Theo cập nhật của Vantage Capital, lợi nhuận sau thuế toàn thị trường trên 3 sàn HoSE, HNX và UPCoM trong quý III/2026 tăng 45,9%, đạt khoảng 240.333 tỷ đồng. Trong đó, nhóm phi tài chính tăng trưởng 75,1%, còn nhóm tài chính tăng 10,8%.

Hàng trăm nghìn tỷ đồng vốn hóa "bốc hơi"

Tuy nhiên, mức tăng trưởng này tập trung đáng kể ở một số doanh nghiệp lớn. Riêng nhóm liên quan đến hệ sinh thái Vingroup đóng góp khoảng 47.951 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế của khối phi tài chính, tương đương khoảng 31% tổng lợi nhuận nhóm này.

Khi loại bỏ 4 cổ phiếu VIC, VHM, VRE và VPL, tăng trưởng lợi nhuận sau thuế của rổ VN-Index giảm từ 47,9% xuống 22,2%. Điều này cho thấy bức tranh lợi nhuận toàn thị trường tích cực hơn đáng kể so với mức tăng trưởng thực chất của phần lớn doanh nghiệp.

Không chỉ phân hóa về kết quả kinh doanh, chất lượng lợi nhuận cũng là vấn đề cần quan tâm. Theo Vantage Capital, tỷ lệ dòng tiền kinh doanh trên lợi nhuận sau thuế của nhóm phi tài chính, sau khi loại trừ nhóm Vingroup, giảm từ 0,98 xuống 0,74 lần. Trong 4 quý gần nhất, lợi nhuận nhóm này tăng 73% nhưng dòng tiền kinh doanh chỉ tăng 2,6%. Trong khi đó, chi đầu tư tăng 28%, khiến dòng tiền tự do giảm từ 98.000 tỷ đồng xuống còn 31.000 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy lợi nhuận kế toán chưa chắc đã chuyển hóa tương ứng thành dòng tiền thực tế, qua đó đặt ra yêu cầu đánh giá thận trọng hơn về sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

Ở nhóm ngân hàng, lợi nhuận vẫn tăng nhưng chi phí dự phòng có xu hướng gia tăng. Vantage Capital ghi nhận tỷ lệ nợ xấu gộp tăng lên 2,12%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm từ 83,8% xuống 74,2%. Đây có thể là yếu tố gây sức ép lên lợi nhuận trong những quý tiếp theo.

Sự thận trọng của nhà đầu tư còn thể hiện qua mức sụt giảm vốn hóa. Theo thống kê, tính đến đầu phiên 3/11/2026, 20 doanh nghiệp giảm vốn hóa mạnh nhất thị trường đã mất tổng cộng khoảng 622.748 tỷ đồng so với cuối năm 2025.

FPT đứng đầu danh sách với mức giảm 68.532 tỷ đồng, tương đương 42%. Masan Consumer (MCH) mất 62.473 tỷ đồng, trong khi GELEX Electric (GEE) giảm 49.373 tỷ đồng. Đáng chú ý, nhóm ngân hàng có 7 đại diện trong danh sách, gồm CTG, VCB, SHB, BID, LPB, TCB và MBB, với tổng vốn hóa giảm khoảng 184.377 tỷ đồng.

Theo ông Phạm Lê Duy Nhân, Giám đốc Quản lý Danh mục Đầu tư VCBF, mức giảm của VN-Index chưa phản ánh đầy đủ tình trạng suy yếu của phần lớn cổ phiếu trên thị trường. Trong 9 tháng đầu năm 2026, VN-Index chỉ giảm 0,9%, nhưng nếu loại trừ tác động của VIC và VHM, chỉ số có thể đã giảm gần 7,5%.

Ông Nhân cũng cho biết thanh khoản bình quân ngày trong tháng 9 chỉ còn 685 triệu USD, thấp nhất kể từ tháng 1/2025. Riêng quý III, khối ngoại bán ròng 686 triệu USD, nâng giá trị bán ròng lũy kế 9 tháng lên 3,8 tỷ USD.

Như vậy, sự suy yếu của thị trường không đơn thuần xuất phát từ một vài phiên điều chỉnh, mà còn phản ánh tình trạng dòng tiền thận trọng và mức độ phân hóa ngày càng lớn giữa các nhóm cổ phiếu.

“Ngôi sao” mất hào quang và cuộc sàng lọc về định giá

Một trong những biểu hiện rõ nhất của quá trình tái định giá là sự đảo chiều của những cổ phiếu từng được nhà đầu tư xem là lựa chọn nắm giữ dài hạn.

DGC (Đức Giang), PNJ, FPT, VCS (Vicostone) và VNM (Vinamilk) là những cái tên từng có giai đoạn tăng trưởng nổi bật, nhưng hiện phải đối diện những thách thức khác nhau.

DGC từng hưởng lợi lớn từ chu kỳ giá phốt pho vàng và các sản phẩm hóa chất. Tuy nhiên, biến cố liên quan đến lãnh đạo cấp cao trong năm 2026 đã tác động mạnh đến niềm tin thị trường. Thị giá cổ phiếu còn 33.300 đồng, giảm khoảng 2/3 so với đỉnh lịch sử.

PNJ cũng trải qua cú sốc lớn sau những vấn đề liên quan đến kim cương và rủi ro trích lập dự phòng. Từ doanh nghiệp bán lẻ trang sức có thương hiệu mạnh, cổ phiếu này mất 82% so với đỉnh đạt được 9 tháng trước, vốn hóa giảm xuống dưới 8.000 tỷ đồng.

Với FPT, áp lực lại đến từ sự thay đổi trong triển vọng ngành công nghệ. Lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) tác động đến mô hình gia công phần mềm truyền thống khiến nhà đầu tư đánh giá lại triển vọng dài hạn, dù doanh nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng lợi nhuận hai chữ số. Từ đầu năm 2026, khối ngoại bán ròng khoảng 213 triệu cổ phiếu FPT, tương ứng giá trị 16.600 tỷ đồng. Thị giá đã giảm khoảng 55% từ đỉnh.

Theo ông Nguyễn Triệu Vinh, CFA, Phó Giám đốc Đầu tư kiêm Giám đốc Đầu tư Cổ phiếu VCBF, trong số 401 cổ phiếu được thống kê, có 301 mã giảm giá, tương đương 75%, với mức giảm trung vị 13,2%.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp vẫn có kết quả kinh doanh tốt nhưng giá cổ phiếu giảm. Thế Giới Di Động ghi nhận lợi nhuận tăng 88% trong 6 tháng đầu năm, song thị giá MWG giảm 11,6%. Tương tự, lợi nhuận Hòa Phát tăng hơn gấp đôi nhưng cổ phiếu HPG vẫn giảm 14,7%.

Theo ông Vinh, diễn biến này cho thấy giá cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp chưa phản ánh tương xứng với chất lượng hoạt động và triển vọng kinh doanh. Ông cũng lưu ý P/E VN-Index đã xuống mức thấp so với bình quân lịch sử, mở ra cơ hội đối với những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt.

Ở góc nhìn định giá, Chứng khoán SHS cho biết P/E VN-Index đã lùi về khoảng 10,7 lần, tương đương những giai đoạn thị trường tạo đáy trong cú sốc thuế quan tháng 4/2025 và thời điểm dịch Covid-19 tháng 4/2020. Theo SHS, đây là vùng định giá tương đối hấp dẫn nếu xét đến triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cũng cần phải nhìn nhận rằng định giá thấp không đồng nghĩa thị trường đã xác lập đáy, nhất là khi dòng tiền vẫn thận trọng.

Dòng tiền thận trọng, chứng khoán tháng 11 khó có "sóng" đồng thuận

Chứng khoán Kirin (CSI) nhận định áp lực suy yếu ở nhóm vốn hóa vừa và nhỏ có dấu hiệu chững lại, đồng thời kỳ vọng VN-Index có thể hồi phục lên vùng 1.750 điểm. Tuy nhiên, công ty khuyến nghị nhà đầu tư hạn chế mở thêm vị thế mua mới và tận dụng nhịp hồi để cơ cấu những cổ phiếu vi phạm ngưỡng quản trị rủi ro.

Trong khi đó, Chứng khoán ASEAN cho rằng nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, tránh sử dụng đòn bẩy và chỉ giải ngân khi xuất hiện tín hiệu tạo đáy đi kèm thanh khoản cải thiện.

Có thể thấy, thị trường đang chuyển sang giai đoạn chọn lọc khắt khe hơn. Những doanh nghiệp từng sở hữu thương hiệu mạnh, vị thế đầu ngành hay lịch sử tăng trưởng ấn tượng không còn mặc nhiên được hưởng mức định giá cao nếu triển vọng tương lai thay đổi.

Đối với nhà đầu tư, cơ hội không đơn giản nằm ở những cổ phiếu giảm sâu nhất, mà ở những doanh nghiệp có khả năng duy trì lợi nhuận, dòng tiền lành mạnh và lợi thế cạnh tranh đủ bền vững. Những “ngôi sao” cũ có thể trở lại, nhưng quá trình phục hồi sẽ phụ thuộc vào khả năng chứng minh lại giá trị thực, thay vì chỉ dựa vào hào quang trong quá khứ.

Hải Giang