Đây là nỗ lực trọng tâm nhằm khơi thông dòng vốn cho các đại dự án hạ tầng trị giá hàng triệu tỷ đồng tại Thủ đô, đồng thời tháo gỡ các "nút thắt" kỹ thuật về thanh khoản để đảm bảo nguồn lực tài chính được vận hành xuyên suốt.

Cơn khát vốn của những siêu dự án

Hiện nay cho thấy nhu cầu huy động vốn cho các dự án hạ tầng tại Việt Nam đang đạt tới những con số chưa từng có trong tiền lệ. Chỉ riêng tại Thủ đô Hà Nội, danh mục 6 dự án lớn vừa được gia hạn thủ tục đã sở hữu tổng mức đầu tư dự kiến lên tới gần 2 triệu tỷ đồng. Trong đó, trục đại lộ cảnh quan sông Hồng với quy mô hơn 11.400 ha cần gần 737.000 tỷ đồng, hay Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội cũng ngốn khoảng 925.000 tỷ đồng.

Không chỉ dừng lại ở các dự án địa phương, áp lực tài chính còn đè nặng lên các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia. Thống kê cho thấy tổng nhu cầu vốn huy động cho 18 dự án hạ tầng lớn do các tập đoàn tư nhân hàng đầu như Vingroup, Sun Group và Masterise triển khai lên tới hơn 752.000 tỷ đồng, tập trung giải ngân mạnh trong giai đoạn 2026-2028.

Với quy mô vốn lớn và thời gian vay kéo dài, các quy định về giới hạn cho vay thông thường dường như đã trở nên quá chật chội, đòi hỏi một cơ chế cấp tín dụng mạnh mẽ và linh hoạt hơn. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang xây dựng dự thảo Thông tư về cấp tín dụng vượt giới hạn cho các dự án lớn tại Hà Nội như một giải pháp cứu cánh quan trọng.

Điểm mới và hấp dẫn nhất trong dự thảo này chính là sự thay đổi mang tính bước ngoặt về các con số định mức. Cụ thể, cơ quan quản lý đề xuất cho phép một nhà băng có thể cấp tín dụng tối đa lên đến 38% vốn tự có cho một khách hàng và đặc biệt là 52% đối với một khách hàng cùng người có liên quan.

Nếu so sánh với quy định hiện hành vốn chỉ cho phép tối đa 13% với một khách hàng và 21% với nhóm khách hàng liên quan, mức nới lỏng mới này cao gấp khoảng 2,5 lần. Đây là một con số cực kỳ ấn tượng, có khả năng biến các ngân hàng quốc doanh có vốn tự có trên 200.000 tỷ đồng thành những “siêu đầu tàu” tài chính, đủ sức giải ngân một khoản vay lên tới 76.000 tỷ đồng cho duy nhất một khách hàng.

Để đảm bảo tính minh bạch và an toàn, dự thảo cũng thiết lập một quy trình thẩm định nghiêm ngặt với sự tham gia của nhiều bộ ngành trong vòng 17 ngày làm việc trước khi Thống đốc ra quyết định cuối cùng. Cơ chế này không chỉ là sự nới lỏng về mặt con số mà còn là sự khẳng định về ưu tiên nguồn lực cho các dự án có tính động lực cao cho kinh tế Thủ đô.

Song hành với việc nới trần cho vay theo dự thảo mới, NHNN cũng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để giải phóng năng lực cho hệ thống. Một trong những bước đi quan trọng là việc ban hành công văn cho phép loại trừ dư nợ phục vụ các dự án hạ tầng trọng điểm khỏi hạn mức tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng.

Theo phân tích của Chứng khoán DSC, những đơn vị như Techcombank sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ cơ chế này, giúp duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng quanh mức 20% trong nhiều năm tới nhờ lợi thế trong cho vay bất động sản và thẩm định dự án.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước đã đồng thời tác động vào các chỉ số an toàn khác như nâng trần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn lên mức 40%. Việc tính thêm 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào mẫu số tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi cũng được xem là động thái tháo gỡ những giới hạn kỹ thuật cuối cùng. Điều này cho thấy cơ quan điều hành đang nỗ lực tạo ra một không gian rộng rãi nhất có thể để các ngân hàng có thể đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.

Thách thức quản trị và bài toán thanh khoản hệ thống

Dù các nút thắt về cơ chế đang dần được gỡ bỏ, các chuyên gia vẫn bày tỏ sự thận trọng về tính bền vững của dòng vốn. Ông Bùi Duy Khoa, chuyên gia phân tích tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Rồng Việt, nhận định vấn đề xuyên suốt hiện nay vẫn là sự chênh lệch giữa huy động và tín dụng chưa được cải thiện đáng kể. Trong giai đoạn 2021-2025, tín dụng thường xuyên tăng nhanh hơn huy động, khiến khoảng cách giữa hai nguồn vốn này lên tới 2 triệu tỷ đồng.

Minh chứng rõ nét cho sự lệch pha này là năm 2022 khi tín dụng tăng mạnh 14,2% nhưng huy động chỉ đạt 7,65%, hay dự kiến năm 2025 tăng trưởng tín dụng có thể vọt lên 19,07% trong khi huy động chỉ dừng ở mức 15,42%.

Theo ông Khoa, việc nâng trần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn lên 40% là một mức tương đối cao, có thể làm gia tăng rủi ro thanh khoản trên bảng cân đối trong tương lai. Sự chênh lệch kỳ hạn giữa tài sản và nguồn vốn là một vấn đề mang tính cấu trúc lâu năm, khi người dân chủ yếu gửi tiền ngắn hạn dưới 12 tháng nhưng nền kinh tế lại cần vốn cho các dự án kéo dài hàng thập kỷ.

Tín dụng "vào guồng" tăng tốc cuối năm: Hơn 400.000 tỷ đồng lãi suất ưu đãi sẵn sàng bơm ra nền kinh tế

12 ngân hàng đồng loạt tung gói tín dụng ưu đãi 408.000 tỷ đồng

Chuyên gia của Chứng khoán Rồng Việt cũng cảnh báo nếu sử dụng quá nhiều công cụ hỗ trợ thanh khoản trong khi nhu cầu tín dụng cao, áp lực lên tỷ giá có thể gia tăng, đặc biệt khi Fed vẫn duy trì lãi suất ở mức cao.

Đồng quan điểm về khía cạnh an toàn, các chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Vietcombank nhấn mạnh rằng việc nới lỏng các giới hạn quản lý yêu cầu các ngân hàng phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản. Các nhà băng cần có chiến lược tối ưu hóa danh mục một cách hợp lý để tránh rơi vào tình trạng "mismatch" kỳ hạn quá mức, dẫn đến nhạy cảm với biến động lãi suất.

Tuy nhiên, báo cáo mới nhất từ Bộ Tài chính cho thấy thanh khoản hệ thống ngân hàng đang có dấu hiệu cải thiện tích cực khi tốc độ huy động vốn dần bắt kịp đà tăng trưởng tín dụng. Tính đến ngày 22/8, huy động vốn bằng nội tệ tăng 8,77% so với đầu năm, chính thức vượt qua mức tăng 8,38% của tín dụng. Đây là diễn biến đảo chiều ấn tượng so với cuối quý II, thời điểm huy động vốn mới đạt hơn 5% trong khi tín dụng đã vọt lên 7,4%. Sự bứt phá này đến từ nỗ lực đẩy mạnh lãi suất huy động trên nhiều kênh của các nhà băng với một số sản phẩm chứng chỉ tiền gửi và trái phiếu đã vượt ngưỡng 9% mỗi năm.

Theo các chuyên gia, để con số 52% thực sự phát huy hiệu quả mà không gây rủi ro cho hệ thống, sự hỗ trợ cần phải được thực hiện đồng bộ ở cả phía huy động vốn và quản trị rủi ro. Chỉ khi đó, dòng vốn tín dụng mới thực sự trở thành nguồn nhựa sống bền vững nuôi dưỡng những siêu công trình của tương lai.

Thanh Hoa