“Muốn phát triển HTX một cách bền vững, chính sách hỗ trợ cho các HTX về đất sản xuất, làm trụ sở; vay vốn ưu đãi; chính sách thuế phải dựa trên nền tảng thực tiễn. Bên cạnh đó, các HTX phải thu hút được nguồn nhân lực chất lượng cao, lao động trẻ có trình độ, phải chủ động vận động, tăng cường liên kết, tìm đầu vào, đầu ra cho mình chứ không chỉ dựa vào ưu đãi của Nhà nước”. Đây là nhận định của nhiều đại biểu tại Hội thảo “Kinh nghiệm quản trị và phát triển HTX tại Hà Lan - khả năng vận dụng tại Việt Nam”, do Liên minh HTX Việt Nam và Tổ chức Phát triển Hà Lan (Agriterra) phối hợp tổ chức tại Tp.Bắc Ninh (Bắc Ninh), ngày 16/9.

Nhu cầu phát triển rất lớn

Trong 6 tháng đầu năm 2019, cả nước thành lập mới 1.024 HTX, 1 Liên hiệp HTX và 2.689 tổ hợp tác (THT), đạt 41% và 44% kế hoạch năm 2019, nâng tổng số HTX hoạt động trên cả nước là 23.280, 75 Liên hiệp HTX và 104.861 THT. Có gần 900.000 thành viên mới tham gia HTX, THT.

Năng lực quản trị của các HTX có nhiều tiến bộ, quy mô, chất lượng và hiệu quả hoạt động của HTX tăng so với năm trước. Tỷ lệ HTX hoạt động đạt hiệu quả gần 54%; tổng doanh thu đạt hơn 30.000 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 2.900 tỷ đồng, thu nhập bình quân người lao động đạt 3,5 triệu đồng/tháng.

Hầu hết các HTX đã chuyển đổi hoạt động theo Luật HTX 2012. Nhiều địa phương, HTX đang trở thành loại hình phổ biến, phù hợp với điều kiện và nhu cầu thực tế tổ chức sản xuất, kinh doanh của hộ gia đình, cá nhân, nhất là lĩnh vực nông nghiệp, vận tải đường bộ, đóng góp của khu vực HTX vào GDP của cả nước khá ổn định (khoảng 8%).

Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam - ông Lê Văn Nghị, cho biết trong những năm gần đây, HTX phát triển mạnh mẽ và dần trở thành nhu cầu thiết thân của người dân. Tuy nhiên, sự phát triển về sản xuất, kinh doanh vẫn chưa như mong đợi, hiệu quả sản xuất còn hạn chế, đóng góp GDP của khu vực chưa thực sự nhiều. Do vậy, Liên minh HTX Việt Nam đã có nhiều giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế để HTX phát triển lớn mạnh như mong đợi.

“Muốn thực hiện tốt được điều này, ngoài sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, của các bộ, ngành và nhất là Liên minh HTX các cấp, sự nỗ lực, quyết tâm vươn lên của các HTX và các thành viên, Liên minh và các HTX rất cần có sự hỗ trợ, tư vấn từ các tổ chức trong và ngoài nước, trong đó có cả tổ chức Agriterra. Hội thảo là dịp để Liên minh HTX một số địa phương, lãnh đạo, ban Quản trị, Giám đốc các HTX tiếp cận những kinh nghiệm quý báu về phát triển HTX tại Hà Lan để có thể vận dụng triển khai trong hỗ trợ phát triển HTX ở Việt Nam”, Phó chủ tịch Lê Văn Nghị nhấn mạnh.

Phát triển phải từ nền tảng thực tiễn

Ông Harm Haverkort - Giám đốc Agriterra tại Việt Nam, dẫn lại phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc về HTX: “HTX không chỉ là một mô hình kinh tế đơn giản thông thường, mà bao gồm một thành phần xã hội vì có sự tham gia của các thành viên. HTX phải tập trung vào khoa học, công nghệ và đặc biệt là thể hiện sự chủ động đối với sự cải cách và đổi mới”.

Với kinh nghiệm 5 năm có mặt tại Việt Nam, ông Harm Haverkort cho biết hiện nay ở hầu hết các HTX đều thiếu tư duy về phát triển kinh tế hợp tác (KTHT), HTX. Do vậy, Agriterra đã kêu gọi các tổ chức, cá nhân cùng hỗ trợ HTX để cùng phát triển HTX, qua đó chia sẻ với các địa phương khác như hai tỉnh là Quảng Nam và Đăk Lăk mà Agriterra đã hỗ trợ.

Quá trình làm việc tại Việt Nam, Agriterra cũng nhận thấy có 5 điểm hạn chế, gồm: Lòng tin của các thành viên với HTX còn thiếu; kết nối tìm đầu ra cho sản phẩm của các HTX hạn chế; tiếp cận vốn của các HTX rất khó khăn; quản trị kinh doanh còn yếu kém; giới trẻ ít tham gia HTX nên khó tiếp cận công nghệ thông tin trong thời đại công nghiệp 4.0 phát triển mạnh mẽ hiện nay... Do vậy, cần phải khắc phục những khó khăn này thì xây dựng, phát triển HTX mới đạt được hiệu quả mong đợi.

“Agriterra đã đề ra mục tiêu hỗ trợ phát triển HTX ở Việt Nam hiện đại, mang lại nhiều hiệu quả hơn. Đặc biệt là sẽ phối hợp với các tổ chức quốc tế khác nhằm hỗ trợ tích cực để các HTX và KTHT phát triển mạnh mẽ, tương xứng với tiềm năng, lợi thế của Việt Nam”.

Ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục KTHT&PTNT (Bộ NN&PTNT), đánh giá cao nhận định và sự hỗ trợ của Agriterra về phát triển HTX ở Việt Nam và cho rằng lợi thế lớn nhất của Việt Nam là nông nghiệp, nông thôn và nông sản. Tuy lợi thế lớn, nhưng chất lượng nông sản của chúng ta còn rất thấp, GDP trong nông nghiệp chỉ tăng 2 - 4%.

Hiện nay, nhu cầu phát triển KTHT, HTX ở Việt Nam là rất lớn. Muốn phát triển KTHT, HTX chúng ta phải khắc phục được những yếu kém về quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu quản trị chất lượng nông sản trong bối cảnh cạnh tranh cao hiện nay. Xóa bỏ mặc cảm của xã hội về KTHT, HTX truyền thống trước đây.

“Muốn làm được điều này, các HTX có động cơ hợp tác cao; thu hút cán bộ trẻ, năng động, có năng lực; nâng cao công tác quản lý, quản trị chuyên nghiệp, minh bạch. Chính sách hỗ trợ cho phát triển HTX phải thiết thực, cụ thể và phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, việc đổi mới, phát triển HTX và KTHT phải bắt nguồn từ thực tiễn”, ông Thịnh cho biết.

Phạm Duy