Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành, thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán chịu thuế suất 0,1% trên tổng giá trị giao dịch bán, không phân biệt lãi hay lỗ.

Chẳng hạn, nhà đầu tư bán cổ phiếu A lãi 10%, tổng giá trị bán ra 1 tỷ đồng, thì thuế thu nhập cá nhân phải nộp khoảng 1 triệu đồng. Ngược lại, nếu nhà đầu tư chuyển nhượng cổ phiếu này nhưng lỗ 10%, tức tổng giá trị bán ra chỉ còn 900 triệu đồng, thì thuế thu nhập cá nhân phải nộp là 900 nghìn đồng.

Tại Dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế), Bộ Tài chính dự kiến sửa quy định về cách tính thuế thu nhập cá nhân với hoạt động chuyển nhượng vốn, chứng khoán.

Theo đó, cơ quan này đề xuất cá nhân cư trú chuyển nhượng chứng khoán sẽ chịu mức thuế suất 20% trên thu nhập tính thuế. Khoản thu nhập tính thuế này được xác định bằng giá bán trừ giá mua và các khoản chi phí hợp lý liên quan trong kỳ tính thuế theo năm.

Trường hợp không xác định được giá mua và chi phí liên quan đến việc chuyển nhượng, số thuế sẽ bằng thuế suất 0,1% nhân với giá bán chứng khoán, theo từng lần.

Như vậy, có thể hiểu sẽ chỉ thu thuế thu nhập cá nhân khi có lãi, đúng với logic thuế thu nhập cá nhân là thuế trên "thu nhập", nếu lỗ thì không phát sinh nghĩa vụ thuế.

Với cách tính thuế mới này, ví dụ nhà đầu tư bán cổ phiếu B. lãi 500 triệu đồng, thì mức thuế phải nộp khoảng 100 triệu đồng. Ngược lại, nếu bán cổ phiếu B lỗ 10%, sẽ không phải nộp thuế.

Một số ý kiến cho rằng đề xuất này là cần thiết. Chị Yến (nhà đầu tư lâu năm ở Hà Nội) chia sẻ, nếu có lãi từ đầu tư chứng khoán, việc đóng thuế là nên làm. Đặc biệt, việc đóng thuế trên tiền lãi hằng năm, thay vì tính thuế trên 0,1% trên giá trị bán như hiện tại (bất kể lãi hay lỗ) là hợp lý.

"Mức thuế 0,1% hiện nay không ủng hộ nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu lâu dài mà nhiều người chọn "lướt sóng" mua bán cổ phiếu ngắn hạn", chị Yến nêu quan điểm.

Trong khi đó, nhiều nhà đầu tư khác cho rằng ngay cả mức thuế trên tiền lãi 20% hằng năm cũng là quá cao, bởi phần lớn giao dịch trên thị trường chứng khoán ở Việt Nam là nhà đầu tư cá nhân. Các nước đánh thuế nhiều mức khác nhau, nắm giữ cổ phiếu dài hạn chịu thuế thấp hơn bán cổ phiếu dưới 1 năm. 

Với một số chuyên gia phân tích, cách tính thuế suất 20% trên lãi ròng sẽ phức tạp hơn, đòi hỏi quyết toán chi tiết giá vốn và chi phí, thay vì khấu trừ trực tiếp như hiện nay.

Để tăng tính thuyết phục với đề xuất phương án thu thuế mới, Bộ Tài chính cho biết hầu hết các nước đều thu thuế với thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chứng khoán, song cách thức khác nhau.

Có quốc gia thu theo tỷ lệ phần trăm trên giá chuyển nhượng, có nơi thu theo thu nhập hoặc áp dụng chính sách thuế khác giữa chứng khoán niêm yết và chưa niêm yết.

Chẳng hạn, Indonesia áp dụng mức thuế khấu trừ tại nguồn 0,1% trên doanh thu từ chuyển nhượng cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán. Philippines thu thuế 0,6% trên giá trị giao dịch. Nhật Bản áp tỷ lệ cố định 20,3% với thu nhập từ việc bán một số chứng khoán như cổ phiếu, trái phiếu chứng quyền.

Trung Quốc áp thuế 20% trên thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán không niêm yết. Hay tại Thái Lan, các loại thu nhập từ vốn đều phải chịu thuế như thu nhập thông thường, trừ một số loại như vốn thu được từ việc bán cổ phiếu của một công ty được niêm yết, thu nhập từ bán trái phiếu, tín phiếu.

Thanh Hoa