Như đã đưa tin, mới đây Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố kết luận điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 và đề xuất biện pháp xử lý đối với 60 nền kinh tế liên quan đến việc ban hành và thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. 

Tại đây, USTR đề xuất áp thuế bổ sung với 60 nền kinh tế. Trong đó, mức thuế 12,5% áp dụng cho các nền kinh tế bị đánh giá là “không ban hành và không thực thi hiệu quả” lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Mức 10% áp dụng cho các nền kinh tế đã có lệnh cấm, cam kết trong thỏa thuận thương mại hoặc cơ chế kiểm soát bán phần.

Theo Reuters, các chuyên gia về thương mại và nhân quyền cho rằng biện pháp này sẽ không giải quyết được các vấn đề phổ biến về lao động trẻ em, lao động cưỡng bức và các hành vi lạm dụng lao động khác trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

"Bản chất của biện pháp mới này hầu như không liên quan gì đến lao động cưỡng bức. Nó chỉ là một lý do mới để biện minh cho thuế quan thương mại", ông Ram Ben Tzion, đồng sáng lập kiêm CEO nền tảng kiểm tra lô hàng kỹ thuật số Publican, cho biết.

Reuters dẫn ước tính mới nhất của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy có 27,6 triệu người đang bị cưỡng bức lao động, tăng khoảng 2,7 triệu người so với năm 2016. Gần một nửa số trường hợp cưỡng bức lao động trong khu vực tư nhân, tập trung ở các lĩnh vực xuất khẩu sản xuất công nghiệp, xây dựng, nông nghiệp và thủy sản và khai thác mỏ.

EU cũng là một trong 60 nền kinh tế bị điều tra và đề xuất áp thuế 10%, dù đã ban hành Quy định về Lao động Cưỡng bức sẽ có hiệu lực từ tháng 12/2027. 

Theo Tổ chức nhân quyền quốc tế Walk Free, không một quốc gia nào trong nhóm G20 đang làm đủ để chống lại tình trạng lao động cưỡng bức so với sự giàu có của họ. Walk Free cho biết Mỹ nằm trong nhóm 10 quốc gia có số người sống trong cảnh nô lệ hiện đại nhiều nhất.

Còn ông Andrew Wilson, Phó Tổng thư ký Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) cho rằng, tính chất "tùy tiện" của các mức thuế quan là một vấn đề đáng lo ngại.

"Điều này không hợp lý nếu mục đích là tăng cường kiểm soát nạn nô lệ hiện đại," ông nói. Đại diện ICC đánh giá các biện pháp dự kiến ​​của EU khi được thực hiện cuối cùng sẽ rộng hơn các biện pháp của Mỹ.

"Chế độ quản lý của EU cuối cùng có thể có phạm vi thị trường rộng hơn vì nó bao gồm hàng nhập khẩu, sản phẩm bán trong EU và hàng xuất khẩu từ EU", ông nói.

Ông Sebastian Ruenz, chuyên gia về ESG và chuỗi cung ứng tại Công ty luật Taylor Wessing, cũng đồng ý rằng khuôn khổ của EU không yếu như USTR ám chỉ. Lệnh cấm của EU bao gồm các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức trên toàn thế giới, bất kể quốc gia xuất xứ.

"Về mặt cấu trúc, luật này sẽ toàn diện hơn nhiều so với luật của Mỹ", ông nói. Chuyên gia này cho biết thêm, một số quốc gia tại EU cũng đã thiết lập các tiêu chuẩn riêng liên quan đến lao động cưỡng bức như Đức với Đạo luật thẩm định chuỗi cung ứng và Pháp với một đạo luật tương tự. 

The Reuters, ngay cả những người ủng hộ rộng rãi lệnh cấm nhập khẩu như một vũ khí chống lại chế độ nô lệ hiện đại cũng nghi ngờ liệu các loại thuế quan được điều chỉnh theo khối lượng thương mại, chứ không theo mức độ nghiêm trọng của sự bóc lột, có thể tạo ra sự thay đổi có ý nghĩa hay không.

Bà Hélène de Rengerve, chuyên gia cấp cao tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW), cho rằng các hình thức lao động cưỡng bức cực đoan nhất đã không phải là mục tiêu chính của thuế quan, mà thay vào đó được xác định bởi khối lượng thương mại và các cân nhắc về địa chính trị.

"Cũng không rõ điều này sẽ thực sự tạo động lực để cải thiện tình hình như thế nào... Nó thậm chí có thể tạo ra nhiều sự phản kháng chính trị hơn ở một số quốc gia. Tôi e rằng nó có thể phản tác dụng đối với mục tiêu chống lại lao động cưỡng bức", bà cho biết.

Việt Nam là một trong những nền kinh tế bị đề xuất áp thuế bổ sung 12,5%. Bình luận về kết luận của USTR, người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ: "Kết luận điều tra về các hành vi lao động cưỡng bức của USTR không phản ánh đúng thực tế và nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa, giảm thiểu lao động cưỡng bức.

Chủ trương nhất quán của Việt Nam là nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ nghiêm túc các quy định của ILO, các hiệp định thương mại tự do. Chủ trương này được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật, các chương trình/kế hoạch hành động của Chính phủ và được đảm bảo thực hiện trên thực tế.

Việt Nam cũng đã tham gia, phê chuẩn các công ước, điều ước quốc tế liên quan nhằm bảo đảm thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người lao động. Việt Nam đã tham gia, cung cấp thông tin đầy đủ, chi tiết cho phía Hoa Kỳ trong quá trình điều tra. 

Đỗ Kiều