Theo Luật Chứng khoán sửa đổi, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết được nắm giữ bởi ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn. Trường hợp không đáp ứng điều kiện này, doanh nghiệp sẽ có thời gian khắc phục trước khi bị xem xét hủy tư cách công ty đại chúng.

Áp lực hiện tập trung vào nhóm doanh nghiệp mà Nhà nước vẫn nắm giữ tỷ lệ vốn rất cao, khiến lượng cổ phiếu tự do lưu hành trên thị trường (free-float) ở mức thấp.

Trong số đó, nhiều tên tuổi lớn như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex, mã: PLX), Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp (Becamex IDC, mã: BCM), Tổng CTCP Đầu tư Quốc tế Viettel (Viettel Global, mã: VGI), CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR), Tổng Công ty Khí Việt Nam (PV GAS, mã: GAS), Tổng CTCP Phát triển Khu công nghiệp Sonadezi (SNZ) đang đứng trước “đầu sóng ngọn gió”.

ACV và Vietnam Airlines (HVN) cũng đang được nhắc đến về tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao và lượng cổ phiếu lưu hành hạn chế.

Tại ACV, Nhà nước hiện vẫn nắm giữ khoảng 95% vốn điều lệ thông qua cơ quan đại diện chủ sở hữu. Điều này đồng nghĩa lượng cổ phiếu do các nhà đầu tư bên ngoài nắm giữ chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Vietnam Airlines khi Nhà nước sở hữu trên 86% vốn điều lệ.

Để tránh nguy cơ bị hủy tư cách đại chúng, nhiều doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đang tính đến các giải pháp như phát hành thêm cổ phiếu ra công chúng, bán bớt phần vốn nhà nước hoặc đẩy nhanh lộ trình thoái vốn theo kế hoạch đã được phê duyệt. Đây được xem là phương án vừa giúp gia tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do lưu hành, vừa thu hút thêm nhà đầu tư chiến lược và cải thiện thanh khoản trên thị trường.

Chẳng hạn, Petrolimex đã thông qua chủ trương bán toàn bộ 23,29 triệu cổ phiếu quỹ đang nắm giữ; Becamex IDC cho biết đang xây dựng phương án và đã kiến nghị UBND TP HCM xem xét phê duyệt lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước từ 95,44% xuống trên 65% trong giai đoạn 2026 – 2030; Viettel Global đang triển khai các thủ tục định giá, làm việc với đơn vị tư vấn và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền về các bước tiếp theo để thực hiện lộ trình nâng tỷ lệ cổ đông bên ngoài thêm khoảng 9% để đáp ứng yêu cầu tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết.

Còn BSR cho biết đã báo cáo Petrovietnam (PVN) và đề xuất một số giải pháp, trong đó có phương án giảm tỷ lệ sở hữu của PVN thêm tối thiểu 2,13% để đưa tỷ lệ nắm giữ của cổ đông lớn xuống dưới 90%; trong khi đó PV GAS thông tin đang làm việc với cổ đông lớn là PVN, đồng thời báo cáo và kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền để tìm giải pháp xử lý phù hợp với quy định hiện hành.

“Ông lớn” dược trên sàn có nguy cơ… rớt chuẩn đại chúng

Theo giới phân tích, quy định mới sẽ thúc đẩy quá trình tái cơ cấu sở hữu tại các DNNN niêm yết. Trong nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp sau cổ phần hóa vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu Nhà nước quá lớn, khiến cổ phiếu có thanh khoản thấp, biên độ giao dịch hẹp và khó thu hút dòng vốn tổ chức. Việc nâng tỷ lệ sở hữu của cổ đông bên ngoài không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn góp phần cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức. Việc bán vốn nhà nước phải tuân thủ quy trình phê duyệt chặt chẽ, trong khi điều kiện thị trường không phải lúc nào cũng thuận lợi cho các thương vụ thoái vốn quy mô lớn. Nếu triển khai không phù hợp, nguy cơ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và quyền lợi cổ đông hiện hữu là điều khó tránh khỏi.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán đang hướng tới mục tiêu nâng hạng, việc duy trì sự hiện diện của các DNNN quy mô lớn trên sàn được đánh giá là yếu tố quan trọng. Bởi vậy, áp lực đáp ứng chuẩn đại chúng không chỉ là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp mà còn liên quan đến tính hấp dẫn, chiều sâu và khả năng thu hút vốn của toàn thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn tới.

Châu Anh