Đây là một áp lực lớn khi tính trung bình mỗi tháng cả nước phải đạt kim ngạch xuất khẩu từ 45 - 46 tỷ USD trong bối cảnh các rào cản thương mại và chi phí sản xuất đang ngày càng thắt chặt.

Áp lực dồn nén từ những con số mục tiêu

Số liệu từ Cục Hải quan ghi nhận xuất khẩu hàng hóa 7 tháng đầu năm đạt gần 319,7 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ. Dù kết quả này rất tích cực nhưng để đạt tổng kim ngạch cả năm khoảng 546 - 551 tỷ USD, áp lực dồn lên những tháng cuối năm là vô cùng nặng nề. Đặc biệt, việc duy trì mức xuất siêu trung bình 3 tỷ USD mỗi tháng để cân bằng cán cân thương mại là một bài toán khó khi hiện tại cả nước vẫn đang nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, mục tiêu vừa tăng trưởng kim ngạch, vừa phải cân bằng cán cân thương mại đang trở nên hết sức khó khăn. Áp lực đè nặng lên những tháng cuối năm là vô cùng lớn khi mỗi tháng Việt Nam cần đạt mức xuất siêu trung bình 3 tỷ USD để cân bằng cán cân thương mại trong bối cảnh tổng nhập siêu 7 tháng đang ở mức hơn 20 tỷ USD.

Thực tế, hiện nay sự phục hồi kinh tế cũng diễn ra không đồng đều giữa các khu vực. Điển hình tại Hà Nội, kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đạt hơn 12,8 tỷ USD, tăng 7,6%. Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 12% cả năm, thủ đô cần đạt mức tăng trưởng thêm 4,4% trong 5 tháng tới. Đáng chú ý là trong khi xuất khẩu của khối doanh nghiệp FDI tăng mạnh 26,5% thì khu vực kinh tế trong nước chỉ tăng 5,8%.

Trong cơ cấu top 10 mặt hàng nhập khẩu 7 tháng đầu năm, nhóm máy tính, điện tử, linh kiện là nhóm lớn nhất, chiếm 40% tổng kim ngạch. Tính thêm máy móc thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác, 2 nhóm này đã chiếm hơn 50% cơ cấu mặt hàng nhập khẩu. 2 nhóm này cũng chính là tư liệu tích luỹ đầu vào để đẩy mạnh sản xuất và xuất khẩu cho giai đoạn tới.

Tuy nhiên, tình hình có sớm xoay chuyển trong 5 tháng còn lại của năm để xuất nhập khẩu có thể đảm bảo đóng góp cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số cho cả năm nay hay không, là câu hỏi nhiều doanh nghiệp mong muốn được giải đáp.

Ở góc độ ngành hàng, ngành dệt may đang đối mặt với sự thu hẹp biên lợi nhuận do biến động giá nguyên liệu và các chính sách thuế mới. Ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) cho biết biên lợi nhuận của cả ngành sợi và may đang bị đe dọa nghiêm trọng. Đặc biệt, việc Mỹ áp thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301 từ ngày 24/7 đối với hàng dệt may Việt Nam đã làm tăng chi phí đầu vào. Điều doanh nghiệp lo ngại nhất hiện nay là khách hàng yêu cầu chia sẻ chi phí, ép giảm giá hoặc chuyển đơn hàng sang các quốc gia đối thủ vốn chỉ chịu mức thuế 10% như Bangladesh hay Campuchia.

Trong lĩnh vực thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định mức tăng trưởng xuất khẩu dưới 5% trong tháng 7 là chưa đủ mạnh để tạo động lực hoàn thành mục tiêu cao. Mặt hàng tôm của Việt Nam đang chịu sự cạnh tranh trực tiếp từ Ecuador và Ấn Độ, đặc biệt là khi Ecuador đã bắt đầu lấn sân sang phân khúc tôm chế biến vốn là thế mạnh của doanh nghiệp Việt. Hiện VASEP đang xây dựng các kịch bản xuất khẩu, trong đó kịch bản tích cực nhất có thể đạt 12,5 tỷ USD nếu các rào cản được tháo gỡ kịp thời.

Đối với ngành gỗ, dù kim ngạch 7 tháng đạt hơn 10 tỷ USD nhưng những rào cản phòng vệ thương mại từ Mỹ đang tạo ra thách thức cực lớn. Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Viforest), việc Bộ Thương mại Mỹ áp thuế chống bán phá giá chung 84,95% đối với gỗ dán cứng từ Việt Nam đã tạo nên rào cản về ký quỹ tiền mặt đối với các doanh nghiệp xuất khẩu kể từ tháng 7 năm nay.

Mở rộng dư địa từ các thị trường chiến lược

Trước những khó khăn tại các thị trường truyền thống, các đại diện thương vụ Việt Nam tại nước ngoài đã hiến kế nhiều giải pháp cụ thể. Bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán thương mại Việt Nam tại Hà Lan đề xuất các địa phương cần xác định Hà Lan là cửa ngõ chiến lược vào EU. Bà Diệp kiến nghị cần đổi mới xúc tiến thương mại theo hướng chuyên sâu, lồng ghép với các triển lãm uy tín về công nghệ, nhãn hàng riêng và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh.

Tại thị trường Nga, ông Dương Hoàng Minh, Tham tán thương mại Việt Nam tại Nga chỉ rõ nút thắt lớn nhất là phương thức thanh toán. Các hệ thống siêu thị lớn tại Nga như Auchan sẵn sàng nhập khẩu hàng Việt Nam nhưng yêu cầu các doanh nghiệp Việt phải đáp ứng được điều kiện thanh toán chậm từ 30 đến 45 ngày.

Trong khi đó, ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho rằng các doanh nghiệp cần triển khai hiệu quả Hiệp định CEPA để tận dụng ưu đãi thuế quan. Ông Trung khuyến nghị doanh nghiệp nên xây dựng kho ngoại quan hoặc hệ thống siêu thị tại các khu thương mại tự do của UAE để chủ động cung ứng hàng hóa trong bối cảnh xung đột địa chính trị tại Trung Đông gây đứt gãy chuỗi cung ứng.

Tại hội nghị về thúc đẩy xuất khẩu và kiểm soát nhập siêu ngày 13/8, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh rằng Chính phủ và các bộ ngành sẽ xem xét và tập trung giải quyết ngay lập tức mọi vướng mắc phát sinh của doanh nghiệp chứ tuyệt đối không chờ đợi các cuộc họp định kỳ.

Phó Thủ tướng chỉ đạo Bộ Công Thương phải đẩy nhanh đàm phán các Hiệp định Thương mại tự do mới, nhất là với khối Mercosur trong quý III năm nay, đồng thời yêu cầu rà soát và đơn giản hóa quy trình cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) ngay tại các địa phương để giảm chi phí cho doanh nghiệp. Về vấn đề nhập siêu, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương làm việc cụ thể với các tập đoàn có chênh lệch lớn giữa nhập và xuất khẩu, đặc biệt là lĩnh vực linh kiện điện tử để làm rõ khả năng chuyển hóa lượng hàng nhập khẩu thành sản phẩm xuất khẩu.

Xuất khẩu trực tuyến thời AI: Doanh nghiệp Việt tăng tốc thế nào?

Gỡ “vòng siết kép”, giữ đường xuất khẩu cho thủy sản Việt

Bên cạnh đó, các bộ ngành khác cũng nhận được những nhiệm vụ cụ thể để hỗ trợ doanh nghiệp. Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ rà soát và đẩy nhanh quy trình hoàn thuế giá trị gia tăng cũng như tăng cường phân loại rủi ro để ưu tiên xử lý hồ sơ cho các đơn vị chấp hành tốt. Ngân hàng Nhà nước cần đảm bảo doanh nghiệp xuất khẩu tiếp cận được nguồn tín dụng và ưu đãi lãi suất, nhất là đối với mặt hàng nông sản. Bộ Xây dựng có trách nhiệm điều tiết giao thông cảng biển và xây dựng đề án phát triển công nghiệp hàng hải để giảm phụ thuộc vào các hãng tàu ngoại.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cũng yêu cầu các Hiệp hội và doanh nghiệp phải chủ động hơn trong việc đặt hàng cụ thể với Bộ Ngoại giao về quy cách, mẫu mã và sản lượng hàng hóa để công tác ngoại giao kinh tế đạt hiệu quả cao nhất. Việc đẩy mạnh sản xuất trong nước để thay thế hàng nhập khẩu và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa không chỉ giúp cân bằng cán cân thương mại mà còn là giải pháp bền vững để nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Thanh Hoa