Tại Hội thảo Khoa học Quốc gia kinh tế Việt Nam năm 2025 và triển vọng năm 2026, chủ đề: “Đánh giá kinh tế Việt Nam thường niên 2025 - Thúc đẩy phát triển kinh tế số trong kỷ nguyên mới”, tổ chức ngày 24/4, các chuyên gia nhận định nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa chuyển đổi quan trọng. Để duy trì đà tăng trưởng bền vững, việc chuyển dịch từ mô hình dựa vào thâm dụng vốn sang kinh tế số không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách.

Báo cáo tại hội thảo, PGS.TS. Bùi Huy Nhượng, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU), nhận định các động lực tăng trưởng cũ của Việt Nam đang dần suy yếu, trong khi các động lực mới chưa phát huy đầy đủ vai trò.

Đáng chú ý, báo cáo chỉ ra đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) có xu hướng giảm, thậm chí chuyển sang âm trong năm 2025. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện nay vẫn lệ thuộc nặng nề vào vốn và lao động, thiếu vắng nền tảng hiệu quả từ công nghệ và đổi mới sáng tạo.

GS.TS. Tô Trung Thành, Trưởng phòng Quản lý khoa học (NEU), đưa ra con số báo động: Năm 2025, tăng trưởng tín dụng lên tới 19,01% và tỷ lệ tín dụng/GDP đã vượt ngưỡng 145%. "Nếu tiếp tục dựa vào tín dụng để thúc đẩy tăng trưởng, rủi ro tài chính sẽ tích tụ và bộc lộ trong trung hạn. Chính sách tiền tệ không thể 'gánh' tăng trưởng một mình," GS.TS. Tô Trung Thành nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế số được xác định là chìa khóa để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. PGS.TS. Bùi Huy Nhượng khẳng định, kinh tế số không chỉ là ứng dụng công nghệ hay mở rộng các ngành số, mà phải là hạ tầng của toàn bộ nền kinh tế, nơi mọi ngành nghề từ sản xuất, dịch vụ đến quản trị nhà nước đều được tái định hình.

Đồng quan điểm, GS.TS. Phạm Hồng Chương, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Kinh tế, cho rằng kinh tế số là “đầu tàu” của đổi mới sáng tạo. Mục tiêu cốt lõi không chỉ nằm ở đóng góp % vào GDP, mà là sự liên kết, lan tỏa giữa khu vực số lõi với các ngành kinh tế truyền thống, giúp giảm mức độ thâm dụng vốn và nâng cao năng suất lao động.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy kinh tế số Việt Nam dù phát triển nhanh về quy mô nhưng chất lượng còn hạn chế như giá trị gia tăng thấp, năng lực công nghệ lõi chưa cao và hiệu ứng lan tỏa chưa thực sự rõ nét.

Đánh giá về triển vọng năm 2026, các chuyên gia dự báo dù GDP quý I/2026 có đà phục hồi khả quan (ước đạt 6 - 6,5%), nhưng áp lực điều hành chính sách tiền tệ là cực lớn.

Việt Nam đang đối mặt với thử thách từ “bộ ba bất khả thi” gồm: Giữ tỷ giá ổn định, tự do lưu chuyển vốn và chính sách tiền tệ độc lập. Khi dư địa chính sách tiền tệ dần thu hẹp bởi áp lực lạm phát và biến động từ Cụcdự trữ Liên bang Mỹ (FED), việc tiếp tục mở rộng tín dụng để “nuôi” tăng trưởng sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro hệ thống.

Doanh nghiệp e dè chuyển đổi số vì lo mất an toàn dữ liệu, mục tiêu kinh tế số 30% GDP gặp thách thức

Nguồn nhân lực – nền tảng quyết định cho sự phát triển của kinh tế số Việt Nam

Để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới đến năm 2030, các chuyên gia khuyến nghị mô hình phát triển dựa trên 3 trụ cột chiến lược. 

Thứ nhất là chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ (Make in Vietnam), tập trung vào các lĩnh vực then chốt như bán dẫn, thiết bị 5G/6G và nền tảng số quốc gia.

Thứ hai là số hóa sâu vào chuỗi giá trị của các ngành tài chính, logistics, bán lẻ và nông nghiệp, thay vì chỉ ứng dụng công nghệ bề mặt.

Thứ ba là xây dựng chính quyền số dựa trên dữ liệu để giảm chi phí tuân thủ và minh bạch hóa việc phân bổ nguồn lực.

Về điều hành vĩ mô năm 2026, các chuyên gia cho rằng đối với chính sách tiền tệ cần chuyển sang trạng thái “thận trọng linh hoạt”, hướng dòng vốn vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao thay vì các tài sản rủi ro.

Đối với chính sách tài khóa, phải đóng vai trò chủ đạo hơn thông qua đầu tư công vào hạ tầng chiến lược (giao thông, năng lượng, hạ tầng số) để tháo gỡ áp lực cho ngành ngân hàng.

Việc tháo gỡ các điểm nghẽn cấu trúc và nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp sẽ là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Thanh Hoa