Trao đổi với VnBusiness,  ông Nguyễn Hữu Hải - Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn khẳng định, việc đưa công nghệ thông tin và nền tảng số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh đang mở ra những hướng đi bứt phá cho khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã tại Lạng Sơn.

Thưa ông, trong thời gian qua, ứng dụng chuyển đổi số vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của các HTX trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn đã được triển khai như thế nào?

Trong thời gian vừa qua, việc ứng dụng chuyển đổi số vào sản xuất và kinh doanh của khu vực kinh tế tập thể, HTX luôn nhận được sự quan tâm sát sao từ cấp ủy, chính quyền địa phương cũng như Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn.

Nhận thức rõ vai trò then chốt của công nghệ trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản địa phương, Liên minh HTX tỉnh đã chủ động tổ chức nhiều lớp tuyên truyền, tập huấn chuyên đề và hướng dẫn trực tiếp cho các HTX, nhất là những HTX có đông đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) phương thức triển khai thực hiện. Nội dung tập huấn tập trung vào các kỹ năng thực tế như: quản trị vận hành số, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, thương mại điện tử, livestream bán hàng và quảng bá thương hiệu trên các nền tảng mạng xã hội.

Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh đã có trên 50 HTX ứng dụng tốt công nghệ số, trong đó có rất đông HTX do đồng bào DTTS làm chủ và tham gia làm thành viên đã áp dụng công nghệ vào xúc tiến thương mại và phát triển thị trường. Việc chủ động đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng các công cụ thanh toán không dùng tiền mặt và số hóa quy trình quản lý đã giúp nhiều HTX tối ưu hóa chi phí, tăng khả năng tiếp cận khách hàng, từ đó gia tăng đáng kể giá trị gia tăng cho các mặt hàng nông sản chủ lực của địa phương.

Điển hình có thể kể đến HTX Toàn Thương, HTX Nông sản Hữu Lũng, hay HTX Lụa Vi... Đây là những đơn vị rất chủ động và đi đầu trong việc đưa công nghệ số vào quản lý quy trình sản xuất, xây dựng nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và đẩy mạnh bán hàng qua các kênh trực tuyến.

Việc ứng dụng chuyển đổi số bài bản không chỉ giúp các HTX này minh bạch hóa thông tin sản phẩm, khẳng định chất lượng uy tín với người tiêu dùng mà còn mở rộng mạng lưới phân phối ra ngoài phạm vi tỉnh, mang lại doanh thu vượt trội và nguồn thu nhập ổn định cho bà con thành viên là người dân tộc thiểu số.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình đưa chuyển đổi số vào khu vực HTX, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hẳn còn đối mặt với không ít khó khăn?

Đúng vậy! Thực tế triển khai cho thấy, bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình chuyển đổi số trong khu vực kinh tế tập thể, nhất là những HTX ở vùng sâu vùng xa, vùng có đông đồng bào DTTS cũng đối mặt với không ít rào cản mang tính đặc thù của một tỉnh miền núi.

Thứ nhất là về hạ tầng công nghệ: Hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin ở một số khu vực vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế. Tại nhiều địa bàn, sóng, mạng di động và kết nối internet còn tương đối yếu và chập chờn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc kết nối khách hàng, livestream bán hàng, cập nhật dữ liệu hay thực hiện các giao dịch thương mại điện tử thông suốt của các HTX.

Thứ hai là về năng lực của cán bộ quản lý: Toàn tỉnh hiện có hơn 600 HTX. Tuy nhiên, phần lớn các Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc HTX là những người cao tuổi. Họ giàu kinh nghiệm thực tiễn về canh tác, sản xuất nhưng lại gặp rất nhiều khó khăn, e ngại trong việc tiếp cận, thao tác và áp dụng các công nghệ số mới.

Thứ ba là về sự đa dạng và quy chuẩn của sản phẩm: Nhiều sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc sản của các HTX trên địa bàn vẫn chưa được chuẩn hóa cao về bao bì, mẫu mã, quy chuẩn đóng gói và nguồn cung chưa thực sự đa dạng. Do đó, khi đưa lên các nền tảng số bán hàng với số lượng lớn, các HTX vẫn gặp bối rối trong việc đáp ứng kịp thời các yêu cầu khắt khe của thị trường hiện đại.

Trước rào cản về nhân lực và độ tuổi cán bộ quản lý HTX như ông vừa chia sẻ, Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn có những giải pháp căn cơ nào để khắc phục?

Để giải bài toán này, chúng tôi lựa chọn tiếp cận theo hướng linh hoạt và nhìn thẳng vào thực tế.

Song song với việc tiếp tục đào tạo, kiên trì hướng dẫn cho đội ngũ cán bộ HTX lớn tuổi, giải pháp trọng tâm của chúng tôi là tập trung thúc đẩy các HTX mới thành lập và các HTX do lực lượng thanh niên, thế hệ trẻ làm chủ. Đội ngũ nhân sự trẻ là đồng bào DTTS có lợi thế rất lớn về sự nhạy bén, khả năng tiếp thu công nghệ nhanh và tinh thần đổi mới sáng tạo.

Thực tế cho thấy, các HTX trẻ hoạt động chuyển đổi số rất năng động và mang lại hiệu quả rõ rệt. Họ cũng có sự hiểu biết về văn hoá địa phương, đặc sản OCOP nên quá trình livestream, xúc tiến thương mại… đều tạo được những dấu ấn riêng và thu hút người xem, người mua hàng.

Ngoài ra, Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn cũng đang tập trung hỗ trợ xây dựng các HTX trẻ này thành những mô hình điểm về chuyển đổi số toàn diện. Từ các mô hình thành công thực tế, Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn tổ chức cho các HTX khác đến học tập kinh nghiệm, đồng thời lan tỏa, hướng dẫn và nhân rộng mô hình ra toàn tỉnh. Cách làm "thấy mới tin, tin mới làm" này đang giúp bà con đồng bào DTTS vượt qua rào cản tâm lý e ngại công nghệ một cách hiệu quả.

Hiện nay, vấn đề vốn đầu tư cho công nghệ và hạ tầng luôn là bài toán khó đối với không ít HTX miền núi, vùng đồng bào DTTS. Tỉnh Lạng Sơn đã có những chính sách đòn bẩy nào để hỗ trợ các HTX giải quyết khó khăn này, thưa ông?

Nguồn vốn là điều kiện tiên quyết để HTX mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư trang thiết bị công nghệ. Thời gian qua, các HTX trên địa bàn đã nhận được sự quan tâm, hỗ trợ tích cực từ các chính sách của tỉnh, cụ thể là các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh cũng như nguồn vốn từ Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX tỉnh Lạng Sơn.

Về cơ bản, các nguồn vốn này đã đáp ứng được một phần nhu cầu cấp thiết của các HTX trong việc đầu tư máy móc, trang thiết bị phục vụ sản xuất kinh doanh và bước đầu chuyển đổi số.

Tuy nhiên, để các HTX bứt phá, tiến lên quy mô sản xuất hàng hóa lớn hơn, nhu cầu về nguồn vốn dài hạn và quy mô vốn lớn hơn là rất cấp thiết. Để đáp ứng nhu cầu này, Liên minh HTX tỉnh đã chủ động làm cầu nối, ký kết hợp tác và gắn kết chặt chẽ với hệ thống các ngân hàng thương mại trên địa bàn. Chúng tôi hỗ trợ tư vấn hồ sơ, hướng dẫn thủ tục và tạo điều kiện thuận lợi nhất để các HTX tiếp cận được các gói tín dụng ưu đãi, giúp tăng cường nguồn vốn, mở rộng hoạt động và thực hiện chuyển đổi số.

Trong thời gian tới, Liên minh HTX tỉnh Lạng Sơn sẽ triển khai những chương trình, kế hoạch đột phá nào để đưa chuyển đổi số tại các HTX vùng DTTS đi vào chiều sâu?

Trong giai đoạn tới, được sự quan tâm và hỗ trợ từ Liên minh HTX Việt Nam, chúng tôi sẽ tiếp nhận và triển khai Chương trình "Chợ sản phẩm trực tuyến cho vùng đồng bào DTTS và miền núi".

Đây là một dự án mang tính chiến lược và có ý nghĩa rất thiết thực đối với tỉnh Lạng Sơn. Ngay khi tiếp nhận bàn giao, Liên minh HTX tỉnh sẽ khẩn trương triển khai thực hiện rộng rãi. Dự án sẽ là nền tảng kỹ thuật số quan trọng, hỗ trợ trực tiếp cho các HTX từ khâu minh bạch hóa quy trình sản xuất, quản lý chất lượng cho đến khâu tiêu thụ, quảng bá sản phẩm.

Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự hỗ trợ từ các dự án trọng điểm, cùng sự đồng lòng của các cấp, các ngành và tinh thần chủ động đổi mới của chính các HTX, công tác chuyển đổi số của khu vực kinh tế tập thể tỉnh Lạng Sơn nói chung sẽ có những bước tiến mạnh mẽ hơn nữa. Qua đó, góp phần nâng cao đời sống kinh tế cho bà con đồng bào DTTS, xóa đói giảm nghèo bền vững và thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển nhanh, bền vững.

Tùng Lâm thực hiện