Tại báo cáo thị trường vốn nợ Việt Nam 2026 được công bố ngày 18/10, FiinRatings tính toán rằng để duy trì tổng vốn đầu tư toàn xã hội ở mức 33% GDP, nền kinh tế sẽ cần ít nhất 4,7 triệu tỷ đồng ngay trong năm 2026, trong đó khu vực tư nhân phải đóng góp hơn 2,6 triệu tỷ đồng.

“Khả năng huy động và phân bổ hiệu quả nguồn vốn dài hạn sẽ là yếu tố quyết định để hiện thực hóa các mục tiêu này”, FiinRatings nhận định. Tuy nhiên, đơn vị xếp hạng tín nhiệm này cũng thẳng thắn chỉ ra kênh tín dụng ngân hàng đang chịu sức ép rất lớn về thanh khoản khi tốc độ tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động tới 1,4 điểm % vào cuối tháng 8.

Mặt bằng lãi suất cho vay bình quân vì thế đã bị đẩy lên 9,4%, trong khi coupon trái phiếu của các doanh nghiệp phi ngân hàng vọt lên mức 12,1%. Dù các chính sách nới lỏng như đưa trần vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn về mức 40% đã giải phóng thêm 52 đến 60 tỷ USD năng lực cấp tín dụng, FiinRatings phân tích hệ thống ngân hàng khó có thể một mình tài trợ cho siêu chu kỳ đầu tư 38,5 triệu tỷ đồng của giai đoạn 2026–2030.

Báo cáo của FiinRatings ghi nhận nhu cầu vay nợ của khu vực công đang ở mức chưa từng có, lên tới 6.497 nghìn tỷ đồng đối với trung ương và 622 nghìn tỷ đồng đối với địa phương trong giai đoạn 2026–2030. Điểm nhấn hấp dẫn nhất thuộc về phân khúc trái phiếu chính quyền địa phương khi TP Hà Nội lên kế hoạch phát hành 150 - 200 nghìn tỷ đồng qua năm ngân hàng quốc doanh. Đây là đợt huy động vốn địa phương quy mô lớn đầu tiên sau gần một thập kỷ, được tạo đà từ khung pháp lý mở của Luật Thủ đô 2026. Song song đó, TP Hồ Chí Minh cũng đang chuẩn bị bước đi đầu tiên ra thị trường quốc tế thông qua Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam.

Đối với thị trường quốc tế, Bộ Tài chính đang nghiên cứu kế hoạch phát hành 1 tỷ USD trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm. FiinRatings đánh giá thương vụ này mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, giúp thiết lập lại mức định giá tham chiếu cho Việt Nam sau khi lô trái phiếu ngoại tệ cuối cùng đã đáo hạn từ năm 2024.

Quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện mới dừng ở mức 10,4% GDP, khoảng cách còn rất xa so với Thái Lan hay Malaysia. FiinRatings cho biết thị trường đang trải qua một giai đoạn tái cấu trúc toàn diện khi loạt khung khổ pháp lý mới gồm Luật Chứng khoán sửa đổi, Luật Doanh nghiệp sửa đổi cùng Nghị định 200 và Nghị định 245 đi vào thực thi. Các rào cản mới kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu không quá 5 lần, siết điều kiện của nhà đầu tư cá nhân và luật hóa yêu cầu xếp hạng tín nhiệm độc lập.

Theo FiinRatings, việc chuẩn hóa thị trường sẽ hướng dòng tiền sang kỳ hạn dài hơn, đồng thời mở cánh cửa lớn cho trái phiếu dự án hạ tầng PPP chào bán ra công chúng. Đối với phương án huy động vốn bằng đồng USD ở nước ngoài, FiinRatings lưu ý doanh nghiệp Việt Nam cần tính toán kỹ chi phí phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Dù coupon danh nghĩa chỉ khoảng 8,45%, nhưng chi phí hoán đổi sang tiền đồng lên tới 3,34% sẽ đẩy tổng chi phí vay thực tế lên mức 11,8%, cao hơn đáng kể so với mức phát hành trong nước.

Giải "cơn khát" 38 triệu tỷ đồng: Thị trường vốn trước vận hội nâng hạng

Thấy gì từ thực trạng thị trường vốn cho doanh nghiệp Việt?

Khi các kênh truyền thống tái cấu trúc, nguồn vốn quốc tế đã nhanh chóng lấp đầy khoảng trống thiếu hụt. Thống kê của FiinRatings cho thấy tổng giá trị vay hợp vốn nước ngoài trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 3,8 tỷ USD. Điểm sáng nổi bật là khoản vay 1,44 tỷ USD của VPBank, đánh dấu thương vụ hợp vốn liên kết bền vững đầu tiên tại Việt Nam, cùng khoản vay không bảo đảm kỷ lục 750 triệu USD của Tập đoàn Masan. Trong lĩnh vực tín dụng tư nhân, các thương vụ trực tiếp trị giá 510 triệu USD của VinFast và 240 triệu USD của Vincom Retail phản ánh nhu cầu vốn rất lớn của các tập đoàn tư nhân hàng đầu.

Đặc biệt, năm 2026 đánh dấu cột mốc lịch sử khi cánh cửa trái phiếu xanh chính thức mở ra cho các doanh nghiệp phi ngân hàng. FiinRatings phân tích rằng hai thương vụ phát hành 30 triệu USD của Verdant Energy và 150 tỷ đồng của Miza Nghi Sơn đã tạo ra hai mô hình kiểu mẫu có thể nhân rộng ngay, từ cấu trúc có tổ chức quốc tế bảo lãnh cho đến phát hành độc lập bằng nội lực tín nhiệm của doanh nghiệp.

Cùng với việc Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất 2%/năm cho các dự án xanh, thị trường tài chính bền vững đang đứng trước cơ hội trở thành kênh hút vốn chủ lực mới của nền kinh tế.

Huyền Anh