Báo cáo Triển vọng Kinh tế Vĩ mô Việt Nam với chủ đề “Định vị Nguồn vốn cho Mục tiêu Tăng trưởng cao giai đoạn 2026 – 2030”, được FiinGroup công bố ngày 29/1 đã chỉ ra một nghịch lý: Kinh tế muốn bay cao, nhưng đôi cánh tài chính đang lệch hẳn về một bên.

Năm 2025, dù GDP tăng trưởng ấn tượng 8,02%, nhưng động lực chính lại đến từ vốn nhà nước và FDI. Khu vực tư nhân trong nước – nòng cốt của nền kinh tế – đang "hụt hơi" với mức đầu tư thấp.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 10% năm 2026, nền kinh tế cần một lượng tiền khổng lồ: khoảng 4,7 triệu tỷ đồng. Câu hỏi hóc búa nhất lúc này là: Nguồn tiền này lấy ở đâu?

Theo thói quen cũ, doanh nghiệp sẽ nhìn về phía ngân hàng. Nhưng FiinGroup cảnh báo, "kho" vốn này đã chạm giới hạn an toàn khi tỷ lệ dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã tương đương 146% GDP. Nếu cứ tiếp tục bơm tiền để chạy theo tăng trưởng, con số này sẽ vọt lên 180% - mức rủi ro cực lớn cho an ninh tài chính quốc gia.

Bên cạnh đó, các ngân hàng đang lấy vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn ở mức gần chạm trần quy định (30%). Trong khi đó, bộ đệm vốn (CAR) của nhóm Big 4 đang mỏng dần.

Nói cách khác, ngân hàng không còn đủ sức để "gánh" các dự án hạ tầng lớn hay nhu cầu vốn dài hạn của doanh nghiệp nữa.

Giới phân tích cho rằng, đã đến lúc phải dùng biện pháp mạnh: Buộc các doanh nghiệp lớn tự huy động vốn thay vì chỉ biết gõ cửa nhà băng.

Khi cửa tín dụng hẹp lại, trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) được kỳ vọng là cứu cánh. Năm 2025, thị trường này hồi phục mạnh với 630 nghìn tỷ đồng phát hành mới.

Tuy nhiên, "soi" kỹ vào con số này lại thấy một thực tế đáng lo: 68% giá trị phát hành là của ngân hàng. Các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thực sự lại vắng bóng. Thị trường trái phiếu đang diễn ra cảnh "ngân hàng phát hành, ngân hàng mua", trong khi dòng vốn chưa thực sự chảy vào khu vực sản xuất trực tiếp tạo ra của cải.

Lãi suất trái phiếu bất động sản cao gần gấp đôi ngân hàng

Để phá vỡ thế bế tắc này, FiinGroup đưa ra những kiến nghị mang tính đột phá, thậm chí là bắt buộc, để nắn dòng vốn. Cụ thể, thay vì ưu ái cấp tín dụng, cần áp dụng khung vay bắt buộc: Các doanh nghiệp lớn (thuộc Top 500 hoặc doanh nghiệp Nhà nước chủ chốt) phải huy động 20–25% phần nợ vay tăng thêm qua kênh trái phiếu. Điều này buộc các "đại gia" phải minh bạch hóa hồ sơ để huy động vốn từ xã hội, thay vì chỉ dựa dẫm vào "bầu sữa tín dụng".

Cùng với đó, các chuyên gia cho rằng hiện nay một lượng tiền khổng lồ từ các quỹ hưu trí, bảo hiểm xã hội đang "ngủ yên". FiinGroup đề xuất áp dụng cơ chế bắt buộc: Phân bổ ngay 5–10% dòng tiền mới của các quỹ này vào TPDN có xếp hạng tín nhiệm cao (AA trở lên). Đây chính là nguồn "vốn mồi" dài hạn cực kỳ quan trọng mà thị trường đang khát.

Một giải pháp được FiinGroup đề xuất đó là để nhà đầu tư dám xuống tiền, cần trao quyền thực chất cho đại diện sở hữu trái phiếu: được độc lập thẩm định tài sản, giám sát dòng tiền liên tục và có quyền yêu cầu kiểm toán bất thường khi thấy dấu hiệu rủi ro.

Theo báo các chuyên gia từ FiinGroup, giai đoạn tăng trưởng dựa vào bơm tín dụng giá rẻ đã kết thúc. Năm 2026 sẽ là thời điểm của sự chuyển dịch bắt buộc. Nếu không khơi thông được dòng vốn từ trái phiếu và chứng khoán bằng những biện pháp mạnh tay, mục tiêu tăng trưởng 10% sẽ chỉ là con số nằm trên giấy khi "mạch máu" của nền kinh tế bị tắc nghẽn.

Thanh Hoa