Nếu như trước đây, chỉ cần câu chuyện “nới room tín dụng”, “đẩy mạnh đầu tư công”, “hạ lãi suất”, hay “kỳ vọng nâng hạng” cũng đủ để tạo nên những nhịp tăng mạnh mẽ trên diện rộng, thì hiện tại, VN-Index dù vẫn duy trì xu hướng đi lên nhưng động lực đã thay đổi rõ rệt.

Khi “sóng kỳ vọng” không còn đủ lực đẩy

Giai đoạn 2023–2025 có thể xem là thời kỳ của “sóng chính sách” và “sóng kỳ vọng”. Mỗi thông tin về lãi suất, tỷ giá, giải ngân đầu tư công, hay nâng hạng thị trường đều có thể kích hoạt một nhịp tăng mạnh trên diện rộng. Dòng tiền khi đó tìm kiếm cơ hội dựa trên câu chuyện tương lai hơn là hiệu quả hiện tại.

Tuy nhiên, qua năm 2026, thị trường đã bước sang một trạng thái khác. Các yếu tố vĩ mô từng là “chất xúc tác” mạnh mẽ nay không còn mới: Lãi suất đã duy trì ở vùng thấp đủ lâu, đầu tư công đã trở thành câu chuyện quen thuộc, KRX đã vận hành ổn định từ năm 2025, quy mô thị trường và thanh khoản đã lập mặt bằng cao mới, và kỳ vọng nâng hạng không còn là thông tin bất ngờ. Nói cách khác, những yếu tố từng tạo sóng đã được phản ánh gần hết vào giá cổ phiếu.

Trong bối cảnh đó, thị trường không còn phản ứng mạnh với thông tin mang tính “sắp xảy ra”. Thay vào đó, dòng tiền đòi hỏi bằng chứng cụ thể từ tăng trưởng lợi nhuận.

Điều này lý giải vì sao trong nhiều phiên giao dịch đầu năm 2026, VN-Index tăng điểm nhưng số mã tăng không quá áp đảo. Thị trường đi lên trong trạng thái phân hoá mạnh, thậm chí nhiều nhóm ngành gần như “đứng ngoài cuộc chơi” dù chỉ số chung vẫn tích cực.

Những cổ phiếu không có sự cải thiện rõ rệt về kết quả kinh doanh của doanh nghiệp gần như không thu hút được dòng tiền, bất chấp việc thị trường chung đang trong xu hướng tăng.

Hiện tượng này trái ngược hoàn toàn với giai đoạn trước, khi “cổ phiếu chưa tăng” thường trở thành mục tiêu săn tìm vì kỳ vọng “lượt sau sẽ tới”.

Năm 2026, lượt sau có thể… không bao giờ tới nếu doanh nghiệp không chứng minh được hiệu quả.

“Triển vọng thị trường năm 2026 cần được nhìn nhận trong mối liên hệ giữa nền tảng vĩ mô và chất lượng vận động của thị trường. Động lực của thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2026 sẽ đến từ sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế vĩ mô và nền tảng doanh nghiệp”, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Tổng giám đốc Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) nhận định.

Theo ông Phùng Minh Hoàng, Giám đốc chiến lược CTCP Quản lý quỹ Phú Hưng (PHFM), kỳ vọng về dòng vốn ngoại quay trở lại sau khi thị trường được nâng hạng có thể tạo động lực quan trọng cho thị trường trong trung hạn. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi quyết định mức định giá cao và bền vững của thị trường vẫn nằm ở khả năng tăng trưởng lợi nhuận dài hạn của doanh nghiệp. Nếu lợi nhuận không cải thiện tương xứng, đà tăng của thị trường khó có thể duy trì trong dài hạn, bất chấp các câu chuyện kỳ vọng mang tính chu kỳ hay yếu tố dòng tiền.

Động lực mới đến từ lợi nhuận thật và định giá thật

Điểm đáng chú ý nhất của thị trường năm 2026 là dòng tiền đang vận động theo hướng rất “sách vở”: tìm đến nơi có tăng trưởng lợi nhuận rõ ràng, biên lợi nhuận cải thiện và định giá còn hợp lý.

Nhóm ngân hàng, chứng khoán, một số doanh nghiệp đầu ngành trong lĩnh vực cảng biển, dầu khí, bán lẻ, công nghệ… đang là tâm điểm hút tiền không phải vì câu chuyện, mà vì con số trên báo cáo tài chính.

Nhiều doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận quý IV/2025 và quý I/2026 hai chữ số, thậm chí ba chữ số so với cùng kỳ. Quan trọng hơn, triển vọng các quý tiếp theo vẫn duy trì đà cải thiện, cho thấy chu kỳ hồi phục đã đi vào thực chất.

Chính điều này khiến thị trường hình thành một mặt bằng định giá mới: Cổ phiếu có tăng trưởng thật sẵn sàng được trả P/E cao hơn, trong khi cổ phiếu không có tăng trưởng bị “bỏ quên” dù định giá rẻ.

Khái niệm “cổ phiếu rẻ” dần mất ý nghĩa nếu không đi kèm triển vọng lợi nhuận. Dòng tiền năm 2026 vì vậy mang màu sắc của dòng tiền tổ chức nhiều hơn là dòng tiền đầu cơ. Tính kiên nhẫn cao hơn, chọn lọc hơn và ít bị cuốn theo nhịp tăng giảm ngắn hạn của chỉ số.

Một đặc điểm khác dễ nhận thấy là các nhịp điều chỉnh của thị trường không còn tạo ra hoảng loạn diện rộng. Thay vào đó, tiền chỉ rút khỏi những cổ phiếu yếu và nhanh chóng quay lại các mã có nền tảng cơ bản tốt.

Điều này khiến thị trường vận động theo dạng “tăng trong nghi ngờ” – VN-Index đi lên nhưng không tạo cảm giác hưng phấn quá mức. Thanh khoản duy trì ổn định, không bùng nổ nhưng cũng không suy kiệt.

Thực tế, đây là trạng thái được xem là lành mạnh hơn rất nhiều so với các giai đoạn tăng nóng dựa trên kỳ vọng trước đây.

“Khác với các chu kỳ trước, xu hướng tăng của thị trường đang chuyển sang trạng thái bền vững hơn, với nhịp vận động có kiểm soát và sự tham gia ngày càng tỉnh táo của nhà đầu tư. Những pha điều chỉnh, tích lũy và tái định giá được xem là diễn biến tất yếu, giúp thị trường hình thành xu hướng tăng mới một cách lành mạnh hơn”, bà Nguyễn Thị Thu Hiền đánh giá.

Sự thay đổi trong động lực tăng của thị trường năm 2026 cũng đồng nghĩa với việc cách kiếm tiền trên thị trường đã khác. Chiến lược “mua trước câu chuyện” không còn hiệu quả như trước. Thay vào đó, nhà đầu tư buộc phải quay lại với những nguyên tắc.

Xét theo nhóm ngành, 3 lĩnh vực được đánh giá tích cực trong thời gian tới gồm tài chính – ngân hàng, năng lượng – sản xuất công nghiệp và bán lẻ – tiêu dùng.

Ngân hàng tiếp tục giữ vai trò trung tâm của nền kinh tế, dù vẫn đối mặt áp lực thu hẹp biên lãi ròng khi lãi suất huy động có xu hướng nhích lên. Tuy nhiên, định giá P/B của nhóm ngân hàng đã về quanh mức trung vị 5 năm, cho thấy dư địa tăng giá vẫn còn nếu tăng trưởng lợi nhuận được duy trì. Trong khi đó, năng lượng và công nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ tăng trưởng GDP và đầu tư công, còn bán lẻ – tiêu dùng được hỗ trợ bởi cơ cấu dân số trẻ và thu nhập cải thiện.

Trong khi đó, bất động sản khu công nghiệp và logistics được đánh giá đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới nhờ sự trở lại của dòng vốn FDI. Mặt bằng định giá hiện thấp hơn đáng kể so với trung bình 5 năm, mở ra dư địa tăng giá hấp dẫn, đặc biệt tại các khu công nghiệp phía Bắc, nơi hội tụ lợi thế về vị trí, kết nối chuỗi cung ứng khu vực và chi phí thuê cạnh tranh, qua đó củng cố triển vọng tăng trưởng trung hạn của ngành.

Hải Giang