Sản xuất và kinh doanh bất cứ mặt hàng nào đều cần vốn, nguyên liệu. Đối với các thành viên tổ hợp tác sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên cũng vậy. Ngoài phát triển trồng tỏi, các thành viên cũng chú trọng đầu tư các loại máy móc, đi nhiều nơi để học hỏi kinh nghiệm từ những mô hình sản xuât thành công để ứng dụng vào thực tiễn.

Đi lên từ cây tỏi tía

Bằng quyết tâm của những người gắn bó với cây tỏi tía và mong muốn đưa những sản phẩm bảo đảm chất lượng ra thị trường, bà Hà Thị Chưng, Tổ trưởng Tổ hợp tác Sản xuất và kinh doanh tỏi Phù Yên cùng các thành viên đã quyết tâm làm giàu từ chính sản phẩm tỏi tía của địa phương. Nói là làm, tổ hợp tác đã đầu tư 8 máy làm tỏi đen, với công suất trên 20 kg tỏi đen/tháng.

Tuy nhiên, khi bắt tay vào liên kết và sản xuất cùng nhau thì không hề đơn giản. Các thành viên phải đau đầu vì việc xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường, làm thủ tục bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm…

Cũng may là điều kiện tự nhiên ở đây rất phù hợp để phát triển cây tỏi tía nhất là tỏi một củ hay còn gọi là tỏi 1 nhánh, tỏi cô đơn. Tỏi thường được trồng sau khi gặt lúa và khi gió mùa bắt đầu thổi về. Điều kiện đất đai vốn màu mỡ, trù phú nên các thành viên hiếm khi phải sử dụng phân bón. Chỉ cần sau vụ mùa, các thành viên đốt rạ ngay trên ruộng cũ cũng đủ bổ sung lượng phân bón tự nhiên cho đất.

"Điều khác biệt và cũng quyết định đến mùi vị đặc trưng của tỏi chính là thời điểm lựa chọn xuống giống chính là lúc sương bắt đầu xuống", bà Chưng chia sẻ.

Ở Phù Yên, tỏi được trồng bằng đất phù sa cổ màu mỡ, tưới bằng nước suối trong mát từ trong núi chảy ra đã tạo nên loại tỏi một nhánh có lượng tinh dầu và kháng sinh thực vật cao hơn hẳn so với tỏi 1 nhánh trồng ở nơi khác.

Quy trình sản xuất vẫn được duy trì theo phương thức truyền thống, đó là tỏi sau khi phơi khô, phân loại sẽ được đưa vào ủ lên mên ở mức 80-85 độ C trong khoảng 5 ngày đầu tiên, sau đó giảm dần nhiệt độ trong các ngày tiếp theo. Sau 15 ngày ủ, khi kiểm tra thấy vỏ củ tỏi khô lại, tép tỏi bên trong chuyển màu đen, dẻo, mềm và không còn mùi cay hăng của tỏi tươi thì đem sấy khô, đóng hộp.

Theo nhẩm tính của bà Chưng, cứ 2,5 - 2,7 kg tỏi nguyên liệu sẽ chế biến được 1kg tỏi đen thành phẩm.Với giá bán 1 - 1,25 triệu đồng/kg, sau khi trừ chi phí điện, khấu hao thiết bị, bao bì, tổ hợp tác thu về khoảng 600-700 nghìn đồng/kg.

Nhờ đầu tư trồng tỏi và chế biến tỏi đen, không ít thành viên tổ hợp tác đã thoát nghèo và vươn lên làm giàu. Gia đình chị Lò Thị Ái Phượng, thành viên tổ hợp tác Phù Yên là một ví dụ, trước đây, gia đình chị kinh doanh tỏi tươi, sau khi tham gia tổ hợp tác, gia đình đầu tư 3 máy lên men tỏi, 1 máy sấy khô để làm tỏi đen. Hiện, mỗi tháng gia đình chị sản xuất 10-12 kg tỏi đen. Trong đó, tỏi đen 1 nhánh chiếm 2/3 số lượng thành phẩm, vì thị trường ưa chuộng hơn nên gia đình có thể thu về 8-10 triệu đồng/tháng. Đây là nền tảng giúp gia đình chị thoát nghèo và có kinh tế khá giả.

Khẳng định chất lượng

Thực tế, cả tỏi tươi  và tỏi đen có thể bảo quản trong điều kiện bình thường khoảng 1 năm nên không lo dư cung.Việc đầu tư chế biến không chỉ giải quyết đầu ra mà còn giúp nâng cao giá trị kinh tế gấp nhiều lần so với bán tỏi tươi nên theo đánh giá của địa phương, đây chính là loại cây giúp người dân phát triển sản xuất, giảm nghèo hiệu quả.

Để khẳng định thương hiệu và chất lượng, trong sản xuất sản phẩm tỏi đen, tổ hợp tác không sử dụng chất phụ gia hay chất bảo quản, là sản phẩm hoàn toàn tự nhiên nên được thị trường ưa chuộng. Hầu như tỏi được đặt hàng trước khi sản xuất nên đầu ra không khó khăn. Nếu như trước đây, tỏi tươi chỉ bán trong vùng, trong tỉnh thì nay sau khi chế biến, sản phẩm của tổ hợp tác đã có mặt tại nhiều tỉnh thành phố trên cả nước và được đánh giá cao về chất lượng.

Không chỉ xuất bán trên thị trường, sản phẩm tỏi đen được tổ hợp tác đăng ký tham gia chương trình OCOP của tỉnh và được đánh giá sản phẩm đạt 3 sao. Đây là điều kiện khẳng định chất lượng sản phẩm trên thị trường, là điều kiện thu hút các doanh nghiệp đến đặt hàng.

Từ đây, tổ hợp tác đã mở rộng quy mô chế biến tỏi đen và các sản phẩm khác từ tỏi đen, như: Tỏi đen ngâm mật ong, tỏi đen ngâm rượu... từng bước nâng tầm giá trị các sản phẩm từ cây tỏi.

Đến nay, tổ hợp tác của bà Hà Thị Chưng đã giới thiệu sản phẩm tỏi đen tại các hội chợ, ngày hội nông sản trong và ngoài tỉnh. Ngoài ra, còn trưng bày sản phẩm ở các cửa hàng kinh doanh tạp hóa, siêu thị, trong huyện, trong tỉnh, liên kết quảng bá sản phẩm trên website, mạng xã hội...Thời gian tới, sẽ tiếp tục đưa sản phẩm đi xa hơn, không chỉ ở thị trường trong nước mà còn ở nhiều thị trường ngoài nước.

Như Yến