Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống ở mức khoảng 15% trong năm 2026. Để tăng khả năng cung ứng vốn, nhà điều hành đã nâng tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính trong tỷ lệ LDR lên 50%, nâng tỉ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung và dài hạn lên 40%. Qua đó, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn tăng thêm khoảng 1,7 triệu tỷ đồng của 35 dự án trọng điểm.

Áp lực cần có tài sản bảo đảm 

NHNN cho biết, tính đến ngày 31/7/2026, tổng dư nợ toàn nền kinh tế đạt gần 20,3 triệu tỷ đồng, tăng 8,98% so với cuối năm 2025. Trong đó, dư nợ tín dụng dành cho khu vực doanh nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối với hơn 10,7 triệu tỷ đồng, cho thấy dòng tiền vẫn đang nỗ lực chảy vào khu vực sản xuất kinh doanh.

Dòng vốn trên thị trường dù dồi dào nhưng trên thực tế, con đường từ ngân hàng đến tay doanh nghiệp vẫn còn nhiều đoạn gập ghềnh. Theo Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hơn 21% doanh nghiệp coi tiếp cận tài chính là khó khăn lớn nhất, một tỷ lệ cao hơn đáng kể so với mức bình quân toàn cầu là 17,8%. 

Phó giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên Hồ Anh Tuân đã dẫn chứng một con số đầy trăn trở khi tỷ lệ các khoản vay yêu cầu tài sản bảo đảm tại Việt Nam lên tới 93,5%, vượt xa các quốc gia trong khu vực như Malaysia hay Thái Lan. Thực trạng này khiến khoảng 75% doanh nghiệp tham gia khảo sát thừa nhận họ không thể chạm tay vào nguồn vốn nếu thiếu các bất động sản thế chấp. 

Nghịch lý của thị trường còn nằm ở chỗ dù tín dụng tăng nhưng nhiều khu vực kinh tế trọng điểm vẫn "đói" vốn. Ông Lưu Công Thành, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, cho biết một trong những điểm nghẽn lớn là tín dụng vẫn phụ thuộc nhiều vào bất động sản thế chấp. Việc cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng, hóa đơn, hàng hóa còn hạn chế do thiếu dữ liệu kiểm chứng và mô hình chấm điểm phù hợp.

"Doanh nghiệp không đề nghị hạ chuẩn tín dụng, cũng không mong Nhà nước hay ngân hàng chịu toàn bộ rủi ro. Điều doanh nghiệp mong muốn là được đánh giá đầy đủ hơn, không chỉ bằng tài sản đang sở hữu mà còn bằng dòng tiền, đơn hàng, năng lực quản trị và công nghệ", ông Thành nhấn mạnh.

Trước những phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp về lãi suất, điều kiện vay vốn, tài sản bảo đảm và khả năng tiếp cận tín dụng, ngày 10/8, tại buổi làm việc của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để giải quyết khó khăn, vướng mắc trong tiếp cận vốn, tín dụng,  Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết nhu cầu vốn trung và dài hạn cho các dự án quốc gia hiện nay là rất lớn trong khi nguồn huy động của hệ thống ngân hàng chủ yếu lại là ngắn hạn, dẫn đến rủi ro về kỳ hạn.

Hơn nữa, mặt bằng lãi suất chịu nhiều sức ép từ nhu cầu huy động vốn và áp lực lạm phát, việc cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm ổn định vĩ mô ngày càng khó khăn. Bên cạnh đó, việc mở rộng tín dụng đối với một số ngành, lĩnh vực có tiềm năng còn gặp khó khăn do sức chống chịu, năng lực tài chính và quản trị của doanh nghiệp còn hạn chế, thị trường tiêu thụ chưa phục hồi đồng đều, chi phí sản xuất còn cao, ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng.

Thiết kế gói tín dụng theo ngành, chuỗi giá trị

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho rằng 3 vấn đề mà doanh nghiệp quan tâm nhất hiện nay là khả năng vay được nhiều vốn hơn, lãi suất thấp hơn và thời hạn vay dài hơn.

Tuy nhiên, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế, chính sách mà còn ở nội tại doanh nghiệp, ngân hàng thương mại và sự phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các bên.

Về điều kiện vay vốn, các ngân hàng đã triển khai cho vay tín chấp, cho vay dựa trên dòng tiền, không hoàn toàn phụ thuộc vào tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, điều kiện quan trọng là doanh nghiệp phải có dòng tiền, dữ liệu tài chính minh bạch và đủ độ tin cậy để ngân hàng thẩm định.

Bên cạnh đó, lãnh đạo nhiều ngân hàng thương mại cũng cho rằng hệ thống ngân hàng vẫn đang nỗ lực tăng cung ứng vốn và giảm chi phí cho vay. Tuy nhiên, để tín dụng thực sự đến được doanh nghiệp, bài toán không chỉ nằm ở lãi suất mà còn liên quan đến thanh khoản của hệ thống, khả năng hấp thụ vốn, tính minh bạch của doanh nghiệp và những vướng mắc pháp lý của dự án.

Đại cải cách thị trường vốn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng

Trước những điểm nghẽn về tiếp cận vốn, nhà điều hành chính sách đang tìm kiếm những thay đổi mang tính đột phá từ bên trong hệ thống. Để tháo gỡ khó khăn này, Phó Thống đốc đề xuất 3 nhóm giải pháp quan trọng bao gồm việc hoàn thiện thể chế để thúc đẩy cầu tín dụng, nghiên cứu cơ chế bảo lãnh Chính phủ cho các dự án trọng điểm và đẩy mạnh giải ngân đầu tư công để đưa tiền quay trở lại nền kinh tế. 

Đồng quan điểm, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng cần phải giảm bớt gánh nặng vốn dài hạn cho hệ thống ngân hàng bằng cách phát triển mạnh mẽ hơn các kênh dẫn vốn khác như thị trường chứng khoán và trái phiếu.

Để xử lý các vướng mắc về tín dụng, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các ngân hàng không được áp dụng một phương thức thẩm định chung cho mọi loại hình doanh nghiệp mà phải chuyển mạnh sang thiết kế sản phẩm theo ngành và theo chuỗi giá trị. Đặc biệt, các tổ chức tín dụng phải minh bạch hóa chi phí vốn thực tế mà doanh nghiệp phải trả thay vì chỉ quan tâm đến lãi suất công bố trên giấy tờ.

Ngành ngân hàng đã bắt đầu có những động thái tích cực khi 4 ngân hàng thương mại lớn đăng ký các gói tín dụng 210.000 tỷ đồng với lãi suất thấp hơn mặt bằng thị trường dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, sự ưu đãi phải đi kèm với thủ tục đơn giản và sự minh bạch trong quy trình thực hiện. Các ngân hàng cần tăng cường tư vấn cho doanh nghiệp ngay từ khâu xây dựng phương án sản xuất và hoàn thiện hồ sơ tài chính để thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu vốn và điều kiện vay. 

Sự khơi thông mạch máu tín dụng thông qua việc thay đổi tư duy từ cho vay dựa trên tài sản sang cho vay dựa trên hiệu quả kinh doanh và dòng tiền sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững cho giai đoạn 2026-2030.

Thanh Hoa