Tại Diễn đàn Logistics Việt Nam năm 2017 mới diễn ra, một trong những câu hỏi được đặt ra là điều gì đã khiến chi phí logistics của Việt Nam quá đắt đỏ như vậy?

Ông Ousmane Dione, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam, cho biết tính theo tỷ trọng GDP, chi phí logistics của Việt Nam là 18%, cao gần gấp đôi so với các nền kinh tế phát triển và cao hơn mức bình quân toàn cầu 14%. 

Thứ hạng năng lực giảm mạnh

Dù đã đạt được những tiến bộ đáng kể về cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ logistics, nhưng Việt Nam vẫn còn nhiều việc phải làm để nâng cao hiệu quả logistics, mà bằng chứng là việc thứ hạng theo chỉ số năng lực logistics (LPI) đã giảm từ 48 năm 2014 xuống 64 năm 2016. 

“Sự sụt giảm này cho thấy các nền kinh tế khác đang có sự thăng tiến nhanh hơn nhiều so với Việt Nam, đồng nghĩa với việc Việt Nam đang mất đi lợi thế cạnh tranh”, ông Ousmane nói. 

Ví dụ cụ thể trong lĩnh vực hàng không, đại diện Tổng công ty Bưu điện Việt Nam đặt câu hỏi: Tại sao cước phí vận chuyển hàng không từ Hải Phòng đi Hồng Kông (Trung Quốc) lại rẻ hơn từ Hải Phòng về Hà Nội?

Theo vị này, đây là bài toán “con gà và quả trứng”, chúng ta rơi vào vòng luẩn quẩn, hàng không chưa có đường bay chuyên chở vận tải hàng hóa khiến cước cao. Ngược lại, cước cao khiến doanh nghiệp (DN) không sử dụng dịch vụ vận tải hàng không. 

Ông Đỗ Xuân Quang, Tổng Giám đốc Vietjet Air Cargo, cho biết giá cả do thị trường quyết định. Việc xuất hàng hóa từ Hà Nội đi Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) tại sao đắt hơn đi Bangkok (Thái Lan), nguyên nhân là do chưa có đường bay đi Dubai nên chi phí cao, Bangkok có đường bay nên rẻ hơn.

Ông Quang kiến nghị, cần có những đội bay chuyên chở hàng hóa, chuyên xuất khẩu hàng đặc biệt hàng nông nghiệp trái cây hoa quả.

Trước đó, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) từng chỉ ra rằng chi phí vận chuyển cho một container hàng từ cảng Hải Phòng về Hà Nội, hay ở chiều ngược lại (khoảng cách 100km), đắt gấp 3 lần so với chi phí vận chuyển một container hàng từ Trung Quốc và Hàn Quốc về Việt Nam. 

Thừa nhận điều này, đại diện cộng đồng DN, ông Lê Duy Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội DN dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), nhìn nhận, chi phí logistics còn ở mức cao, tương đương 20,8% GDP (các nước phát triển từ 9 – 14%). 

Nguyên nhân được ông Hiệp chỉ ra là do hiện nay, Việt Nam có khoảng 3.000 DN hoạt động trong ngành dịch vụ logistics, chủ yếu là các DN vừa và nhỏ. 

Điểm yếu của các DN Việt Nam là chi phí dịch vụ còn chưa cạnh tranh tốt, chất lượng cung cấp một số dịch vụ chưa cao, hạn chế về quy mô DN, vốn, kinh nghiệm và trình độ quản lý so với các DN cung cấp dịch vụ logistics xuyên quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam. 

Việt Nam đang mất lợi thế vì chi phí logistics cao gần gấp đôi so với các nền kinh tế phát triển 
 

Đầu tư hạ tầng, cắt giảm thủ tục

Một nguyên nhân quan trọng nữa là không có đầu mối nguồn hàng do Việt Nam chủ yếu (khoảng 91%) xuất FOB và nhập CIF.

Ngoài ra có hạn chế về kết cấu hạ tầng logistics và chi phí vận tải trên đường bộ, phụ phí cảng biển do các chủ tàu nước ngoài áp đặt. 

“Do đó, việc giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ngành dịch vụ logistics của Việt Nam hiện nay là một yêu cầu cấp bách”, ông Hiệp kiến nghị. 

Mặt khác, ông Phạm Minh Đức, chuyên gia kinh tế của WB, cho biết chi phí thuế quan Việt Nam vẫn cao hơn rất nhiều so với mức trung bình ASEAN. Chưa kể, có một loại chi phí không rõ ràng, liên quan đến các thủ tục hành chính trong xuất nhập khẩu tại các cửa khẩu. Hơn nữa, Việt Nam có quá nhiều quy tắc dẫn đến chi phí thương mại cao, gấp đôi so với nhiều nước khác. 

Theo ông Đức, để giảm chi phí, phải cắt giảm các thủ tục hành chính, thiết lập một cơ chế hữu hiệu để đảm bảo trách nhiệm giải trình của hải quan và các cơ quan quản lý chuyên ngành. Đưa vào sử dụng cổng thông tin điện tử minh bạch và áp dụng cơ chế một cửa quốc gia. 

Ở góc độ DN, ông Hiệp đề xuất Thủ tướng Chính phủ giao thêm nhiệm vụ cho Ủy ban Tạo thuận lợi cho thương mại, do Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ là Trưởng Ban, chịu trách nhiệm điều phối hoạt động logistics. 

Bên cạnh đó, cần có một cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách về lĩnh vực logistics, có thể là một Cục hoặc Vụ tại một Bộ. Vì logistics có mục đích là gia tăng giá trị thương mại, nên tạo điều kiện cho đại diện của DN tham gia vào quá trình quản lý hoạt động logistics. 

Theo ông Ousmane, Chính phủ cũng như khối kinh tế tư nhân cần có lộ trình rõ ràng về cải cách nếu muốn nâng cao chất lượng dịch vụ logistics theo những đòi hỏi tăng lên của một nền kinh tế ngày càng hiện đại. Trong nhiều lĩnh vực sẽ cần có những nhóm giải pháp để bổ sung cho việc tăng cường đáng kể đầu tư vào hạ tầng cơ sở.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh nhấn mạnh, để ngành logistics phát triển, chúng ta cần nhìn nhận, đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế, tồn tại trong hoạt động logistics của nước ta ở tất cả 3 cấp: từ Chính phủ, các

Bộ, ngành trung ương, địa phương đến các Hiệp hội, DN trong thời gian vừa qua cũng như những vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục hành chính cần tháo gỡ.

“Kiến nghị các giải pháp để phát triển bền vững ngành logistics xanh của Việt Nam, trong đó logistics phải được coi là một ngành “dịch vụ cơ sở hạ tầng” đóng vai trò quan trọng trong đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế Việt Nam; cũng như đề xuất kiến nghị các Bộ, ngành, địa phương cần hợp tác với nhau, DN cần nâng cao sức cạnh tranh như thế nào để tránh tụt hậu so với các nước trong khu vực và thế giới”, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh nói.

Thy Lê