Gần đây, giới chuyên gia kinh tế đã quay trở lại với khái niệm “phát triển bền vững” - một vấn đề bức thiết chưa bao giờ mang tính sống còn như hiện nay. Nhất là khi diễn biến biến đổi khí hậu ngày càng đáng lo ngại, môi trường bị ô nhiễm, bị hủy hoại nghiêm trọng, các nguồn lực tự nhiên đang có dấu hiệu suy giảm đáng kể…

Nhận thức còn mơ hồ

Riêng tại Tp.HCM, số liệu công bố ở hội thảo “Sản xuất và tiêu dùng bền vững hướng tới tăng trưởng xanh” do Sở TN&MT Tp.HCM tổ chức ngày 30/3, cho thấy trong các KCN-KCX của thành phố có đến 341 nguồn phát sinh bụi, khí thải, mùi hôi. Trong đó, có 266 nguồn thải đã được các DN đầu tư hệ thống xử lý nước thải, còn 77 nguồn chưa có hệ thống xử lý bụi khí khải (chiếm đến 23%).

Kết quả khảo sát tiêu dùng bền vững tại Tp.HCM năm 2015 của nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Bách khoa Tp.HCM cho biết, với đối tượng DN, thì kiến thức, nhận thức về tiêu dùng bền vững còn mơ hồ, chưa được thể hiện rõ ràng qua thái độ, hành vi.

Với đối tượng người tiêu dùng, kết quả khảo sát cho thấy các nhóm dân số có điều kiện không thuận lợi có kiến thức về môi trường kém hơn các nhóm dân số khác. Ngoài ra, sản phẩm xanh chưa được biết với tất cả các nhóm dân số. Nhất là các nhóm dân số ở ngoại thành và nhóm dân số có học vấn và thu nhập thấp.

Theo PGs.Ts Lê Văn Khoa (Đại học Bách Khoa Tp.HCM), với tình trạng công nghệ lạc hậu, kinh tế suy thoái, thể chế còn nhiều bất cập và văn hóa đạo đức xuống cấp, Tp.HCM sẽ phải phấn đấu toàn diện và bền bỉ, để hội đủ điều kiện hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh.

Phát biểu trong một hội thảo về hội nhập mới đây, ông Võ Minh Nhựt - Tổng Giám đốc NS BlueScope Việt Nam, cũng đặc biệt nhấn mạnh đối với các DN, phát triển bền vững không chỉ là trách nhiệm xã hội và môi trường trong xu thế hội nhập, mà còn là ưu thế cạnh tranh trong việc đáp ứng yêu cầu của các nhà sản xuất hàng đầu thế giới, khi chọn đối tác.

Theo ông Võ Minh Nhựt, các đòi hỏi về phát triển bền vững ngày càng trở nên bức thiết, trong bối cảnh các DN Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Các yêu cầu về tính bền vững trong sản xuất dần là đòi hỏi bắt buộc.

Các KCN-KCX của Tp.HCM có đến 341 nguồn phát ô nhiễm

Yêu cầu tính bền vững

Nói về mô hình xanh hóa sản xuất để hướng tới phát triển bền vững, ông Trần Minh Văn - Giám đốc điều hành dự án của công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk), cho biết các giải pháp lớn của Vinamilk như: tuân thủ Luật Tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng xanh, tiết kiệm chi phí và BVMT.

Ông Văn cho rằng những giải pháp này đều hướng đến mục tiêu là giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh, tăng uy tín thương hiệu, cải thiện và BVMT.

Ông Võ Minh Nhựt nhận định, trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng tăng cao, thì lợi thế nhờ nhân công giá rẻ và chi phí thấp sẽ không tồn tại lâu. Hiệu quả dài hạn trong chi phí sản xuất và năng suất là bài toán các DN cần phải tính toán để tăng lợi thế cạnh tranh.

Với xu thế hội nhập thế giới và các yêu cầu nêu trên, ông Nhựt khuyến nghị các DN Việt Nam cần có cái nhìn dài hạn và phát triển bền vững hơn, để chủ động tuân thủ các yêu cầu và chuẩn mực theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng uy tín và thương hiệu.

Còn theo PGs.Ts. Lê Văn Khoa, để hướng đến tăng trưởng xanh, cần nhân rộng các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững trong cộng đồng. Các bộ ngành cũng nên sớm hoàn chỉnh các quy định pháp lý về tiêu dùng bền vững (như mua sắm công xanh, nhãn xanh, nhãn tiết kiệm năng lượng, thu hồi sản phẩm sau khi sử dụng…), các chính sách hỗ trợ DN xanh, phát triển thị trường sản phẩm xanh.

Về lâu dài, PGs.Ts. Lê Văn Khoa đề nghị Nhà nước cần tháo gỡ những vướng mắc trong cơ chế, đưa ra các chiến lược phát triển đúng đắn theo 5 yếu tố: Công nghệ, kinh tế, dân số, thể chế và văn hóa, làm tiền đề cho sự phát triển xã hội tiêu dùng bền vững ở Việt Nam.

Thanh Loan