà không rơi vào vòng xoáy khủng hoảng nội bộ.

Chuyên gia Trần Thị Lan Anh, Cố vấn chiến lược về M&A và tăng trưởng thị trường quốc tế

“Tăng trưởng không chỉ là doanh thu cao hơn. Tăng trưởng bền vững là khi năng lực quản trị, vận hành và tổ chức phát triển tương xứng với tốc độ mở rộng”, bà Lan Anh nhấn mạnh.

Nếu quản trị là nền móng, thì đổi mới sáng tạo chính là động lực giúp doanh nghiệp bứt phá. Tại hội thảo “Triển khai Cuộc thi Khởi nghiệp xanh lần thứ 12 – Con đường phát triển bền vững” được tổ chức ở Tp.HCM vào thượng tuần tháng 6/2026, bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, nhấn mạnh ba hướng hỗ trợ trọng tâm. Đó là nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy Nghiên cứu và phát triển (R&D) và đổi mới sáng tạo, đồng thời tăng cường khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Theo bà Hạnh, mục tiêu cuối cùng là xây dựng những doanh nghiệp phát triển bền vững, đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu nhưng vẫn dựa trên nền tảng giá trị bản địa.

Bên cạnh vốn, công nghệ và thị trường, một khoảng trống khác cũng đang được nhắc đến nhiều hơn. Đó là khoảng trống về năng lực quản trị và tri thức kinh doanh.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng đề xuất cần nâng tầm “dân trí kinh doanh” bằng các chương trình đào tạo thực chiến, bám sát những vấn đề doanh nghiệp đang đối mặt như quản trị dòng tiền, nhân sự, chuyển đổi số, pháp lý quốc tế hay rủi ro chuỗi cung ứng. Theo ông, kiến thức cũng cần được cập nhật liên tục để theo kịp tốc độ thay đổi của thị trường toàn cầu.

Từ tiếp cận vốn, nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy đổi mới sáng tạo đến mở rộng thị trường quốc tế, các chính sách cần hướng tới mục tiêu giúp doanh nghiệp vượt ngưỡng tăng trưởng. Sức khỏe của nền kinh tế không chỉ được đo bằng số doanh nghiệp thành lập mới, mà còn ở khả năng tồn tại, mở rộng quy mô và trở thành những đầu tàu tăng trưởng. 

Con số gần 26.000 doanh nghiệp rút lui mỗi tháng là lời nhắc về những khoảng trống cần sớm được lấp đầy trên hành trình lớn lên của doanh nghiệp. Xây nền cho tăng trưởng không chỉ là giúp doanh nghiệp tồn tại, mà còn tạo ra lực lượng đủ sức mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và dẫn dắt nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Thế Vinh