Nhiều thương hiệu sơn cao cấp của các DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hiện đang chiếm 65% thị phần tại Việt Nam hoặc hơn thế, đơn cử như sơn trang trí xây dựng.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, bà Nguyễn Thị Lạc Huyền, Chủ tịch Hiệp hội Sơn và Mực in Việt Nam (VPIA), nhận định trong cạnh tranh trên thị trường sơn giữa các DN trong nước và các NĐTNN, ưu thế vẫn đang nghiêng về khối ngoại.

Bỏ ngỏ phân khúc cao cấp

Trên thực tế, DN nội địa vẫn còn giữ thị phần tương đối khá ở sản phẩm sơn bột và sơn phủ bảo vệ (trên 60%), hoặc như sơn gỗ (50%). Tuy nhiên, những phân khúc này chiếm tỷ trọng không cao trong tổng thể ngành công nghiệp sơn Việt Nam. 

Trong khi đó, ở sản phẩm sơn cuộn, phần lớn thị phần đang thuộc về các DN FDI. Còn ở sản phẩm sơn phủ bảo vệ là sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất sơn trong nước với các NĐTNN. 

Với sơn cung cấp cho các công trình cao cấp, DN FDI đa phần có sản phẩm cạnh tranh hơn. Có thể thấy các DN sơn nội địa vẫn thuộc phân khúc trung bình, thấp và giá rẻ.

Chia sẻ tại hội nghị giới thiệu Triển lãm sơn phủ và mực in – Coatings Vietnam 2018 ở Tp.HCM ngày 20/12, Chủ tịch VPIA cho biết ngành công nghiệp sơn ở Việt Nam đang tăng trưởng tích cực với 8 – 10% trong năm 2017. Nhiều DN đã đầu tư, xây dựng nhà máy mới trong các khu công nghiệp. 

Bên cạnh đó, có thể thấy sự dịch chuyển nhà máy sản xuất sơn của các NĐTNN vào Việt Nam, điển hình như từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Đài Loan (Trung Quốc)… 

Số liệu năm 2016 cho thấy tổng sản lượng sản xuất trong nước của ngành công nghiệp sơn đã đạt 497 triệu lít, tổng giá trị hơn 1,6 tỷ USD, trong đó có sự đóng góp đáng kể từ khối FDI.

Trong đó, sơn trang trí xây dựng chiếm cao nhất là 59%, sơn gỗ 22%, sơn phủ bảo vệ 6%, sơn bột 4%, sơn tàu biển 2%. Ngoài ra, các loại sơn khác (sơn xe ô tô, xe gắn máy, sơn cho giao thông…) chiếm 4%.

Thị trường sơn hiện nay chia làm 4 phân khúc. Phân khúc cao cấp gồm những DN FDI với đặc điểm tăng tốc đầu tư mới hoặc xây dựng hệ thống phân phối. Nhóm thứ hai là các thương hiệu phân khúc trung bình khá. Kế đến là nhóm phân khúc trung bình thấp, và cuối cùng là các cơ sở sản xuất nhỏ. 

Điều đáng nói, nếu như cả nước đang có khoảng 600 DN ngành sơn thì trong đó chỉ có hơn 70 DN ngoại.

Tuy chiếm số lượng không nhiều, nhưng các thương hiệu sơn ngoại ở nhiều loại sản phẩm vẫn chiếm thị phần khoảng 65%.

Đang có sự dịch chuyển nhà máy sản xuất sơn của các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam
 

Chấp nhận đối mặt với cạnh tranh

Theo VPIA, với những dự báo khả quan về tăng trưởng kinh tế trong những năm tới, ngành công nghiệp sơn tại Việt Nam – ngành công nghiệp phụ trợ cho các ngành công nghiệp, sẽ có đà tăng trưởng tương đối lạc quan.

Bà Huyền chỉ ra những yếu tố để ngành sơn phủ ở Việt Nam tăng trưởng tốt đến từ các chỉ số vĩ mô khá ổn định, ngành xây dựng tăng trưởng cùng với những thay đổi tích cực về mặt chính sách và những nới lỏng quy định cho các NĐTNN trong lĩnh vực bất động sản. 

Nhiều cơ hội tăng trưởng của các dự án hạ tầng giao thông thông qua mô hình hợp tác công – tư (PPP), và việc tập trung đầu tư đường bộ, các sân bay, tàu cảng sẽ thúc đẩy ngành sơn phát triển. 

Ngoài ra, tỷ lệ dân thành thị tăng nhanh, đầu tư dài hạn cho lĩnh vực xây dựng dân dụng cũng giúp nhiều cho thị trường sơn ở Việt Nam ngày càng “nóng”.

Song song đó, mức cạnh tranh của các DN ngành sơn sẽ ngày càng khốc liệt. Vấn đề đặt ra là các DN sản xuất sơn trong nước có chịu đựng được sức ép cạnh tranh để giữ thị phần?

Để làm được điều này, giới chuyên gia cho rằng các DN sơn nội địa cần khắc phục nhược điểm lâu nay là chỉ khai thác phân khúc thấp, chủng loại sơn chưa nhiều, chưa chú trọng đến quảng bá thương hiệu nên yếu thế hơn các thương hiệu ngoại. Ngoài ra, DN nội nên xây dựng tốt hệ thống phân phối nếu không muốn đá văng khỏi thị trường.

DN cần hiểu yêu cầu của thị trường là ngày càng khắt khe, đi theo xu hướng sơn thông minh với nhiều chức năng đa dạng, thân thiện môi trường. Trong “Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp sơn – mực in Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030” của Bộ Công Thương, ngành này được định hướng từng bước loại bỏ các công nghệ, thiết bị lạc hậu, hạn chế sử dụng các nguyên liệu, hóa chất nguy hại. 

Đây là thách thức đối với các DN nội địa khi gặp hạn chế về vốn để đầu tư công nghệ mới. Khó khăn lớn hiện nay cho DN ngành sơn nội là làm sao vừa đáp ứng thị trường, đưa ra các sản phẩm chất lượng cao, giá cả hợp lý, vừa phải đảm bảo an toàn cho người sử dụng và bảo vệ môi trường. Hơn nữa, các DN trong ngành cũng không thể đứng ngoài sự thay đổi chóng mặt của cách mạng công nghiệp 4.0.

Vậy, giải pháp là gì? Chủ tịch VPIA cho rằng các DN nội cần đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu phát triển (R&D) để sản xuất những sản phẩm thân thiện môi trường, ví dụ sơn nước, sơn bột hay các loại sơn dung môi, thay thế những nguyên liệu độc hại (chẳng hạn không sử dụng chì trong sơn). 

Đồng thời, cần thay đổi công nghệ cũ bằng công nghệ tiên tiến nhằm tăng năng suất, giảm giá thành để xây dựng thương hiệu sơn Việt Nam có thể đứng vững trên thị trường nội địa và mở rộng xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

Thế Vinh