Bộ Tài chính vừa đề xuất áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân, chủ doanh nghiệp nợ thuế từ 1 triệu đồng và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Dù mục tiêu là chống thất thu ngân sách, song quy định này đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều về tính khả thi và những hệ lụy đối với môi trường kinh doanh.

Nỗi lo "dính" lệnh cấm vì lỗi hệ thống và khách quan

Bộ Tài chính vừa gửi Bộ Tư pháp thẩm định dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc bổ sung quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế nợ từ 1 triệu đồng trở lên và không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký (trạng thái TT06).

Theo dự thảo, các đối tượng như cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp hoặc hợp tác xã... nếu nợ thuế quá hạn từ 1 triệu đồng và "biến mất" khỏi địa chỉ đăng ký kinh doanh sẽ rơi vào tầm ngắm. 

Cụ thể, sau 30 ngày kể từ khi cơ quan thuế thông báo qua tài khoản điện tử và công khai trên cổng thông tin mà người nộp chưa hoàn thành nghĩa vụ, lệnh tạm hoãn xuất cảnh sẽ được gửi tới cơ quan quản lý xuất nhập cảnh thuộc Bộ Công an.

Lý giải về ngưỡng nợ 1 triệu đồng, Bộ Tài chính cho biết hiện nay, cả nước có khoảng 963.500 người nộp thuế (gồm hơn 325.000 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh) không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn nợ thuế với tổng số tiền lên đến 32.130 tỷ đồng.

Đáng chú ý, có tới gần 500.000 trường hợp nợ dưới 1 triệu đồng. Dù tổng số tiền nợ của nhóm này chỉ khoảng 66 tỷ đồng (chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng nợ), nhưng số lượng đối tượng lại chiếm hơn một nửa. Cơ quan soạn thảo cho rằng, việc quy định ngưỡng 1 triệu đồng đối với các "địa chỉ ma" là biện pháp răn đe cần thiết để làm sạch dữ liệu và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Dù đồng tình với việc tăng cường quản lý thuế, nhưng nhiều hộ kinh doanh và chuyên gia bày tỏ sự lo ngại về ngưỡng nợ quá thấp và những rủi ro phát sinh từ thực tế vận hành.

Chị Minh Hà, chủ sạp tạp hoá tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội), chia sẻ một thực tế tréo ngoe: Dù luôn chủ động nộp thuế đúng hạn, ứng dụng eTax vẫn thường xuyên báo "nộp trễ". Theo chị Hà, việc nợ thuế đôi khi không phải do chủ ý mà xuất phát từ lỗi hệ thống, nghẽn mạng hoặc người dân (đặc biệt là người lớn tuổi) không rành công nghệ để kiểm soát các khoản nợ nhỏ phát sinh.

Bên cạnh đó, vấn đề "địa chỉ đăng ký kinh doanh" cũng là một điểm nghẽn. Anh Vương Thanh Điền, chủ một xưởng sản xuất quần áo tại Thanh Hoá, phân tích: “Hộ kinh doanh thường phải thuê mặt bằng, việc thay đổi địa điểm diễn ra thường xuyên do phụ thuộc chủ nhà. Nếu chỉ vì chậm cập nhật địa chỉ và nợ 1 triệu đồng mà bị cấm xuất cảnh thì quá khắt khe. Nên có các bước nhắc nhở, xử phạt hành chính trước khi áp dụng biện pháp mạnh nhất là chặn quyền đi lại”.

Đồng quan điểm, chủ một doanh nghiệp nhỏ tại Hà Nội, cho rằng các doanh nghiệp nhỏ thường yếu về khâu kế toán, pháp chế. Việc nợ thuế đôi khi do dòng tiền đứt gãy cục bộ chứ không phải tẩu tán tài sản. Đại diện doanh nghiệp đề xuất cần phân loại rõ mức độ vi phạm: Đâu là cố tình trốn thuế, đâu là chậm kê khai do khó khăn khách quan.

Nâng ngưỡng phạt để phù hợp với thực tế

Dưới góc nhìn của các hiệp hội, đề xuất này có thể gây ra những hệ lụy lớn hơn cả số tiền thuế thu hồi được. Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, cảnh báo về những tình huống dở khóc dở cười: Một doanh nhân có thể lỡ mất hợp đồng triệu đô chỉ vì nợ thuế... 1 triệu đồng do kế toán sơ suất.

“Đối tác nước ngoài sẽ nhìn nhận thế nào về môi trường đầu tư nếu biết một doanh nhân bị chặn tại sân bay chỉ vì khoản nợ chưa bằng một bữa ăn? Điều này vô tình tạo ra hình ảnh thiếu thiện cảm và thiếu linh hoạt,” ông Vũ nhận định.

Doanh nghiệp FDI ngừng hoạt động vẫn "ôm" nợ thuế hàng nghìn tỷ đồng

Ông Nguyễn Duy Thành, Giám đốc một doanh nghiệp tại TP.HCM, kiến nghị thay vì cấm đoán cứng nhắc, ngành thuế nên triển khai các ki-ốt điện tử tại cửa khẩu. Tại đây, người dân có thể nộp thuế trực tuyến và được xóa lệnh hoãn xuất cảnh ngay lập tức sau khi có biên lai. Hiện tại, dù dự thảo cam kết xóa lệnh trong vòng 24 giờ sau khi nộp đủ tiền, nhưng đối với những chuyến bay quốc tế, 24 giờ là quá muộn để cứu vãn một cơ hội kinh doanh hay một kế hoạch cá nhân quan trọng.

Mặc dù có nhiều lo ngại, luật sư Nguyễn Văn Được (Ủy viên BCH Hội Tư vấn thuế Việt Nam) lưu ý người dân cần hiểu đúng bản chất đề xuất: Biện pháp này không áp dụng cho mọi trường hợp chậm nộp thuế, mà tập trung vào nhóm "TT06" - những người đã vi phạm địa chỉ kinh doanh và có dấu hiệu chây ì. 

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý vẫn cho rằng ngưỡng 1 triệu đồng cần được xem xét lại. Một số chuyên gia nhận định, quyền tự do đi lại là quyền cơ bản của công dân. Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế cần tương xứng với mức độ vi phạm. Việc đặt ngưỡng quá thấp dễ dẫn đến tình trạng quá tải cho cả cơ quan thuế lẫn cơ quan xuất nhập cảnh, đồng thời gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Thanh Hoa