Đây không chỉ là câu chuyện dịch chuyển dòng tiền trước biến động lãi suất và rủi ro toàn cầu, mà còn đặt ra yêu cầu nâng sức hấp dẫn của thị trường Việt Nam. Trao đổi với VnBusiness, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, phân tích những nguyên nhân khiến dòng vốn ngoại rút đi và các giải pháp để thu hút dòng vốn quốc tế trở lại.

Dòng vốn ngoại đang có xu hướng rút khỏi nhiều thị trường chứng khoán châu Á, với quy mô khoảng 50 tỷ USD. Ông có thể chỉ ra nguyên nhân của xu hướng này và Việt Nam cần làm gì để thu hút dòng vốn quốc tế quay trở lại?

Trước hết, cần nhìn nhận đây là xu hướng chung của dòng vốn toàn cầu. Dòng vốn trên thị trường tài chính quốc tế luôn có sự dịch chuyển. Nhà đầu tư thường tìm đến những thị trường có lãi suất cao hơn, với mức rủi ro nằm trong ngưỡng chấp nhận được.

Hiện nay, lãi suất tại Mỹ, châu Âu và một số quốc gia khác có xu hướng tăng trở lại, trong khi rủi ro toàn cầu gia tăng. Vì vậy, dòng tiền đang quay lại những thị trường này. Vì vậy, khu vực châu Á đang chịu áp lực rút vốn khoảng 50 tỷ USD. Tại Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng khoảng 122.000 tỷ đồng, tương đương 4,7 tỷ USD.

Để giữ chân và thu hút dòng vốn, Việt Nam cần duy trì mục tiêu tăng trưởng cao gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Đặc biệt, cần phát triển mạnh thị trường vốn, nhất là trái phiếu doanh nghiệp và thị trường quỹ – những lĩnh vực còn mỏng, quy mô nhỏ và tiềm ẩn rủi ro.

Việt Nam cũng cần tận dụng cơ hội nâng hạng thị trường chứng khoán, đồng thời phấn đấu nâng xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư. Điều này vừa tăng sức hấp dẫn với nhà đầu tư quốc tế, vừa giúp giảm chi phí vay và huy động vốn từ nước ngoài.

Theo ông, Việt Nam cần chuẩn bị những điều kiện gì phát huy hiệu quả các kênh huy động vốn dài hạn như trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu công trình và các dự án PPP?

Muốn phát hành trái phiếu hiệu quả, trước hết cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cho phép đa dạng hóa các loại trái phiếu như trái phiếu địa phương, trái phiếu chính quyền đô thị, trái phiếu công trình, hạ tầng, trái phiếu xanh, bền vững và trái phiếu xã hội.

Hồ sơ phát hành cũng phải được chuẩn bị bài bản, chuyên nghiệp, minh bạch bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh để tiếp cận nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Quan trọng hơn, cần hướng tới đúng nhóm nhà đầu tư tiềm năng, đồng thời bảo đảm khoản đầu tư có khả năng sinh lời, an toàn và thanh khoản. Khi muốn thoái vốn hoặc chuyển nhượng, nhà đầu tư phải thực hiện thuận lợi, đơn giản. Đây là những điều kiện cần thiết để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển tốt hơn.

Với việc triển khai các trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng, đâu là những việc cần ưu tiên để thu hút các định chế tài chính và nhà đầu tư tham gia, thưa ông?

Trước hết, cần kịp thời tháo gỡ những vướng mắc về thể chế, chính sách và pháp luật. Một số định chế tài chính kiến nghị nới lỏng hơn điều kiện gia nhập trung tâm tài chính quốc tế trong giai đoạn đầu. Theo tôi, cần quan tâm đề xuất này để tạo thuận lợi cho các tổ chức tham gia, nhưng nới lỏng không có nghĩa là buông lỏng kiểm soát.

Cùng với đó, cần sớm triển khai một hoặc một vài sản phẩm giao dịch cụ thể trong năm nay theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ. Qua đó, chúng ta có thể rút kinh nghiệm, hoàn thiện các sản phẩm tiếp theo và khuyến khích thêm nhà đầu tư tham gia.

Về dài hạn, cần xây dựng kế hoạch phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại cả TP.HCM và Đà Nẵng với lộ trình rõ ràng. Khi nhìn thấy triển vọng phát triển, nhà đầu tư sẽ yên tâm hơn khi thành lập các công ty tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm hay quỹ đầu tư tại Việt Nam.

Bên cạnh thu hút vốn ngoại, theo ông Việt Nam cần làm gì để khơi thông nguồn lực trong nước, giảm mặt bằng lãi suất và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng?

Điều hành chính sách tiền tệ năm nay rất thách thức do rủi ro địa chính trị, áp lực lạm phát và lãi suất toàn cầu tăng. Trong bối cảnh đó, dư địa để các quốc gia giảm lãi suất hoặc nới lỏng chính sách tiền tệ không còn nhiều.

Tại Việt Nam, tỷ giá là điểm tích cực khi từ đầu năm đến nay, tiền đồng không mất giá so với USD mà còn tăng khoảng 1,12%. Tuy nhiên, lãi suất trong nước cũng chịu áp lực. Muốn vừa tăng trưởng cao vừa giảm lãi suất là bài toán khó, đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ để hạ mặt bằng lãi suất huy động và cho vay.

Trước hết, cần giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Khi nguồn tiền được giải ngân, dòng vốn sẽ quay trở lại hệ thống ngân hàng, góp phần cải thiện thanh khoản.

Bên cạnh đó, cần tăng tốc vòng quay tiền thông qua đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng, rà soát các tỷ lệ ký quỹ chưa hợp lý để giải phóng vốn cho doanh nghiệp. Việc tiếp tục tháo gỡ các dự án tồn đọng, vướng mắc cũng rất quan trọng, bởi đây là nguồn lực lớn của nền kinh tế.

Ngoài ra, cần phát triển thêm các kênh huy động vốn như trung tâm tài chính quốc tế, thị trường tín chỉ carbon, khu thương mại tự do và khai thác tốt hơn nguồn tiết kiệm trong dân. Khi kinh tế vĩ mô ổn định, lãi suất phù hợp và môi trường đầu tư thuận lợi, người dân sẽ có thêm động lực đưa tiền vào sản xuất, kinh doanh thay vì nắm giữ.

Thanh Hoa (Thực hiện)