Ở xã Sông Vàng (được sáp nhập từ xã Ba và xã Tư thuộc huyện Đông Giang, tỉnh Quảng Nam trước đây) đang triển khai dự án của một tổ chức phi chính phủ cho giai đoạn 2025 - 2028 với khoản tài trợ 8,7 tỷ đồng để phát triển các mô hình sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Xây dựng mô hình phù hợp và có tính khả thi

Các hoạt động chính trong dự án triển khai tại xã Sông Vàng như: Tập huấn về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn để nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh cho phụ nữ và tập huấn về phương pháp phát triển cộng đồng dựa vào nội lực của phụ nữ. 

Bên cạnh đó, các chuyên gia trong nước và quốc tế sẽ đến xã Sông Vàng hướng dẫn, hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số triển khai các mô hình sinh kế theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn... Đồng thời, thành lập quỹ hỗ trợ phụ nữ triển khai mô hình sinh kế.

Sau một thời gian ngắn triển khai dự án, các phụ nữ dân tộc thiểu số xã Sông Vàng đã bước đầu xây dựng ý tưởng, mô hình sinh kế dưới tán rừng phù hợp và có tính khả thi. Đơn cử như mô hình sản xuất chè dây, chế biến các loại trà dược liệu từ cây rừng, phát triển mô hình ẩm thực xanh với các đặc sản như cơm lam, rượu tà vạt, rượu men lá, bánh sừng trâu…

Qua quan sát triển khai dự án này, bà Trần Cẩm Bình, đại diện Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (IECD) nhìn nhận, với địa bàn có nhiều hộ đồng bào Cơ Tu, việc gây dựng được các sản phẩm như chè dây Ra zéh được phân hạng sản phẩm OCOP 4 sao; trà hoa hồng cổ Huế đạt OCOP 3 sao; rượu sim rừng..., đã mang lại thu nhập cơ bản cho phụ nữ dân tộc thiểu số ở xã Sông Vàng.

Theo bà Bình, với điều kiện thổ nhưỡng, vị trí địa lý của xã Sông Vàng sẽ có tiềm năng lớn để triển khai các mô hình sinh kế dưới tán rừng theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn để xóa nghèo bền vững cho phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương.

Đặc biệt là việc chú trọng tuyên truyền chiến lược giảm nghèo cho chị em phụ nữ dân tộc thiểu số ở Sông Vàng, chuyển từ đầu tư giảm nghèo theo diện rộng sang đầu tư giảm nghèo theo chiều sâu. Bên cạnh đó là việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo đa chiều, bền vững, hạn chế tái nghèo và phát sinh nghèo, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, cải thiện đời sống, tăng thu nhập cho họ.

Khai thác lợi thế vốn có của địa phương

Có thể nói, dự án đang được triển khai tại Sông Vàng có tác động rất lớn đến cơ hội giảm nghèo của phụ nữ dân tộc thiểu số ở vùng cao này, tạo điều kiện cho họ phát triển kinh tế, thoát nghèo bền vững, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế vốn có của địa phương để sản xuất, ổn định, bền vững. 

Từ đó hạn chế việc du canh - du cư, phá rừng làm nương rẫy ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái, góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng, con vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp.

Hoặc như việc triển khai thực hiện mô hình giảm nghèo hỗ trợ phát triển sản xuất cộng đồng với tên gọi “Dự án nuôi Heo đen bản địa sinh sản”. Heo đen là một trong những giống heo bản địa được nuôi từ lâu. Trước đây, phần lớn các gia đình phụ nữ dân tộc thiểu số ở Sông Vàng nuôi theo hình thức quảng canh, không đầu tư chăm sóc, thậm chí thả rông và mục đích chính là cung cấp nguồn thực phẩm tại chỗ cho gia đình. 

Những năm gần đây, trước nhu cầu tiêu thụ sản phẩm thịt heo đen khá lớn trên thị trường cũng như yêu cầu bảo tồn và phát triển giống heo đen đặc sản bản địa này, chính quyền địa phương ở Sông Vàng đã hỗ trợ các gia đình phụ nữ dân tộc thiểu số xây dựng mô hình chăn nuôi heo đen theo hướng hàng hóa, từ đó giúp thu nhập nâng lên.

Ngoài ra, nhắc đến việc tạo sinh kế kinh tế xanh cho phụ nữ dân tộc thiểu số ở Sông Vàng không thể nhắc đến mô hình trồng chè dây Ra Zéh. Chè dây được trồng tại đây khoảng 5 - 6 năm nay với hơn 300 hộ trồng.

Trong đó nổi lên mô hình liên kết cùng HTX Nông nghiệp xã Tư ở địa bàn xã Tư (cũ) để trồng chè dây Ra Zéh. HTX này đã chủ động tạo chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm chè dây cho thành viên nên bà con yên tâm sản xuất.

Cụ thể là HTX này đã chuyển giao kỹ thuật trồng cây thuốc bản địa chè dây cho chị em phụ nữ dân tộc Cơ Tu để xây dựng liên kết chuỗi sản xuất dược liệu hiệu quả, bền vững nhằm cải thiện sinh kế, giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng tại địa phương. 

Hơn nữa, HTX Nông nghiệp xã Tư còn tiến hành chuyển giao kỹ thuật xây dựng vườn nhân ươm giống chè dây tại nhà, giúp chị em phụ nữ Cơ Tu sản xuất số lượng chè dây nhiều hơn, nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ số lượng và chất lượng cây giống để nhân rộng mô hình.

Hứa hẹn mang lại nguồn thu lớn

Với lợi nhuận cao, hứa hẹn mang lại nguồn thu lớn hơn nhiều so với các loại cây trồng khác nên chính quyền xã Sông Vàng định hướng cây chè dây Ra Zéh là cây chủ lực xóa đói, giảm nghèo bền vững cho đồng bào Cơ Tu.

Không chỉ vậy, nhờ có HTX Nông nghiệp xã Tư tổ chức sản xuất, chế biến theo quy trình chuỗi liên kết, có sự đầu tư bài bản về bao bì mẫu mã và chất lượng tốt nên sản phẩm “Chè dây Ra Zéh” của phụ nữ người Cơ Tu ở Sông Vàng từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường.

Hoạt động hiệu quả của HTX kể trên cũng có phần hỗ trợ quan trọng từ định hướng, quan tâm hỗ trợ của Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX Tp. Đà Nẵng cũng như Liên minh HTX tỉnh Quảng Nam trước đây. Nhất là phối hợp với địa phương để HTX xây dựng vùng sản xuất nguyên liệu tập trung, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị sản phẩm, cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho HTX làm đầu mối bao tiêu chè nguyên liệu cho thành viên và phụ nữ dân tộc thiểu số, chế biến sản phẩm đưa ra thị trường.

Song song đó, HTX còn được hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị, kỹ thuật nâng cao năng lực sản xuất, cải tiến bao bì mẫu mã sản phẩm. Sản phẩm “Chè dây Ra Zéh” còn thường xuyên tham gia vào các hội chợ xúc tiến thương mại, từ đó được nhiều người tiêu dùng biết đến.

Hiện nay, các hộ gia đình phụ nữ dân tộc thiểu số ở xã Sông Vàng vẫn tiếp tục mở rộng diện tích vườn trồng chè dây Ra Zéh, đồng thời đẩy mạnh việc hỗ trợ, tạo điều kiện giúp đỡ các phụ nữ dân tộc thiểu số gặp khó khăn trên địa bàn cùng vươn lên thoát nghèo. Đây cũng là cách mà những người dân nơi đây muốn trả ơn vùng đất đã ban tặng cho họ những loại thảo dược quý, giúp mở ra cơ hội đổi đời.

Bên cạnh mô hình trồng chè dây Ra Zéh, trong thời gian tới, để cải thiện sinh kế cho phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương, chính quyền xã Sông Vàng sẽ chú trọng phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng tập trung, chuyên canh, hình thành vùng sản xuất, chăn nuôi có năng suất, chất lượng cao gắn với bảo vệ môi trường. 

Mặt khác, địa phương sẽ mở rộng diện tích cây trồng có thế mạnh, phù hợp với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng, gắn với xây dựng thương hiệu OCOP như chè xanh, cam, cau, sầu riêng… gắn với liên kết sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị. Qua đó góp phần đưa thu nhập bình quân đầu người hướng tới mục tiêu đạt hơn 64 triệu đồng/người/năm.           

Thanh Loan