Với vùng nguyên liệu điều hữu cơ rộng hàng ngàn héc ta, HTX Điều hữu cơ Truecoop ở phường Bảo An đang từng bước xây dựng chuỗi giá trị khép kín. HTX liên kết nông hộ, chuẩn hóa sản xuất, đẩy mạnh chế biến và hướng đến nâng giá trị sản phẩm qua xuất khẩu. Qua đó, tài sản trí tuệ trở thành một phần quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu, bảo vệ sản phẩm và nâng sức cạnh tranh của HTX.

Hạt điều hữu cơ và câu chuyện tạo tài sản trí tuệ

Đến nay, Truecoop đã liên kết sản xuất, bao tiêu sản phẩm cho hơn 2.500 hộ thành viên tại khu vực phía nam Khánh Hòa, phát triển hơn 5.000ha điều đạt các tiêu chuẩn hữu cơ của Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Sản lượng xuất khẩu hằng năm đạt khoảng 6.000 - 8.000 tấn, doanh thu năm 2025 hơn 107,5 tỷ đồng.

HTX này hiện có thế mạnh phát triển vùng nguyên liệu hạt điều hữu cơ với hơn 5.400ha. Sản lượng nguyên liệu bình quân đạt khoảng 5.000 tấn/năm.

Điểm đáng chú ý, giá trị hạt điều không chỉ nằm ở diện tích, sản lượng mà còn ở tiêu chuẩn hữu cơ, chất lượng, thương hiệu và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để HTX phát triển, bảo hộ tài sản trí tuệ, bảo vệ thương hiệu và nâng sức cạnh tranh trên thị trường.

Một bước đi quan trọng khác của Truecoop là Nhà máy Chế biến sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao BioFactory. Nhà máy giúp HTX chủ động hơn trong sản xuất, chế biến thành phẩm xuất khẩu, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh cho nông sản, trong đó có hạt điều Khánh Hòa.

Theo ông Trương Thanh Viện, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Truecoop, BioFactory thể hiện sự gắn kết giữa HTX, thành viên và cơ quan quản lý nhà nước. Công trình góp phần cụ thể hóa mô hình liên kết sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị, gắn với tiêu thụ sản phẩm chất lượng cao. 

BioFactory đặt mục tiêu trở thành nhà máy sản xuất hạt điều và nông sản hữu cơ hàng đầu Việt Nam trong 5 năm tới. Mô hình này gắn tài sản trí tuệ với vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, công nghệ, thương hiệu và truy xuất nguồn gốc.

Liên kết doanh nghiệp để mở rộng vùng nguyên liệu

Để khai thác tốt hơn giá trị của tài sản trí tuệ, các HTX ở Khánh Hòa cần mở rộng liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để phát huy giá trị tài sản trí tuệ. Sự kết nối này tạo thêm nguồn lực về công nghệ, nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm.

Như trường hợp Truecoop vào tháng 9/2025 đã cùng CTCP Thảo dược LKVN ký thỏa thuận phát triển 50ha vùng trồng tại Khánh Hòa, tập trung vào dứa mật, ổi ruột đỏ, Hibiscus và một số loại thảo dược. HTX cung cấp giống, kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm. Còn LKVN đầu tư vùng nguyên liệu, cùng ứng dụng chuyển đổi số để chuẩn hóa sản xuất, minh bạch quy trình và mở rộng thị trường.

Theo ông Trương Thanh Viện, việc hợp tác không chỉ mở rộng quy mô vùng nguyên liệu mà còn khẳng định hướng đi mới của HTX. Truecoop đặt mục tiêu năm 2026 liên kết với 3 - 5 doanh nghiệp và tiến tới 10 doanh nghiệp vào năm 2027.

Đây là hướng liên kết có ý nghĩa lớn đối với việc phát triển tài sản trí tuệ. Doanh nghiệp có thể tham gia đầu tư vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến, thị trường và thương mại hóa sản phẩm. Về phía HTX tổ chức sản xuất, kết nối nông hộ và kiểm soát vùng nguyên liệu.

Trong khi đó, liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học giúp các HTX tiếp cận giống, công nghệ, quy trình sản xuất, bảo quản, chế biến và phát triển sản phẩm mới. Khi kết quả nghiên cứu được thương mại hóa, tài sản trí tuệ tạo thêm giá trị, giúp HTX giảm bán nguyên liệu thô và nâng hàm lượng giá trị gia tăng.

OCOP, sở hữu trí tuệ để nông sản đi xa

Một mô hình khác cho thấy hiệu quả của liên kết là HTX Nông nghiệp Diên Lộc, xã Suối Hiệp. HTX hiện có 1.351 thành viên, tổng giá trị tài sản hơn 9,1 tỷ đồng. Từ năm 2015 đến nay, HTX đẩy mạnh liên kết sản xuất và bao tiêu lúa giống xác nhận với CTCP Giống cây trồng Đông Nam và CTCP Giống cây trồng Nha Hố.

Đến năm 2025, diện tích liên kết đạt 287ha, chiếm 100% diện tích sản xuất. Tổng lợi nhuận tăng thêm cho thành viên so với canh tác truyền thống đạt hơn 4,5 tỷ đồng/năm.

HTX này hiện là đơn vị đứng đầu tỉnh về liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa giống. Cùng với đó, HTX cung cấp vật tư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và triển khai hoạt động cho vay nội bộ, góp phần hỗ trợ thành viên ổn định sản xuất.

Những mô hình như HTX Truecoop và HTX Diên Lộc cho thấy vai trò của HTX đang thay đổi. HTX không chỉ tập hợp nông hộ mà còn có thể trở thành chủ thể tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, kết nối doanh nghiệp và xây dựng thương hiệu.

Định hướng này được đặt trong Đề án Phát triển kinh tế tập thể trong nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035 vừa được UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành.

Khánh Hòa hiện có 242 HTX nông nghiệp với 42.354 thành viên. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh phấn đấu hơn 20% HTX ứng dụng công nghệ cao, liên kết chuỗi giá trị và xây dựng 10 HTX nông nghiệp kiểu mẫu. Tỉnh tập trung hoàn thiện vùng nguyên liệu, đào tạo nhân lực, xây dựng thương hiệu OCOP, ứng dụng công nghệ số và tăng liên kết HTX - doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Lan, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, giai đoạn 2026 - 2030, chương trình OCOP của tỉnh đặt mục tiêu phát triển ít nhất 100 sản phẩm OCOP mới mỗi năm. Đặc biệt, tỉnh phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 10 sản phẩm đạt hạng OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Tỉnh tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, HTX và hộ sản xuất phát triển vùng nguyên liệu bền vững, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Đồng thời, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và nâng năng lực cho các chủ thể OCOP.

Đến năm 2030, Khánh Hòa phấn đấu ít nhất 50% chủ thể OCOP là HTX, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hình thành 25 chuỗi liên kết giá trị và 70% chủ thể có vùng nguyên liệu, liên kết ổn định. Cùng với chất lượng, các sản phẩm cần được bảo hộ thương hiệu, minh bạch nguồn gốc, chuẩn hóa quy trình và phát triển sở hữu trí tuệ để nâng sức cạnh tranh.

Sở hữu trí tuệ vì thế trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển của HTX. Nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì, giải pháp kỹ thuật hay hệ thống truy xuất nguồn gốc đều có thể trở thành những tài sản góp phần nâng giá trị sản phẩm.

Liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học giúp HTX mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ và nâng chất lượng sản phẩm. Chủ động xây dựng, bảo hộ tài sản trí tuệ giúp nông sản Khánh Hòa thoát khỏi thị trường nguyên liệu giá thấp, hướng tới giá trị gia tăng cao hơn.

Mục tiêu không chỉ là tăng sản lượng, mà tạo ra sản phẩm có thương hiệu, nguồn gốc rõ ràng và được bảo hộ sở hữu trí tuệ. Qua đó, nông sản có thêm giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường.

Thanh Loan