Công văn 9608/NHNN-CSTT ngày 18/10/2026 của Ngân hàng Nhà nước yêu cầu tính toàn bộ số dư phát sinh trong năm 2026 từ nghiệp vụ mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng (L/C) do chính ngân hàng phát hành vào hạn mức tăng trưởng tín dụng, thay vì nằm ngoài phạm vi kiểm soát như trước đây.

Đây là hình thức cấp tín dụng, tài trợ thương mại giúp bên xuất khẩu hoặc bên thụ hưởng nhận tiền ngay sau khi xuất trình bộ chứng từ hợp lệ, không phải chờ đến ngày đáo hạn của L/C trả chậm. Việc thay đổi cách ghi nhận có thể làm tăng tỷ lệ tăng trưởng tín dụng được tính toán, dù không đồng nghĩa ngân hàng phát sinh thêm lượng giải ngân tương ứng.

Theo số liệu cuối quý II/2026 của VDSC, SHB dẫn đầu về quy mô nghiệp vụ này với khoảng 75.500 tỷ đồng, Techcombank đạt 26.200 tỷ đồng, trong khi MB và HDBank cùng ghi nhận khoảng 16.000 tỷ đồng mỗi ngân hàng.

Khi cộng số dư L/C vào tăng trưởng tín dụng nửa đầu năm, VDSC ước tính bốn ngân hàng đã vượt hạn mức năm 2026. Cụ thể, SHB đạt mức tăng trưởng 19,4% so với room 10,5%; TPBank đạt 13,7% so với 11%; Techcombank đạt 15% so với 12%, sau khi loại trừ 20.000 tỷ đồng dành cho các dự án hạ tầng quốc gia; còn Nam A Bank đạt 10,7% so với hạn mức 10,5%.

Theo cách tính này, các ngân hàng trên có thể phải điều chỉnh kế hoạch giải ngân hoặc thu hẹp hoạt động L/C trong quý IV/2026, tùy thuộc hạn mức được giao và hướng dẫn điều hành tiếp theo.

Ngược lại, nhóm ba ngân hàng quốc doanh mới ghi nhận tăng trưởng tín dụng khoảng 5%, thấp hơn hạn mức 10,6–13%. Nhóm nhận chuyển giao bắt buộc gồm MB, VPBank và HDBank được giao room lên tới 35%, qua đó có dư địa mở rộng tín dụng và gia tăng thị phần cuối năm.

Sự phân hóa này diễn ra trong bối cảnh các ngân hàng đồng thời chịu áp lực điều chỉnh lãi suất. Theo nội dung được dẫn từ Công văn 9608, các tổ chức tín dụng được yêu cầu giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, đồng thời hạ 1,5–2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. Trường hợp vi phạm chỉ đạo lãi suất có thể bị cắt giảm room tín dụng năm 2026–2027 hoặc áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn nghiêm ngặt hơn.

Trong hai ngày 19–20/10, ít nhất 19 ngân hàng đã giảm lãi suất tiền gửi. Vietcombank, ACB, VPBank và Sacombank giảm phổ biến 0,5 điểm phần trăm, riêng NCB giảm 0,6 điểm phần trăm. VDSC dự báo lãi suất huy động có thể đi ngang đến hết năm 2026 khi nhu cầu thanh khoản giảm bớt, nhưng khó giảm sâu trong năm 2027 do nhu cầu vốn trung và dài hạn vẫn lớn.

Vì sao chưa thể “khai tử” room tín dụng trong năm nay?

Tính đến ngày 14/10/2026, tăng trưởng huy động đạt 11,22%, gần tương đương mức tăng trưởng tín dụng 11,44%. Chênh lệch giữa huy động và tín dụng thu hẹp từ đỉnh 2,8 triệu tỷ đồng xuống khoảng 2,35 triệu tỷ đồng.

Việc giảm lãi suất cho vay mạnh hơn lãi suất huy động, đồng thời áp dụng với cả dư nợ cũ và mới, có thể gây sức ép lên biên lãi ròng (NIM) toàn ngành trong ngắn hạn. Tuy nhiên, VDSC cho rằng tác động thực tế được hạn chế phần nào nhờ các chương trình tín dụng ưu đãi có quy mô xác định, như BIDV triển khai gói 100.000 tỷ đồng, Sacombank 40.000 tỷ đồng và MSB 10.000 tỷ đồng.

Xét theo cơ cấu tín dụng, các ngân hàng có tỷ trọng cho vay sản xuất kinh doanh lớn như VietinBank (66%), MB (57%), Vietcombank (56%) và BIDV (51%) có thể chịu tác động trực tiếp lớn hơn từ yêu cầu giảm lãi suất đối với nhóm khách hàng này. Dù vậy, Vietcombank và MB có lợi thế chi phí vốn nhờ tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao. Trong khi đó, Techcombank, VPBank, VIB và ACB có tỷ trọng cho vay sản xuất kinh doanh dưới 30%, nên mức độ tác động trực tiếp có thể thấp hơn.

Bên cạnh kiểm soát tăng trưởng tín dụng và lãi suất, Công văn 9608 còn yêu cầu phân loại nợ trung thực, theo dõi chặt các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro và kiểm soát lãi dự thu.

Theo dữ liệu được nêu, tỷ lệ bao phủ nợ xấu của Vietcombank đạt 279%, VietinBank 134%, Techcombank 126%, trong khi Eximbank ở mức 33%, VIB 44%, HDBank 50% và MSB 52%. Riêng Sacombank ghi nhận tỷ lệ nợ xấu 7,5%, là chỉ tiêu khác với tỷ lệ bao phủ nợ xấu của các ngân hàng trên.

Ngoài ra, MSB, Nam A Bank và SHB có tỷ lệ lãi dự thu trên tài sản sinh lãi từ 2,1–3%, với số ngày thu lãi bình quân kéo dài 82–143 ngày, cao hơn đáng kể mức 28 ngày của Vietcombank. Các ngân hàng này có thể chịu áp lực lên thu nhập nếu phát sinh yêu cầu thoái thu những khoản lãi chưa thu hồi được.

Như vậy, thay đổi cách tính dư nợ L/C không nhất thiết phản ánh tín dụng thực tế tăng đột biến, nhưng có thể làm thu hẹp dư địa tăng trưởng theo hạn mức được giao. Cùng với yêu cầu giảm lãi suất và kiểm soát chất lượng tài sản, quy định mới đặt ra áp lực điều hành khác nhau giữa các ngân hàng trong quý cuối năm 2026.

Thanh Hoa