Ông Lê Văn Lãng - Phó Chủ tịch UBND thị xã Phúc Yên, cho biết: “Tháp Miếu là một mũi nhọn kinh tế của Phúc Yên. Theo thống kê, mỗi ngày làng nghề sản xuất từ 10 - 14 tấn gạo (tương đương 14 - 16 tấn bún). Thu nhập bình quân ổn định từ 3 - 4,5 triệu đồng/người/tháng. Làng nghề đang có đà phát triển rất ổn định, với thị trường giàu tiềm năng, tư duy sản xuất tiến bộ, thương hiệu được khẳng định và các điểm yếu đã dần được khắc phục”.

Phát triển nhanh nhờ cơ giới hóa

Theo người dân làm nghề ở Tháp Miếu, thời điểm trước năm 2010, gần như 100% số hộ dân trong làng sản xuất bún. Hiện tại, số hộ làm bún trong làng đã giảm đi đáng kể, tuy nhiên, năng suất lao động, chất lượng và thương hiệu của bún Tháp Miếu lại tăng vượt bậc. Đây là thành quả của quá trình đầu tư mạnh cho hiện đại hóa và cơ giới hóa sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Hoàn - có truyền thống 3 đời làm bún gạo ở Tháp Miếu, chia sẻ: “Trước đây làm bún rất cực khổ, để làm được một mẻ bún phải mất từ 6 - 8 tiếng và 2 - 3 người cùng làm việc. Nay nhờ có máy móc hỗ trợ, năng suất lao động và chất lượng của bún tăng lên đáng kể, bún nhìn cũng đẹp mắt, bảo quản được lâu và ngon hơn. Với hệ thống máy liên hoàn, bình quân mỗi ngày nhà tôi sản xuất được từ 800 kg đến một tấn bún thành phẩm”.

“Máy móc ra đời đã dần xóa bỏ những hộ làm nghề theo phương thức thủ công, nhỏ lẻ, mà chuyển đổi thành sản xuất tập trung, quy mô lớn hơn hiện đại hơn. Năng suất lao động và chất lượng tăng lên, giúp bún Tháp Miếu tăng sức cạnh tranh với các dòng bún truyền thống khác và khẳng định chỗ đứng vững chắc trên thị trường”, ông Đỗ Văn Trường - Bí thư Chi bộ tổ 5 (Tháp Miếu), cho hay.

Cạnh tranh thị trường buộc các hộ làm nghề phải chạy đua về năng suất, bằng cách áp dụng máy móc. Câu hỏi đặt ra là làm sao để giữ được chất lượng và bản sắc riêng của bún Tháp Miếu truyền thống? Cụ Nguyện Thị Nhung (74 tuổi) - một “cao nhân” với kinh nghiệm hơn 60 năm làm nghề, khẳng định: “Máy móc chỉ giúp giảm sức lao động cho con người. Bún ngon hay không là ở cách chọn nguyên liệu, thời gian ngâm gạo, độ nhuyễn và ướt của bột, thời điểm vớt bún… Đây là bí quyết gia truyền, làm nên thương hiệu của bún Tháp Miếu”.

Nghề làm bún phát triển mạnh đã kéo theo các dịch vụ “ăn theo” tại địa phương như: dịch vụ buôn bán, xay xát lúa gạo, dịch vụ vận tải chuyển hàng… cũng được dịp “ăn nên làm ra”, góp phần đáng kể trong việc nâng cao đời sống cho người dân địa phương.

Năng suất lao động và chất lượng của bún tăng lên nhờ máy móc hỗ trợ

Định hướng đi bền vững

Đang có nền tảng phát triển ổn định, tuy nhiên, nghề làm bún truyền thống lại chưa thực sự thu hút người dân Tháp Miếu. Số lượng xưởng sản xuất bún ít khiến làng nghề không thể bứt phá trên thị trường. Trước thực trạng này, UBND thị xã Phúc Yên đã đưa ra nhiều giải pháp để phát triển quy mô làng nghề.

“Là một làng nghề truyền thống, tuy nhiên chỉ có khoảng 200% người dân Tháp Miếu làm nghề. Đây là con số rất khiêm tốn so với tiềm năng phát triển. Vì vậy, Phúc Yên đang đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ về vốn và kỹ thuật để khuyến khích các hộ tham gia sản xuất. Các xưởng sản xuất nhỏ được khuyến khích liên kết lại để tăng sức cạnh tranh, giảm rủi ro. Các hoạt động quảng bá, hội chợ cũng được địa phương quan tâm nhằm nâng cao thương hiệu cho sản phẩm bún…”, ông Lê Văn Lãng, cho biết.

Không chỉ có những thành tựu đáng kể về kinh tế, những giải pháp giảm ô nhiễm môi trường làng nghề ở Tháp Miếu cũng được thực hiện rất hiệu quả. Dù các xưởng sản xuất có công suất lớn, bình quân mỗi ngày sản xuất hơn 10 tấn gạo, nhưng môi trường tự nhiên ở Tháp Miếu được bảo đảm rất tốt.

Ông Khổng Ngọc Chính - Trưởng phòng TN&MT (Phúc Yên), cho biết: “Ngay từ khi máy móc được áp dụng, chính quyền đã vẫn động và hỗ trợ người dân xây hầm biogas để giảm ô nhiễm môi trường và tận dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên này cho sinh hoạt gia đình (đun nấu, thắp điện). Các hoạt động tuyên truyền nâng cao ý thức người dân làm nghề cũng được thường xuyên tổ chức. Đây là những giải pháp rất đơn giản, nhưng nhờ sự quyết tâm của chính quyền và sự ủng hộ của người dân, nên tạo được hiệu quả rất cao. Môi trường làng nghề bảo đảm chính là nền tảng giúp làng nghề phát triển lâu dài trong tương lai”.

Hiến Nguyễn