Tại Hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh” diễn ra chiều 24/4, các chuyên gia đã phác thảo một bức tranh lạc quan về dòng vốn ngành dọc. Dự báo đến đầu năm 2026, dư nợ tín dụng cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn sẽ chạm mốc 4,2 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 22% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Đáng chú ý, tín dụng xanh cũng ghi nhận đà tăng tốc mạnh mẽ, dự kiến đạt gần 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025. Con số này cho thấy hệ thống ngân hàng đang nỗ lực chuyển dịch dòng vốn để dẫn dắt quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp thực tế, ông Nguyễn Văn Long, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Nhật Long (Quảng Ninh), chia sẻ rằng nông nghiệp hiện đại đòi hỏi mức đầu tư rất lớn vào hạ tầng và công nghệ số. Thế nhưng, tín dụng hiện nay vẫn còn mang tính phân mảnh và quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp mà chưa chú trọng đến dòng tiền từ các hợp đồng liên kết. 

Sự khập khiễng giữa chu kỳ sản xuất dài hạn và thời hạn vay ngắn hạn, cùng với việc thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro thông qua bảo hiểm, đang tạo ra áp lực tài chính rất lớn cho các doanh nghiệp đầu tàu trong chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, các chuyên gia chỉ ra rằng dù dòng vốn lớn, nhưng rủi ro trong nông nghiệp (thiên tai, dịch bệnh) vẫn là "bóng ma" ám ảnh cả nhà nông lẫn ngân hàng. Ông Lê Đình Huy, Phó Tổng giám đốc Bảo hiểm Agribank, nêu lên một thực trạng đáng suy ngẫm: Hiện nay mới chỉ có khoảng 15% dư nợ tín dụng nông nghiệp được bảo vệ bởi bảo hiểm.

Tại sao con số này lại khiêm tốn như vậy? Các chuyên gia chỉ ra những "nút thắt" pháp lý và thực tiễn. Theo đó, sự hạn chế này trước hết xuất phát từ những rào cản pháp lý, đặc biệt là cách áp dụng cứng nhắc Luật Các tổ chức tín dụng 2024 khi ngăn cản việc tích hợp bảo hiểm vào các gói dịch vụ ngân hàng. Điều này vô hình trung làm suy yếu mối liên kết trong chuỗi giá trị, khiến các chủ thể không nhận thức được bảo hiểm là công cụ quản trị rủi ro mà chỉ coi đó là chi phí phát sinh.

Thêm vào đó, các chính sách hỗ trợ phí bảo hiểm theo Nghị định 58 vẫn chưa đủ sức hấp dẫn doanh nghiệp đầu tư dài hạn do rủi ro thiên tai vượt ngưỡng chịu đựng. Tình trạng thiếu hụt dữ liệu quốc gia về thời tiết và lịch sử tổn thất cũng đang gây khó khăn lớn cho việc định phí và thiết kế sản phẩm bảo hiểm phù hợp.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh nông nghiệp số, bảo hiểm không chỉ là công cụ an sinh mà phải được xem là một thành tố của gói tín dụng. Khi khoản vay được bảo hiểm, hợp đồng này đóng vai trò như một loại "tài sản thế chấp đặc biệt".

Dư nợ tín dụng nông nghiệp nông thôn tăng bình quân 20%/năm

Tắc “dòng chảy” tín dụng nông nghiệp công nghệ cao

Ngân hàng có thể mạnh dạn giải ngân ngay cả khi nông dân thiếu sổ đỏ, bởi dòng vốn đã có "phao cứu sinh" nếu chẳng may xảy ra biến cố. Đây chính là chìa khóa để khơi thông nguồn vốn cho các dự án nông nghiệp xanh vốn đòi hỏi vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài nhưng tài sản đảm bảo truyền thống lại ít.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Long cho rằng đã đến lúc chấm dứt lối cho vay "phân mảnh" từng đối tượng riêng lẻ.

Thực tế, giá trị của doanh nghiệp nông nghiệp hiện đại không nằm ở ao nuôi hay nhà kính, mà nằm ở Hợp đồng đầu ra và Quy trình sản xuất. Ông Long kiến nghị ngân hàng cần thiết kế các sản phẩm tín dụng theo chu kỳ sản xuất thực tế và công nhận hợp đồng liên kết chuỗi là cơ sở để cấp tín dụng thay vì chỉ nhìn vào tài sản thế chấp.

Để chính sách tín dụng thực sự là bệ đỡ cho nông nghiệp xanh, các chuyên gia tại hội thảo thống nhất cácnhóm giải pháp trọng tâm đó là cần hướng dẫn rõ Luật Các tổ chức tín dụng 2024 theo hướng khuyến khích tích hợp bảo hiểm vào gói tín dụng nông nghiệp như một điều kiện kỹ thuật đảm bảo an toàn vốn.

Đề xuất Nhà nước hỗ trợ 70-80% phí bảo hiểm nông nghiệp trong 5 năm đầu cho các HTX, tổ chức sản xuất xanh để tạo thói quen quản trị rủi ro.

Đặc biệt, chuyên gia nhấn mạnh đến việc lấy hợp tác xã (HTX) làm hạt nhân của chuỗi giá trị. HTX sẽ đứng ra mua bảo hiểm nhóm và vay vốn thay cho các hộ nhỏ lẻ, giúp giảm chi phí và kiểm soát quy chuẩn sản xuất xanh đồng bộ.

Chỉ khi "kiềng ba chân" Ngân hàng – Bảo hiểm – Chuỗi liên kết được kết nối chặt chẽ bằng một khung pháp lý thông thoáng, dòng vốn 4,2 triệu tỷ đồng mới có thể tạo ra những đột phá thực chất cho nền nông nghiệp số Việt Nam.

Thanh Hoa