Theo ông Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng dệt may toàn cầu phục hồi chậm, ngành dệt may Việt Nam đang phải đối mặt với áp lực lớn từ chi phí năng lượng, logistics và rủi ro chính sách thương mại.

Ứng phó sớm để giảm rủi ro

“Trong bối cảnh xu hướng bảo hộ thương mại và nguy cơ xung đột thương mại gia tăng, nhu cầu tiêu dùng dệt may toàn cầu có thể suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp tới xuất khẩu (XK) của Việt Nam", ông Trường nhận định tại hội nghị quốc tế do Hiệp hội bông Mỹ tổ chức tại Hong Kong (Trung Quốc) vào hạ tuần tháng 3/2026.

Bên cạnh đó, xung đột tại Trung Đông cũng đang tác động tới hoạt động XK, khiến thời gian giao hàng kéo dài và chi phí bảo hiểm hàng hóa tăng cao đột ngột. “Các hãng bảo hiểm sẽ đều tăng giá bảo hiểm. Như vậy, ngoài chi phí vận tải thì vấn đề quan trọng hơn là thời gian và chi phí bảo hiểm hàng hóa,” ông Trường cho biết.

Theo vị chủ tịch của Vinatex, với các đơn hàng trong giai đoạn ngắn, doanh nghiệp (DN) có thể thương thảo trực tiếp với khách hàng Mỹ và châu Âu – những đối tác chiến lược lâu năm – để giảm thiểu rủi ro và chia sẻ chi phí phát sinh.

Một “ánh sáng” tích cực cho hàng XK Việt Nam xuất hiện khi Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) tạm ngừng thu thuế theo Đạo luật IEEPA từ 00:00 ngày 24/02/2026. Quyết định này tạo ra khoảng trống pháp lý tạm thời, giảm mức thuế hiệu dụng tại cửa khẩu Mỹ từ 21,6% xuống còn 16%.

Tại hội thảo bàn về giải pháp ứng phó chính sách thuế tạm thời 150 ngày của Hoa Kỳ được tổ chức ở Tp.HCM hôm 25/3, Gs. Trần Ngọc Anh (Đại học Indiana, Hoa Kỳ) đánh giá đây là “thời điểm thuận lợi” để DN Việt đẩy mạnh XK hàng tồn kho vào thị trường Mỹ trước khi thuế nhập khẩu có thể leo thang vào giữa năm.

Hiệp định bổ sung thuế áp dụng trong 150 ngày của Hoa Kỳ tới với mức 10–15% cho toàn bộ quốc gia cũng mở ra không gian pháp lý tạm thời, giúp DN cân đối lại kế hoạch sản xuất và thương mại. Theo bà Cao Thị Phi Vân, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), việc chủ động phân tích, dự báo và tổ chức ứng phó sớm là cơ sở quan trọng để DN giảm thiểu rủi ro gián đoạn đơn hàng và hạn chế tác động bất lợi đến hoạt động sản xuất – XK.

Trước bối cảnh này, các nhà XK của Việt Nam, đặc biệt là Vinatex, đang tập trung tối ưu đơn hàng sang Mỹ và châu Âu. Ông Trường chia sẻ: “Chúng tôi vẫn đang tiếp tục tập trung cao nhất để hoàn thành các đơn hàng đã có, vì thực tế đơn hàng đang có số lượng tương đối khá, nhất là sau khi thuế đối ứng bị bãi bỏ ngày 20/02/2026 và thuế bổ sung mới trên toàn cầu cho tất cả quốc gia ở mức 10–15%.”

Với thị trường Mỹ, theo ông Trường, các đơn vị chủ động thực hiện sớm các đơn hàng, tận dụng giai đoạn thuế bổ sung có hiệu lực trong 150 ngày để giảm thiểu rủi ro khi chính sách có thể thay đổi bất lợi hơn. 

Tương tự, với thị trường EU, DN chuẩn bị các phương án giao hàng linh hoạt trước khả năng tuyến vận tải thay đổi, chi phí logistics gia tăng và thời gian vận chuyển kéo dài.

Các chuyên gia nhấn mạnh, việc tính toán lại nhu cầu nguyên liệu, cơ cấu giá, tiến độ sản xuất và đẩy nhanh nhịp độ sản xuất giúp bù đắp thời gian vận tải, hạn chế rủi ro giao hàng chậm và phát sinh chi phí.

Chi phí logistics và bảo hiểm hàng hóa là hai yếu tố không thể bỏ qua trong bối cảnh biến động. DN xuất khẩu cần tối ưu tuyến vận tải, lựa chọn đối tác logistics đáng tin cậy và xem xét mua bảo hiểm phù hợp. Ông Trường cho biết: “Các bên đều là đối tác chiến lược lâu năm nên có thể ngồi với nhau để thương thảo vấn đề này.”

Bài  toán  đa  dạng  thị  trường  cần  được  đẩy  mạnh

Có thể thấy chiến lược logistics tốt không chỉ giúp giảm rủi ro chi phí mà còn đảm bảo tiến độ giao hàng, yếu tố sống còn trong cạnh tranh XK của DN Việt Nam. Ngoài ra, lập kế hoạch dự phòng cho các tình huống trì hoãn vận tải giúp DN chủ động hơn trong điều kiện thị trường biến động.

Một bước quan trọng khác là chuẩn bị hồ sơ chứng minh xuất xứ hàng hóa, giúp giảm rủi ro bị áp thuế cao hơn khi các cuộc điều tra thương mại mới được khởi động. Các DN cần thu thập đầy đủ chứng từ, đánh giá lại hợp đồng thương mại và xây dựng các phương án thị trường.

Theo Gs. Trần Ngọc Anh, các DN Việt cũng cần chủ động chuẩn bị để tránh những phán quyết bất lợi trong các cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974, hiện đang được Mỹ xem xét liên quan tới dư thừa công suất và cáo buộc lao động cưỡng bức.

Đồng thời, Ts. Huỳnh Thế Du (Đại học Wisconsin Oshkosh, Mỹ) khuyến nghị DN cần khẩn trương đàm phán lại các điều khoản hợp đồng với đối tác Mỹ, đặc biệt chú ý tới Incoterms (các điều kiện vận tải), cơ chế chia sẻ chi phí thuế và điều chỉnh giá. Việc này giúp DN chia sẻ rủi ro thay vì phải gánh toàn bộ chi phí phát sinh.

Các DN cần xây dựng ngay các phương án dự phòng cho kịch bản mức thuế bị nâng lên 15% hoặc khi Mỹ áp dụng các công cụ thuế quan khắt khe hơn sau ngày 24/07/2026. Bên cạnh đó, bài toán đa dạng hóa thị trường XK cần được đẩy mạnh để giảm rủi ro phụ thuộc.

Ts. Huỳnh Thế Du (Đại học Wisconsin Oshkosh, Mỹ)

Việc chủ động đa dạng hóa thị trường sẽ mang lại lợi ích cho các nhà XK của Việt Nam trong lúc này. Đây là vấn đề được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh mới đây khi gửi Thư ngỏ tới cộng đồng DN và Hiệp hội ngành hàng trước những biến động phức tạp từ xung đột Trung Đông.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, các DN cần tích cực tìm kiếm, mở rộng thị phần tại các thị trường tiềm năng như Đông Á, Nam Á, EU, Châu Phi và Châu Mỹ La Tinh để bù đắp cho các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột.

Việc giảm phụ thuộc vào Mỹ và châu Âu cũng được các chuyên gia đánh giá là một chiến lược quan trọng, giúp DN Việt linh hoạt ứng phó với biến động thuế quan và chính sách thương mại. Như lưu ý của Gs. Trần Ngọc Anh: “Sự tồn tại của DN không phụ thuộc vào việc thuế là bao nhiêu, mà phụ thuộc vào khả năng thích ứng với sự thay đổi của nó.”

Vị chuyên gia này cho rằng các DN cần lập tức đa dạng hóa thị trường (tận dụng các FTA thế hệ mới) và cơ cấu lại nguồn cung để tăng tỷ lệ nội địa hóa (LVC).

Nhìn chung, các DN xuất khẩu Việt Nam đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để ứng phó với thuế tạm thời 150 ngày và biến động thị trường. Với lối đi chủ động, linh hoạt và chuẩn bị kịch bản sẽ giúp DN giữ vững lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh nhiều biến động về chính sách thuế, địa chính trị và chi phí. 

Điều này không chỉ giúp DN Việt giảm thiểu rủi ro trong ngắn hạn mà còn tăng cường khả năng thích ứng và bền vững trong dài hạn, đặc biệt khi thị trường Mỹ và EU vẫn còn nhiều thách thức phía trước.

Thế Vinh