Thực tế cho thấy, nhiều HTX dù đã cố gắng mở rộng diện tích, thu hút thành viên nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong đàm phán hợp đồng xuất khẩu chính ngạch, đưa hàng hóa vào các đơn vị phân phối lớn hay khó cạnh tranh với các doanh nghiệp.

Liên kết để cùng sản xuất theo quy trình

Chính vì thế, khi HTX, nhất là những HTX trong cùng một ngành nghề liên kết với nhau sẽ phá vỡ những khó khăn nội tại, tạo điều kiện để nâng tầm vai trò, vị thế của mô hình kinh tế tập thể trên thương trường.

Nhận thấy điểm yếu trong sản xuất lúa gạo hiện nay là không đồng nhất về chất lượng, các HTX sản xuất kinh doanh Quy Hậu, HTX dịch vụ nông nghiệp Thượng Phong, HTX sản xuất kinh doanh nông nghiệp Mỹ Lộc Thượng, HTX sản xuất dịch vụ nông nghiệp thương mại Mai Hạ (Quảng Trị) đã cùng nhau liên kết để cùng áp dụng một quy trình sản xuất lúa gạo theo quy chuẩn để tạo ra được một vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn. Đây là điều kiện tiên quyết đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về hàng rào kỹ thuật khi muốn vươn ra biển lớn. Sự liên kết của 4 HTX này đã tạo thành Liên hiệp HTX sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Lệ Thủy.

Từ sản xuất nhỏ lẻ, các HTX trong Liên hiệp đã triển khai sản xuất trên cánh đồng lúa lớn giúp nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm, tiến tới xây dựng thương hiệu lúa gạo trên thị trường, tăng thu nhập cho các thành viên.

Sau khi  liên kết cùng nhau trong Liên hiệp HTX, các HTX thành viên cùng hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình sản xuất kinh doanh. Liên hiệp HTX đứng ra cung cấp các sản phẩm dịch vụ đầu vào giá cả phù hợp, sản phẩm đầu ra được thống nhất giá cả nên không bị ép giá, bảo đảm thu nhập ổn định cho các thành viên.

Cũng hoạt động trong lĩnh vực lúa gạo, Liên hiệp HTX Thoại Sơn (An Giang) hiện cũng đang là tập hợp của 7 HTX thành viên gồm HTX nông nghiệp Bình Thành, An Bình, Thoại Sơn, Tân Đông, Sơn Hòa, Vọng Thê, Hòa Tân, Thắng Lợi. Ngoài ra còn có 4 HTX khác cũng liên kết trong mô hình này là HTX Thành Mỹ, HTX  Phú Thuận, HTX Thạnh Giang, HTX Óc Eo.

Với quy mô sản xuất lên đến 23.000ha, Liên hiệp HTX Thoại Sơn đã và đang hỗ trợ đắc lực cho 3.700 hộ thành viên thuộc các HTX sản xuất theo chuỗi giá trị hàng hóa và liên kết trực tiếp với doanh nghiệp tiêu thụ, chế biến và xuất khẩu lúa gạo.

Đặc biệt, để các HTX thành viên yên tâm sản xuất, Liên hiệp HTX Thoại Sơn đã đứng ra điều hành các dịch vụ mang tính bao trùm như thành lập tổ phun xịt thuốc, bón phân; tổ cấy dặm lúa; tổ máy gặt đập liên hợp; tổ máy cuộn rơm; tổ bơm tưới.

Liên hiệp HTX cũng phát triển tổ kỹ thuật thực hiện kiểm tra đồng ruộng trong khu vực HTX quản lý và tập huấn kỹ thuật cho HTX thành viên về tiêu chuẩn thị trường…

Các khâu cung ứng vật tư nông nghiệp, thương thảo mua bán vật tư nông nghiệp, tiêu thụ, kinh doanh rơm cuộn, lập kế hoạch sản xuất cũng được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả, đưa các mô hình kinh tế tập thể cùng hoạt động hiệu quả.

Còn tại HTX Dịch vụ nông nghiệp Phú Sơn (Đồng Nai), để đảm bảo vùng nguyên liệu chất lượng cao trên quy mô hàng trăm hécta, đơn vị này đã  liên kết với các tổ hợp tác, hộ trồng sầu riêng trên địa bàn làm mã số vùng trồng, xây dựng những vùng chuyên canh sầu riêng theo chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Nhờ đó, đây là một trong những đơn vị tiên phong xuất khẩu sầu riêng trên quy mô lớn ở Đồng Nai.

Một bước tiến xa hơn trong liên kết ngang là sự phối hợp giữa Liên minh HTX của các tỉnh, thành. Tiêu biểu là Liên minh HTX tỉnh Bình Phước (nay là Đồng Nai) và Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là Tp HCM) đã ký kết chương trình phối hợp phát triển HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị. Mục tiêu là nhằm tạo ra một hệ sinh thái các HTX bổ trợ cho nhau, từ vùng nguyên liệu nông sản kết nối với năng lực logistics và dịch vụ của hai địa phương.

Tăng  lợi thế cạnh tranh

Có thể thấy, việc các HTX, tổ hợp tác ở các địa phương trong cùng một ngành nghề chủ động liên kết với nhau trong Liên hiệp HTX đã tạo thuận lợi cho sản xuất hàng hóa nông nghiệp tập trung gắn với chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, bao tiêu sản phẩm. Qua đó, giúp nâng cao chất lượng, giá trị nông sản trên thị trường, mang lại thu nhập cho thành viên, tạo điều kiện để các thành viên tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình sản xuất kinh doanh.

Như tại Liên hiệp HTX Thoại Sơn, nhờ liên kết với nhau, Liên hiệp HTX đã ký kết được hợp đồng với Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời. Từ đây, doanh nghiệp này không chỉ hỗ trợ các HTX trong Liên hiệp lên kế hoạch sản xuất, áp dụng khoa học công nghệ, chuẩn hóa quy trình quản trị mà còn hỗ trợ về máy móc như  máy cày, máy cắt, máy cuộn rơm, máy chẹt sắt và cung ứng dịch vụ drone (sạ giống, bón phân, phun thuốc), giúp tăng hiệu quả sản xuất, lợi nhuận trong sản xuất.

Hay tại Liên hiệp HTX Lệ Thủy, khi các HTX sản xuất lúa gạo cùng  liên kết lại, lợi ích đầu tiên chính là khả năng tối ưu hóa chi phí đầu vào. Thay vì 4 HTX thực hiện riêng lẻ các khâu mua phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, việc hợp nhất nhu cầu thông qua Liên hiệp HTX tạo lợi thế trong quá trình đàm phán giá cả với các doanh nghiệp. Theo tính toán của Liên hiệp HTX Lệ Thủy, nhờ mua chung, bán chung, khâu đầu vào của các HTX thành giảm 10 - 15% chi phí, từ đó, nâng cao lợi nhuận cho thành viên từ ngay khâu sản xuất.

Không những vậy, các thành viên HTX cùng áp dụng một quy chuẩn, tạo ra được một vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn, đủ sức thuyết phục các đơn vị thu mua liên kết bằng hợp đồng dài hạn.

Với năng lực cung ứng sản lượng lớn, ổn định và có thương hiệu tập thể, các HTX trong Liên hiệp HTX đang chuyển mình từ người "bán những gì mình có" sang đối tác cung ứng chiến lược, có quyền tham gia quyết định giá cả và các điều khoản thương mại công bằng hơn.

Nâng cao năng lực liên kết

Mối liên kết giữa các HTX với HTX và HTX với tổ hợp tác hiện nay đã được hình thành ở nhiều địa phương. Đến cuối năm 2025, cả nước đã hình thành được 164 Liên hiệp HTX.

Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay, Luật HTX 2023 được đánh giá là khung pháp lý quan trọng, giúp các HTX cùng ngành nghề liên kết lại để tạo ra những đơn vị kinh tế đủ mạnh. Luật HTX 2023 đã quy định rõ ràng về khái niệm, góp vốn, chính sách hỗ trợ, vai trò điều phối trong chuỗi giá trị của Liên hiệp HTX.

Luật HTX 2023 cho phép các HTX thành viên trong Liên hiệp HTX linh hoạt trong góp vốn và hưởng lợi từ các chính sách ưu tiên về thuế (quy định tại Chương 2) đất đai. Đây chính là cơ sở quan trọng để các HTX  trong cùng lĩnh vực liên kết cùng nhau, hình thành những vùng sản xuất lớn, đảm bảo tiêu chuẩn của thị trường đặt ra.

Theo các chuyên gia, khi các HTX liên kết với nhau giúp giải quyết được bài toán mà các doanh nghiệp thường e ngại khi đầu tư vào nông nghiệp chính là việc phải làm việc với rất nhiều hộ nông dân rời rạc. Nay, doanh nghiệp chỉ cần làm việc với Liên hiệp HTX sẽ thuận lợi trong việc hình thành chuỗi, ứng  dụng công nghệ.

Tùng Lâm