Trong hoạt động ngân hàng, tiền gửi không kỳ hạn (CASA) vốn được ví như nguồn "mạch máu" giá rẻ cực kỳ quan trọng. Với mức lãi suất chỉ dao động phổ biến từ 0,1 - 0,2%/năm và tối đa không quá 0,5% theo quy định, CASA giúp các nhà băng tối ưu hóa chi phí vốn và cải thiện biên lợi nhuận. 

Cuộc tháo chạy khỏi tài khoản thanh toán

Theo dữ liệu tổng hợp từ Wigroup dựa trên báo cáo tài chính bán niên của các nhà băng, áp lực lên tỷ lệ CASA đã hiện hữu rõ nét trong 6 tháng đầu năm 2026. Thống kê tại 27 ngân hàng thương mại cho thấy có đến 18 đơn vị ghi nhận tỷ lệ CASA sụt giảm so với thời điểm cuối năm 2025. Tính đến ngày 30/6/2026, tỷ lệ CASA bình quân của nhóm này chỉ còn mức 14,7%, giảm 0,7 điểm phần trăm so với mức 15,4% hồi đầu năm.

Xét về mức độ sụt giảm, VIB là cái tên đứng đầu danh sách khi tỷ lệ CASA rơi từ 16,7% xuống chỉ còn 11,9%, tương đương mức giảm 4,8 điểm %. Xếp ngay sau đó là OCB với mức giảm 4,5 điểm %, đưa tỷ lệ CASA từ 15,5% xuống 11,1%. ABBank cũng chịu tác động lớn khi ghi nhận mức giảm 3,7 điểm %, từ 12,8% xuống còn 9,1%.

Ngay cả những ngân hàng từng dẫn đầu về khả năng huy động vốn giá rẻ cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. MSB ghi nhận tỷ lệ CASA giảm từ 26,3% xuống 22,8%. Trong khi đó, "ông vua CASA" MB chứng kiến tỷ lệ CASA lùi về mức 34,4% so với con số 37,7% hồi cuối năm ngoái. Vietcombank cũng sụt giảm 2,7 điểm %, hiện ở mức 32,8%. Một số ngân hàng khác như VPBank giảm 1,8 điểm %, TPBank giảm 1,5 điểm %, trong khi Techcombank và VietinBank cùng ghi nhận mức giảm 1,4 điểm %. ACB cũng không ngoại lệ với mức giảm 1,2 điểm %.

Dù sụt giảm, Techcombank vẫn giữ vững ngôi vị dẫn đầu thị trường về tỷ lệ CASA với mức 35%. MB và Vietcombank là hai cái tên còn lại duy trì được tỷ lệ này trên mức 30%. Nhóm tiếp theo có tỷ lệ CASA trên 20% bao gồm VietinBank với 23,2%, MSB đạt 22,8%, PGBank đạt 20,9%, ACB đạt 20,5% và BIDV đạt 20,4%.

Mặc dù xu hướng chung là sụt giảm, thị trường vẫn chứng hiện những nỗ lực bứt phá của một số ngân hàng nhỏ hơn. PGBank trở thành hiện tượng khi có mức tăng trưởng CASA ấn tượng nhất toàn hệ thống, tăng từ 13% lên 20,9%, tương ứng với mức tăng 7,9 điểm % chỉ trong vòng 6 tháng. Vietbank cũng ghi nhận sự cải thiện khi tăng từ 5,3% lên 7,7%. SeABank tăng 2,3 điểm % lên mức 13,1%.

Bên cạnh đó, một vài nhà băng khác như Saigonbank, BVBank và SHB cũng có mức tăng nhẹ lần lượt là 1,2 điểm %, 1,1 điểm % và 0,8 điểm %. Các ngân hàng như Bac A Bank, BIDV và VietABank ghi nhận mức biến động không đáng kể với mức tăng từ 0,2 - 0,4 điểm %.

Nếu xét về số dư tuyệt đối, các "ông lớn" vẫn duy trì quy mô CASA khổng lồ dù tỷ lệ có phần sụt giảm. Tính đến cuối quý II/2026, có 7 ngân hàng sở hữu số dư CASA vượt ngưỡng 100.000 tỷ đồng. Dẫn đầu tuyệt đối là Vietcombank với 560.000 tỷ đồng, theo sau là BIDV với 448.500 tỷ đồng và VietinBank đạt 427.500 tỷ đồng. MB nắm giữ 327.000 tỷ đồng, Techcombank duy trì 230.000 tỷ đồng, trong khi ACB và Sacombank lần lượt sở hữu 116.000 tỷ đồng và 105.500 tỷ đồng.

Tính chung trên toàn hệ thống 27 ngân hàng thương mại cổ phần, tổng số dư CASA đã "bốc hơi" khoảng 47.500 tỷ đồng so với cuối năm 2025. Tỷ lệ CASA bình quân giảm 1,23 điểm %, phản ánh một thực tế là dòng tiền đang được cơ cấu lại để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn.

Áp lực từ lãi suất huy động và bài toán chi phí vốn

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm CASA là do mặt bằng lãi suất tiền gửi có kỳ hạn liên tục tăng cao. Tại nhiều ngân hàng, đặc biệt là nhóm ngân hàng nhỏ, lãi suất huy động kỳ hạn 6 - 12 tháng đã được đẩy lên mức 7 - 9%/năm, thậm chí có nơi chào mời ở mức 9,1 - 9,2%. Sự chênh lệch quá lớn giữa lãi suất không kỳ hạn 0,1% và lãi suất có kỳ hạn gần 10% đã buộc khách hàng phải tính toán lại.

Chia sẻ tại hội nghị nhà đầu tư được tổ chức mới đây, ông Phạm Như Ánh, Tổng giám đốc MB, cho biết doanh nghiệp và người dân hiện nay ưu tiên chuyển tiền sang kênh tiết kiệm có kỳ hạn để tận dụng lãi suất cao. Lãnh đạo MB thừa nhận dù mục tiêu là duy trì vị trí dẫn đầu nhưng chắc chắn số dư CASA của ngân hàng sẽ giảm so với năm trước. Hơn nữa, các khoản tiền gửi lãi suất thấp từ giai đoạn trước khi đáo hạn sẽ được tái tục với lãi suất cao hơn, điều này càng làm hẹp cửa nguồn vốn giá rẻ.

CASA trở thành "chìa khóa vàng" cho các nhà băng

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS Nguyễn Trí Hiếu nhận định việc CASA sụt giảm là hệ quả trực tiếp của chu kỳ tăng lãi suất và áp lực cạnh tranh vốn. Đối với doanh nghiệp, trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng và sức cầu phục hồi chậm, họ cũng ưu tiên giữ tiền ở dạng có kỳ hạn để tối ưu hóa dòng tiền ngắn hạn thay vì để trong tài khoản thanh toán như trước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cơ cấu tiền gửi mà còn cho thấy tốc độ lưu chuyển tiền tệ trong nền kinh tế đang chậm lại, trực tiếp gây áp lực lên khả năng duy trì biên lãi ròng (NIM) của các nhà băng.

Trong cuộc đua giữ chân dòng vốn giá rẻ, chiến lược số hóa được xem là giải pháp then chốt. Ông Trịnh Văn Tuấn, Chủ tịch HĐQT OCB, cho biết ngân hàng đang dồn lực cho mặt trận số hóa thay vì mở rộng mạng lưới vật lý. Mục tiêu của OCB là đưa tài khoản ngân hàng trở thành tài khoản giao dịch chính của khách hàng thông qua các tính năng tiện dụng và trải nghiệm người dùng vượt trội. OCB kỳ vọng sẽ đưa tỷ lệ CASA lên mức 16% trong năm nay bằng cách tối ưu hóa chi phí vốn thông qua nền tảng công nghệ.

Hiện nay, tăng trưởng huy động vốn đang có dấu hiệu hụt hơi so với tăng trưởng tín dụng. Tính đến ngày 29/7/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt 20,15 triệu tỷ đồng, tăng 8,3% so với cuối năm ngoái. Tuy nhiên, tốc độ huy động lại chậm hơn khi thấp hơn dư nợ tín dụng khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Nhiều ngân hàng như Bac A Bank, Saigonbank hay Eximbank thậm chí còn ghi nhận sự sụt giảm tổng tiền gửi. Trong bối cảnh đó, việc duy trì được nguồn CASA ổn định không chỉ là bài toán về chi phí mà còn là bộ đệm dòng tiền quan trọng giúp các ngân hàng vững vàng trước những biến động của thị trường.

Huyền Anh