Như vậy, nút thắt về vốn đã được tháo gỡ, nhưng câu hỏi đặt ra là tại sao lĩnh vực này chưa thu hút được các doanh nghiệp (DN) khởi nghiệp tham gia?

Người đứng đầu Chính phủ đã có tuyên ngôn rất rõ ràng là sẽ ưu tiên hỗ trợ, tạo điều kiện về đất đai, vốn cho bất cứ hộ nông dân, địa phương, DN nào làm NNCNC. Quyết tâm này được thể hiện qua hàng loạt cơ chế, chính sách hết sức cụ thể về vốn, thuế, đất đai.

“Thảm đỏ” vẫn có “đinh”

Trước đây, một số chính sách được coi là cản trở thu hút đầu tư vào nông nghiệp như thuế, vốn thì nay đã được tháo gỡ, song vẫn không thể thúc đẩy các DN đầu tư vào lĩnh vực này.

Theo thống kê của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cứ 10 DN khởi nghiệp chỉ 1 DN thành công. Điều này cho thấy rằng các DN gặp không ít khó khăn khi bước chân vào lĩnh vực kinh doanh này.

Ông Đậu Anh Tuấn – Trưởng ban Pháp chế (VCCI) chia sẻ, đầu tư vào lĩnh vực NNCNC còn khiêm tốn do vốn đầu tư lớn, rủi ro cao. Dù chính sách ưu đãi rất nhiều, song rào cản cũng không ít, khiến cho số lượng DN khởi nghiệp không thành công gia tăng.

Đại diện cho khối DN khởi nghiệp, ông Tuấn nêu ra hai khó khăn. Thứ nhất, lớn nhất là đất đai. Hiện nay, đất nông nghiệp ở Việt Nam chủ yếu vẫn manh mún, nhiều DN có ý định đầu tư nhưng khó có thể tìm được diện tích đất đủ lớn để sản xuất theo hướng hàng hóa.

“Vừa qua, một số nhà đầu tư Nhật Bản, Đài Loan đã có ý tưởng và kế hoạch đầu tư NNCNC tại Việt Nam, nhưng sau thời gian tìm hiểu, họ phải ra đi trong tiếc nuối do không có đất để sản xuất”, ông Tuấn nói.

Cần "dọn đinh" để nông nghiệp công nghệ cao cất cánh

Thứ hai là khó khăn trong việc thực thi hợp đồng. DN đầu tư cho nông dân về giống, phân bón, nhưng đến lúc thu hoạch, chỉ cần có DN trả cao hơn, nông dân sẵn sàng phá bỏ hợp đồng.

Rõ ràng, khi chính sách không đảm bảo được quyền lợi cho DN như bảo vệ tài sản cho DN, bảo đảm hợp đồng, sự tuân thủ giữa DN và người dân, đây là sự tác động rất lớn với DN.

Dẫn chứng về những bất cập trong chính sách, ông Tuấn nêu: “Trong dự thảo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng đang mong muốn thu hút đầu tư tư nhân vào đầu tư phát triển rừng. Trong xây dựng luật, một mặt khuyến khích người dân đầu tư vào trồng rừng nhưng khi rừng đến tuổi khai thác lại phải xin phép. Như vậy, người dân tạo ra sản phẩm của họ song họ không có quyền đối với sản phẩm này”.

Nguồn vốn dành cho lĩnh vực này có thể nói đang dôi dư, với gói hỗ trợ của Chính phủ lên đến 100.000 tỷ đồng cùng nhiều quỹ đầu tư khởi nghiệp cũng như các DN lớn sẵn sàng đầu tư. Song thực tế, điều kiện để DN tiếp cận được nguồn vốn vô cùng khó khăn.

Đơn cử, để vay được vốn, DN phải có tài sản thế chấp, với tài sản thế chấp là máy móc, nhà xưởng, DN sẽ được vay với giá trị thấp, còn đất đai không thể làm tài sản thế chấp do DN không được cấp sổ đỏ.

Địa phương chủ động “nhặt đinh”

Tại buổi tọa đàm “Tạo đà cho khởi nghiệp công nghệ cao”, ông Trần Lệ, Chủ tịch HĐQT công ty cổ phần Hoa Anh Đào, cho biết DN của ông đã gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình khởi nghiệp. Thậm chí, có những lúc tưởng như phải bỏ cuộc do vướng phải quá nhiều rào cản trong chính sách.

“Sau một thời gian dài đi tìm đất cho dự án khởi nghiệp, chúng tôi mới tìm được mảnh đất đủ rộng để đầu tư trồng hoa, rau tại Vĩnh Phúc. Nhưng khi đã tìm được một diện tích đất đủ lớn để sản xuất, DN lại gặp rất nhiều rắc rối từ thủ tục, cơ chế hoạt động”.

Thời gian qua, cũng có nhiều nhà đầu tư nước ngoài tìm kiếm cơ hội đầu tư vào lĩnh vực NNCNC ở Việt Nam. Theo Tổ chức Hợp tác quốc tế Nhật Bản (Jica), hiện số lượng DN Nhật Bản quan tâm đến lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam ngày càng tăng. Chẳng hạn như công ty OTA Kaki thực hiện dự án phát triển thị trường hoa chất lượng cao, với hệ thống phân phối hiệu quả tại tỉnh Lâm Đồng…

Trên thực tế, số lượng nhà đầu tư đổ vốn vào lĩnh vực này vẫn còn nhỏ giọt bởi những khó khăn về mặt chính sách. Ông Hiroshi Chishima – Phó Trưởng đại diện Jetro (Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản) tại Việt Nam, cho rằng để thu hút được các nhà đầu tư Nhật Bản, Việt Nam cần giải quyết những vấn đề về đất đai và đẩy nhanh việc thực hiện các thủ tục hành chính.

Mấu chốt chính giải quyết vấn đề này là vai trò của chính quyền địa phương. Bởi vậy, một số địa phương đã chủ động “nhặt đinh”, trải thảm đỏ hút nhà đầu tư. Điển hình như Đà Nẵng, chính quyền cam kết sẽ hỗ trợ các DN công nghệ cao đến từ Nhật Bản được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ hấp dẫn về tiền thuê đất, thuế, thủ tục hành chính và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo các chuyên gia, nhiều địa phương đã có chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đây sẽ là “đòn bẩy” giúp các nhà đầu tư mạnh dạn tham gia vào lĩnh vực này. Có như vậy, mục tiêu đưa NNCNC thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước mới thành hiện thực.

Thanh Hoa