Hoạt động tín dụng vẫn đóng vai trò xương sống khi chiếm tới 80-90% tổng doanh thu của các nhà băng. Do đó, biên lãi ròng (NIM) không chỉ là thước đo sức khỏe tài chính mà còn là yếu tố sống còn quyết định sức hấp dẫn của cổ phiếu ngân hàng trên thị trường chứng khoán. 

Áp lực từ thông điệp "siết" room tín dụng 

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã đưa ra một thông điệp mạnh mẽ tại cuộc họp với Chính phủ khi khẳng định sẽ căn cứ vào mức độ tuân thủ chỉ đạo giảm mặt bằng lãi suất để giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027. Những tổ chức không thực hiện đúng định hướng có thể đối mặt với nguy cơ bị cắt giảm "room" tín dụng trong năm tới.

Phản ứng trước áp lực này, hàng loạt ngân hàng đã công bố các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất giảm từ 1-2% so với hiện hành dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng các lĩnh vực ưu tiên. Tính đến nay, tổng quy mô các gói này đã đạt khoảng 300.000 tỷ đồng, trong đó nhóm Big 4 đóng góp tới 220.000 tỷ đồng.

Ông Đỗ Thanh Tùng, Trưởng phòng cao cấp Trung tâm Phân tích Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định thông điệp từ NHNN tạo ra áp lực rất lớn. Để duy trì NIM, các nhà băng sẽ phải thực hiện chiến thuật một mặt giảm lãi suất cho vay ở lĩnh vực ưu tiên, mặt khác cơ cấu lại kỳ hạn các khoản vay nhằm cân bằng lại mức giảm. 

Bà Lương Bội San, Phụ trách nghiên cứu nhóm ngân hàng tại Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I (S&I Ratings) cũng đồng quan điểm khi cho rằng sức ép là rất lớn, nhưng các ngân hàng sẽ tìm cách cân đối bài toán này thông qua việc duy trì lãi suất cao ở các lĩnh vực khác để bù đắp cho phần sụt giảm tại các lĩnh vực ưu tiên.

Trên thực tế, áp lực chính sách buộc các ngân hàng phải giảm lãi vay, nhưng dữ liệu công bố từ các công ty phân tích thị trường cho thấy NIM của hệ thống không những không giảm mà thậm chí còn tăng trong nhiều năm qua. Xu hướng này tiếp tục diễn ra trong quý II/2026, NIM toàn ngành tiếp tục cải thiện so với quý trước đó.

Theo ghi nhận của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, NIM tính theo năm của 27 ngân hàng niêm yết cải thiện 16 điểm cơ bản so với quý trước, lên 3,15% trong quý II/2026, nhờ tái định giá các khoản cho vay.

Bà Phạm Liên Hà, Giám đốc Nghiên cứu cấp cao ngành dịch vụ tài chính tại Công ty Chứng khoán HSC dự báo NIM toàn ngành nửa cuối năm nay khó tăng mạnh nhưng sẽ đi ngang ở mức khoảng 3,1%, cao hơn mức 2,96% của quý I/2026.

Ngân hàng dùng vốn trung và dài hạn để "cứu" biên lãi ròng

Một trong những động lực quan trọng giúp bảo toàn NIM là việc dịch chuyển sang cho vay trung và dài hạn. Theo ghi nhận của Chứng khoán Yuanta, tỷ trọng dư nợ dài hạn đã tăng lên mức 33,1% tổng danh mục trong quý II/2026. Nhóm phân tích của Chứng khoán Yuanta Việt Nam chỉ ra rằng NIM được hỗ trợ chủ yếu nhờ tái định giá các khoản vay và kéo dài kỳ hạn thay vì giảm chi phí vốn. Đặc biệt, Thông tư số 25/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ đầu quý III/2026 đã nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%. 

Bà Vũ Diệu Hà, chuyên viên phân tích Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) đánh giá việc nới trần tỷ lệ này giúp các ngân hàng tận dụng nguồn vốn ngắn hạn chi phí thấp để tài trợ cho danh mục dài hạn, từ đó cải thiện NIM đáng kể.

Dữ liệu báo cáo tài chính quý II/2026 phác họa một bức tranh phân hóa sâu sắc. VPBank hiện dẫn đầu hệ thống với mức NIM đạt 5,31%, cao gấp gần 2,9 lần so với NCB vốn chỉ ở mức 1,83%. Các ngân hàng như HDBank, MB và Techcombank cũng tạo ra khoảng cách lớn về biên lợi nhuận so với nhóm Big 4 và các ngân hàng nhỏ.

Về quy mô cho vay, tính đến cuối quý II/2026, BIDV vẫn giữ vị thế quán quân với dư nợ hơn 2,5 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, MB và VPBank mới là những cái tên có tốc độ mở rộng tín dụng ấn tượng nhất, lần lượt tăng 13,2% và 23%, trong đó dư nợ của VPBank lần đầu vượt mốc 1 triệu tỷ đồng.

Lãi suất huy động lập nền mới, ngân hàng chấp nhận “NIM mỏng” để đổi lấy thị phần

Ông Trần Văn Tánh, Trưởng phòng Phân tích, Khối Khách hàng tổ chức, Chứng khoán Yuanta Việt Nam, nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh cốt lõi còn nằm ở tỷ lệ CASA. Dù tỷ lệ CASA toàn ngành có sự sụt giảm, các ngân hàng như Techcombank (35,0%), MB (34,6%) và Vietcombank (33,9%) vẫn duy trì được nền tảng tiền gửi không kỳ hạn vững chắc để bảo vệ NIM.

Trong khi đó, nhóm chuyên gia từ Chứng khoán Shinhan Việt Nam đưa ra cái nhìn thận trọng khi cho rằng việc giảm lãi vay nếu thực hiện quyết liệt sẽ bào mòn NIM của nhóm ngân hàng nhỏ, trong khi nhóm Big 4 có lợi thế chi phí vốn rẻ nên ít bị ảnh hưởng hơn.

"Mặc dù việc nâng tỷ lệ tối đa vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn lên 40% (từ mức 30%) giúp giải tỏa áp lực bảng cân đối, hỗ trợ tăng trưởng tín dụng và NIM. Chúng tôi cho rằng NHNN nhiều khả năng vẫn duy trì mục tiêu dài hạn là giảm rủi ro lệch pha kỳ hạn trong hệ thống ngân hàng, đồng nghĩa với việc tỷ lệ này có thể sẽ được điều chỉnh giảm trở lại mức 30% khi điều kiện thị trường cho phép.

Vì vậy, chính sách hiện tại nên được coi là cú hích ngắn hạn cho đà tăng trưởng tín dụng và NIM thay vì một yếu tố hỗ trợ lâu dài. Các ngân hàng sở hữu lợi thế CASA mạnh hơn (MB, Vietcombank và Techcombank) vẫn sẽ tiếp tục ở vị thế tốt hơn về chi phí vốn và NIM", ông Trần Văn Tánh nhận định.

Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Phương Lam, Giám đốc Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) kỳ vọng việc nới các chỉ tiêu an toàn sẽ mở rộng dư địa cho vay dài hạn, đặc biệt là các dự án hạ tầng. Tuy nhiên, NIM cao không phải lúc nào cũng đi đôi với lợi nhuận chất lượng. Ví dụ thực tế cho thấy có những nhà băng dù NIM tốt nhưng vẫn chịu áp lực trích lập dự phòng cao hoặc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn vốn thị trường như Sacombank, VIB, LPBank…

Huyền Anh