Tại tọa đàm giới thiệu Báo cáo Triển vọng Kinh tế Khu vực châu Á - Thái Bình Dương do Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp cùng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tổ chức ngày 20/10, bức tranh kinh tế Việt Nam nhận được nhiều đánh giá tích cực.

Ông Fazurin Jamaludin, Đại diện thường trú IMF tại Việt Nam và Lào, nhận định kinh tế thế giới đang cùng lúc chịu tác động từ cuộc khủng hoảng tại Trung Đông gây áp lực lên giá năng lượng, những bất định trong cơ chế thương mại quốc tế và làn sóng bùng nổ công nghệ từ trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bối cảnh đó, Việt Nam thuộc nhóm các nền kinh tế vừa chịu sức ép từ các cú sốc bên ngoài, vừa đón nhận lợi ích đáng kể từ sự phát triển của công nghệ do AI dẫn dắt, nhờ vậy duy trì được khả năng chống chịu rất tốt.

Thực tế ghi nhận trong nửa đầu năm 2026, Việt Nam là một trong những nền kinh tế có kết quả tăng trưởng mạnh nhất thế giới. Kết quả ấn tượng này đã thúc đẩy IMF điều chỉnh tăng dự báo tăng trưởng của Việt Nam trong Báo cáo Triển vọng kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương. IMF dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam 2026 đạt 8,4% và 2027 lên 7,5%. Mức tăng của Việt Nam gần gấp đôi mức tăng trung bình của khu vực châu Á. Kinh tế châu Á nói chung được dự báo tăng 4,8% và nhóm ASEAN 4,9%, tức Việt Nam nhanh hơn 3,6 điểm phần trăm so với trung bình khu vực và 3,5 điểm phần trăm so với ASEAN.

Đồng quan điểm về tính thời điểm, Giáo sư, Tiến sĩ Tô Trung Thành, Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, nhấn mạnh kinh tế thế giới đang phân mảnh và dịch chuyển chuỗi cung ứng sâu sắc. Những biến động này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi phải nhanh chóng chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và khai thác cân bằng hơn giữa thị trường trong nước lẫn quốc tế.

Mặc dù xuất khẩu và đầu tư từng là động lực tăng trưởng chủ đạo giúp các nền kinh tế vươn lên nhóm thu nhập trung bình, song chuyên gia kinh tế cao cấp của IMF, ông Diaa Noureldin - Chuyên gia Kinh tế cao cấp, Vụ châu Á - Thái Bình Dương IMF, cảnh báo mô hình này đang chạm trần do hiệu quả đầu tư giảm dần và rủi ro từ sự phân mảnh thương mại toàn cầu.

Trong khi đó, tiêu dùng hộ gia đình tại Việt Nam vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Nghiên cứu của IMF chỉ ra rằng mức tiêu dùng thực tế của Việt Nam hiện thấp hơn quỹ đạo giả định nếu tiêu dùng bình quân đầu người tăng tương ứng với tốc độ tăng thu nhập, đồng thời sức phục hồi tiêu dùng sau các biến động kinh tế vẫn còn chậm.

Rào cản lớn nhất kìm hãm sức mua là tâm lý tiết kiệm dự phòng. Tại Việt Nam, dù tỷ lệ thay thế thu nhập từ lương hưu theo ước tính ở mức tương đối cao, nhưng diện bao phủ của hệ thống an sinh xã hội và chế độ hưu trí còn khá hạn chế. Thực trạng này kết hợp với tỷ lệ lao động phi chính thức lớn khiến các hộ gia đình buộc phải thắt chặt hầu bao, tăng tích lũy để chuẩn bị cho tuổi già và phòng ngừa rủi ro thu nhập. Ngay cả trong môi trường lãi suất thấp, nhu cầu tích lũy này vẫn không suy giảm do chịu chi phối bởi yếu tố nhân khẩu học và an sinh.

Để khơi thông nguồn lực này, IMF khuyến nghị Việt Nam củng cố hệ thống an sinh xã hội, mở rộng diện bao phủ lương hưu và triển khai các chương trình hỗ trợ có điều kiện. Những cải cách này sẽ giúp người dân an tâm giảm tiết kiệm phòng ngừa, qua đó giải phóng sức mua của thị trường nội địa, đặc biệt là nhóm gia đình có thu nhập thấp vốn có xu hướng dùng phần lớn thu nhập tăng thêm cho chi tiêu sinh hoạt.

Các định chế quốc tế đồng loạt nâng dự báo tăng trưởng Việt Nam

Cùng với thị trường nội địa, thương mại dịch vụ được IMF xem là đòn bẩy chiến lược tiếp theo. Chuyên gia kinh tế Anne Oeking từ IMF cho biết xuất khẩu dịch vụ khu vực đang tăng trưởng nhanh hơn xuất khẩu hàng hóa nhờ công nghệ số và mức độ tinh vi của chuỗi cung ứng.

Bà Anne Oeking lưu ý Việt Nam vẫn đang chịu thâm hụt thương mại dịch vụ, trong đó bài toán chi phí logistics và năng lực vận tải là vấn đề cần tập trung tháo gỡ để gia tăng sức cạnh tranh. Bên cạnh đó, dù chỉ số sẵn sàng về trí tuệ nhân tạo của Việt Nam hiện ngang mức trung bình khu vực, nhưng vẫn còn khoảng cách so với các thị trường phát triển như Bắc Mỹ.

Để biến dịch vụ thành động lực tăng trưởng mới, Đại diện thường trú IMF khuyến nghị Việt Nam cần chủ động hoàn thiện kết nối số, nâng cấp hạ tầng năng lượng nhằm đáp ứng nhu cầu của các trung tâm công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn bị tốt chuỗi cung ứng đầu vào trung gian. Việc cắt giảm các rào cản quy định không cần thiết, tạo môi trường cạnh tranh minh bạch và hỗ trợ người lao động chuyển đổi kỹ năng sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam khai thác trọn vẹn tiềm năng to lớn từ các ngành dịch vụ hiện đại.

Thanh Hoa