Viện Kinh tế hợp tác (Liên minh HTX Việt Nam) vừa tổ chức hội thảo Thực trạng ứng dụng, chuyển giao công nghệ bảo quản trái cây phù hợp HTX khu vực Đông Bắc, thu hút sự tham dự của đại diện các ban Liên minh HTX Việt Nam, nhiều lãnh đạo, cán bộ Liên minh HTX và HTX vùng Đông Bắc bộ.

Nhức nhối được mùa mất giá

Theo đề dẫn của Ts. Lê Hữu Ảnh (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), Việt Nam đã quy hoạch 12 vùng trái cây chủ lực (thanh long, xoài, nhãn, vải, chuối, dứa, cam…). Kim ngạch xuất khẩu trái cây bắt đầu vượt lúa gạo, chỉ với 786.000 ha trái cây so với gần 4 triệu ha đất lúa cả nước.

Ở Việt Nam, điểm khác biệt là kinh tế trái cây bị coi nhẹ hơn lúa gạo. Công nghệ, thiết bị bảo quản trái cây ở các DN chưa đủ sức giữ ổn định vùng nguyên liệu, chưa đầu tư đủ sức thâm nhập thị trường quốc tế. Vấn đề sử dụng lao động, thiếu vốn còn nan giải trong liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ trái cây…

Hội thảo Công nghệ chế biến bảo quản trái cây cho các HTX vùng Đông Bắc

Theo Ts. Lê Hữu Ảnh, ở Đông Bắc bộ, cho dù đã hình thành vùng nguyên liệu trái cây tập trung, nhưng quy mô tự phát và chưa đủ lớn. Hơn nữa, thị trường chủ yếu tiêu thụ quả tươi, thiếu công nghệ bảo quản chế biến tiên tiến, năng lực chế biến của DN còn yếu. Đặc biệt, do tính chất thời vụ gay gắt, dẫn đến tình trạng được mùa mất giá, được giá mất mùa kéo dài nhiều năm qua.

Các ý kiến tập trung thảo luận làm sao phát triển vùng trái cây phía Bắc, định hình công nghệ đủ sức thu hút trái cây vào các thị trường lớn. Các DN, HTX tổ chức hình thành các sản phẩm có ứng dụng công nghệ, có thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý… Nhà nước các cấp có chính sách khuyến khích các DN đầu tư phát triển chuỗi sản xuất tiêu thụ trái cây, gồm đất đai, công nghệ, tổ chức sản xuất, quản lý nhà nước…

Chia sẻ và những kiến nghị

Bà Nguyễn Thị Hiền - cán bộ Liên minh HTX tỉnh Bắc Kạn, băn khoăn các HTX ở tỉnh trồng nhiều mơ, hộ thành viên HTX trồng mơ có thu nhập đạt 80 triệu đồng/ha. Tuy nhiên, nhiều năm qua, các HTX trồng mơ và nhiều loại trái cây chủ lực khác đều không được quan tâm nghiên cứu chuyển giao công nghệ bảo quản chế biến trái cây.

Bà Nguyễn Thị Thúy Dung - Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Bắc Giang, cho biết, ngoài cam, bưởi… vải hiện là trái cây chủ lực của Bắc Giang. Từ 2014 đến nay, cây vải có 12.200 ha áp dụng VietGap, đạt sản lượng gần 80.000 tấn quả vải/năm. Tuy công nghệ bảo quản, chế biến tiêu thụ sau thu hoạch vải được các cấp ngành ở tỉnh quan tâm, nhưng chưa nhiều HTX, DN quan tâm tiếp thu áp dụng, chủ yếu là do thiếu kinh phí, trình độ cán bộ HTX còn hạn chế trước công nghệ tiên tiến.

Ông Nguyễn Tiến - Giám đốc HTX Nông lâm Tiến Hưng (Lục Ngạn, Bắc Giang), chia sẻ kỹ năng “bảo quản quả vải tươi ngon ngay trên cây” được cả hội thảo rất quan tâm. Từ quá trình nhiều năm mưu sinh với quả vải, ông Tiến chắt lọc kinh nghiệm bảo quản không dùng kỹ thuật công nghệ mà sử dụng kỹ thuật cắt cây, tỉa cành từ khâu chăm sóc cây trồng.

Ông Tiến nói: “HTX chỉ đạo thành viên hãm cây, khoanh gốc. Tùy theo thời tiết các năm để tỉa bớt cành, không quá dày để cây hấp thụ nhiều hơn ánh sáng. Khi thu hoạch kéo dài 10 - 15 ngày, vải chín tới đâu tiêu thụ đến đó, để cây dồn sức nuôi tiếp các chùm quả còn lại. Có thể nói, kỹ thuật cắt tỉa cành đóng vai trò quyết định cho ra quả vải tươi, to và ngon, bán giá vải cao hơn, hiệu quả hơn”.

Ông Phạm Ngọc Thành - Giám đốc nội tiêu công ty Thực phẩm XK Đồng Giao (Tp.Tam Điệp, Ninh Bình), nêu kiến nghị rằng các cấp ngành cần quan tâm quy hoạch xây dựng vùng nguyên liệu. Thực tế, trái cây XK năm nay đạt 2,5 tỷ USD (vượt lúa gạo), nhưng chiếm 80% XK tươi và chỉ có 20% qua chế biến do công nghệ, thiết bị lạc hậu. Từ đó, cần thiết hiện đại hóa công nghệ và đồng bộ thiết bị từ sơ chế, bảo quản lạnh đến chế biến, đóng hộp…

Theo ông Thành, bất cập rất lớn hiện nay là DN vẫn phải nhập giống cây quả từ Mỹ, Nhật, Đài Loan… Trong khi đó Việt Nam có nhiều viện nghiên cứu và nhiều nhà khoa học, nhưng chưa thể hiện vai trò. Ông Thành đề nghị cần đẩy mạnh liên kết 4 nhà, trong đó tạo cơ hội thu hút các nhà khoa học tham gia vào quá trình bảo quản trái cây phù hợp với các vùng miền.

Lưu Đoàn