Tại hội nghị giao ban báo chí ngày 16/6 nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cho biết hai nghị định hướng dẫn Luật Báo chí đã được trình lại Chính phủ để ký ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, mang đến cho các tòa soạn cả những quyền chờ đợi lâu nay lẫn những nghĩa vụ phải bắt tay chuẩn bị ngay từ bây giờ.

Phát biểu từ góc nhìn cơ quan quản lý nhà nước về thông tin, truyền thông, Thứ trưởng Phan Tâm thông báo một bước tiến quan trọng về thể chế. Theo đó, hai nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí số 126/2025/QH15, gồm nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí và nghị định về quản lý hoạt động phát thanh, truyền hình đã hoàn tất việc tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến các thành viên Chính phủ và được trình lại Chính phủ để ký ban hành.

Hai nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng bộ với thời điểm Luật Báo chí có hiệu lực, bảo đảm không có khoảng trống pháp lý. Cùng với đó, ba thông tư đã được Bộ chuẩn bị sẵn để ký ban hành ngay khi các nghị định được công bố. Đây là một phần trong việc triển khai Chỉ thị số 05 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, truyền thông trong tình hình mới.

Bốn điểm mới các tòa soạn chờ đợi

Thứ nhất, về quyền tác nghiệp, lần đầu tiên một văn bản dưới luật quy định rõ: nếu cơ quan, tổ chức im lặng quá thời hạn trả lời báo chí, 30 ngày đối với việc giải quyết vấn đề và 15 ngày làm việc đối với kiến nghị, phản ánh, thì cơ quan báo chí có quyền đăng, phát vấn đề đó hoặc chuyển đến cơ quan cấp trên có thẩm quyền. Thứ trưởng đánh giá đây là cơ chế pháp lý bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của báo chí mạnh nhất từ trước đến nay.

Thứ hai, về thẻ nhà báo, nhà báo chuyển sang cơ quan báo chí khác mà vẫn thuộc diện được cấp thẻ sẽ được đổi thẻ ngay, không phải xin cấp lại từ đầu. Trường hợp hết hợp đồng và phải nộp lại thẻ, nếu trong 12 tháng được một cơ quan báo chí khác tiếp nhận với hợp đồng từ một năm trở lên thì vẫn được xét đổi thẻ.

Thứ ba, về kinh tế báo chí, cơ quan báo chí điện tử được tích hợp hợp pháp các dịch vụ thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế và nội dung theo yêu cầu trên nền tảng của mình. Đây là cơ sở pháp lý để các tòa soạn đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống.

Thứ tư, về công nghệ, lần đầu tiên một nghị định về báo chí quy định Nhà nước khuyến khích cơ quan báo chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thu thập, sản xuất, phân tích và phân phối nội dung, tín hiệu pháp lý tạo chỗ dựa rõ ràng cho chuyển đổi số tòa soạn.

Ba nghĩa vụ phải chuẩn bị ngay từ bây giờ

Đi cùng các điểm thuận lợi, hai nghị định đặt ra những nghĩa vụ mới mà theo Thứ trưởng, cần sự chuẩn bị thực chất ngay từ bây giờ.

Một là, mọi kênh nội dung trên mạng xã hội phải được thông báo với cơ quan quản lý trong 10 ngày làm việc kể từ khi mở kênh, áp dụng với tất cả nền tảng từ YouTube, Facebook đến TikTok; khi chấm dứt hoạt động kênh cũng phải thông báo trước ít nhất 10 ngày làm việc. Thứ trưởng đề nghị các cơ quan báo chí rà soát, lập danh sách đầy đủ các kênh đang vận hành và phân công đầu mối thực hiện thủ tục ngay từ ngày 1/7/2026.

Hai là, phải bảo đảm lưu trữ nguyên vẹn nội dung đã đăng, phát, báo điện tử trong 3 tháng, phát thanh và truyền hình trong 30 ngày. Ông lưu ý đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà hồ sơ lưu trữ đầy đủ chính là công cụ tự bảo vệ của tòa soạn khi xảy ra tranh chấp về nội dung, và đề nghị kiểm tra ngay dung lượng hạ tầng lưu trữ cùng quy trình nội bộ trước ngày 1/7/2026.

Ba là, việc kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử quốc gia có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, nhưng cần chuẩn bị kỹ thuật ngay trong năm 2026, bởi việc nâng cấp hệ thống quản trị nội dung, máy chủ và giao diện kết nối thường mất từ 12 đến 18 tháng. Bộ sẽ ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết trong năm 2027, song đề nghị các cơ quan báo chí chủ động đánh giá hạ tầng và bố trí kế hoạch đầu tư ngay từ năm nay.

Từ quản lý sang kiến tạo phát triển

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp xây dựng Chiến lược quản lý và phát triển báo chí theo tư tưởng mới của Đảng về báo chí, truyền thông trong kỷ nguyên số.

Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh giai đoạn mới đòi hỏi quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện phát triển, hay nói cách khác là kiến tạo phát triển, với trọng tâm là những vấn đề cơ quan quản lý phải đồng hành cùng báo chí giải quyết, bao gồm phát triển nguồn lực tài chính và hạ tầng kỹ thuật; phát triển năng lực công nghệ, từ dữ liệu lớn đến trí tuệ nhân tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; phát triển các mô hình kinh tế báo chí phù hợp môi trường số; nâng cao năng lực cạnh tranh trong không gian thông tin khu vực và quốc tế; và xây dựng một hệ sinh thái báo chí số năng động, hiện đại, bền vững. Với những vướng mắc về cơ chế và điều kiện hoạt động, ông cho biết Bộ sẵn sàng lắng nghe và cùng tháo gỡ.

Đặt các nội dung trên trong bối cảnh môi trường thông tin biến động nhanh dưới tác động của công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo, Thứ trưởng cho rằng áp lực với báo chí đang dịch chuyển từ việc đưa tin đủ nhanh, đủ nhiều sang việc làm cho thông tin đáng tin cậy hơn, có trách nhiệm hơn. Đó cũng là những giá trị mà theo ông không một thuật toán nào thay thế được ( khả năng kiểm chứng sự thật, đạo đức nghề báo và bản lĩnh chính trị) và là lợi thế cạnh tranh bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam.

Hội nghị giao ban diễn ra nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026). Khép lại phát biểu, Thứ trưởng Phan Tâm bày tỏ mong muốn mỗi cơ quan báo chí, mỗi nhà báo tự đặt ra cho mình những yêu cầu cao hơn, không chỉ về tốc độ và số lượng, mà về chất lượng, trách nhiệm và niềm tin.

N.B