Diễn biến này diễn ra ngay sau khi Mỹ áp thêm thuế 12,5% lên hàng nhập khẩu từ Việt Nam với lý do lao động cưỡng bức, trong bối cảnh đàm phán một thỏa thuận thương mại toàn diện giữa hai nước vẫn chưa thu hẹp được khác biệt về vấn đề vận chuyển quá cảnh.

Theo thông cáo của Đại sứ quán Mỹ tại Hà Nội, hội thảo do Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) và Cục Hải quan Việt Nam phối hợp tổ chức trong tuần này, quy tụ cán bộ hải quan và thương mại 2 nước để chia sẻ kỹ thuật điều tra và tăng cường trao đổi thông tin nhằm ngăn chặn tình trạng che giấu nguồn gốc hàng hóa và né tránh quy định thương mại.

Các chuyên gia CBP cũng chia sẻ kinh nghiệm về thực thi thương mại và xác minh sản xuất, hướng tới tăng cường phối hợp giữa CBP, Hải quan Việt Nam và Bộ Công Thương. Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Jennifer Wicks cho rằng gian lận thương mại ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm của người lao động cả hai nước và tác động đến an ninh kinh tế song phương.

Kiểm tra nhà máy liên kết Trung Quốc, chưa ghi nhận bằng chứng đáng kể

Theo Bloomberg, giới chức hải quan Mỹ đã tiến hành kiểm tra đột xuất tại một số nhà máy có liên kết với Trung Quốc ở Việt Nam, rà soát hồ sơ sản xuất, nguồn nguyên liệu và quy trình chế biến nhằm xác định tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam trước khi hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ. Các nhà điều tra cũng xem xét khả năng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ đối với phần mềm.

Tuy nhiên, theo các nguồn tin được Bloomberg dẫn lại, đến nay các cuộc thanh tra vẫn chưa tìm thấy bằng chứng đáng kể nào cho thấy hàng hóa Trung Quốc được vận chuyển trái phép qua Việt Nam. Người phát ngôn CBP cho biết chưa thể bình luận ngay về thông tin này.

Việc kiểm tra diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang là quốc gia duy nhất phải đối mặt cùng lúc 3 cuộc điều tra riêng biệt theo Điều 301 của Mỹ, liên quan đến lao động cưỡng bức, nghi vấn dư thừa năng lực sản xuất và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Đây vẫn là những cáo buộc và điều tra đang trong quá trình xử lý, chưa có kết luận chính thức cuối cùng.

Việt Nam phản bác, công bố số liệu thực thi cụ thể

Bộ Ngoại giao Việt Nam cuối tuần trước lên tiếng cho rằng quyết định áp thuế mới của Mỹ chưa phản ánh đầy đủ những nỗ lực của Việt Nam trong phòng ngừa và xóa bỏ lao động cưỡng bức, trong đó có việc cấm nhập khẩu sản phẩm sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Để đáp lại lo ngại của Mỹ về sở hữu trí tuệ sau khi bị đưa vào danh sách "quốc gia nước ngoài ưu tiên" hồi tháng 4, Việt Nam đã gửi Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ một báo cáo dài 3.581 trang, nêu chi tiết gần 20.000 vụ vi phạm sở hữu trí tuệ đã được xử lý trong giai đoạn 2021-2025, đồng thời công khai các đợt trấn áp hàng giả, trong đó có vụ thu giữ 50.000 đôi giày Nike giả.

Khung thỏa thuận thương mại giữa 2 nước đạt được từ tháng 10/2025, nhưng theo giới phân tích, quá trình chuyển từ khung chung sang thỏa thuận toàn diện đang gặp nhiều thách thức, một phần vì mức độ quan trọng của thỏa thuận này đối với Việt Nam.

Bà Laura Schwartz, chuyên gia phân tích cấp cao khu vực châu Á tại Verisk Maplecroft, nhận định vấn đề trung chuyển hàng hóa là điểm khó đạt đồng thuận nhất, và áp lực đàm phán sẽ tăng lên khi kết quả các cuộc điều tra dần chuyển thành "các mức thuế quan được thực thi".

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết mục tiêu đàm phán không chỉ dừng ở thu hẹp khoảng cách thương mại song phương 178 tỷ USD, mà còn bao gồm giảm rào cản phi thuế quan, tăng hợp tác an ninh kinh tế, kiểm soát vận chuyển quá cảnh và củng cố bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Sức ép đàm phán diễn ra trong bối cảnh thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ tiếp tục tăng nhanh. Theo số liệu công bố đến tháng 5, Việt Nam đã vượt Đài Loan (Trung Quốc) để trở thành nền kinh tế có mức thâm hụt thương mại hàng tháng lớn nhất với Mỹ.

Trong những năm gần đây, Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất quan trọng cho nhiều thương hiệu Mỹ khi các doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, trong đó Nike hiện sản xuất hơn một nửa số giày tại Việt Nam, còn Apple chuyển phần lớn hoạt động sản xuất AirPods và máy tính xách tay sang Việt Nam.

Thành An