Đẩy mạnh bán lẻ trên sàn thương mại điện tử, phát triển sản phẩm chế biến và quảng bá câu chuyện vùng trồng là những hướng đi được HTX Nông nghiệp tổng hợp Vườn nhà Đà Lạt (phường Xuân Trường - Đà Lạt) đang theo đuổi. Hiện, HTX có hơn 150 mặt hàng nông sản tươi và 35 sản phẩm chế biến, trong đó 12 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Nhiều dòng sản phẩm từ rau củ

Danh mục chế biến khá đa dạng, gồm rau sấy lạnh, bột rau củ, trà bồ công anh, sữa chua sấy, sầu riêng sấy, ớt sấy thăng hoa, hồng treo gió và chuối Laba sấy dẻo. Nhờ đó, nông sản được bảo quản lâu hơn, thuận tiện vận chuyển và tiếp cận nhiều nhóm khách hàng thay vì chỉ bán tươi theo mùa vụ.

Theo Giám đốc Lương Thị Yến Vân, HTX tiêu thụ khoảng 3 tấn nông sản tươi mỗi ngày, đồng thời chế biến 100-200 kg sản phẩm khô. Doanh thu đạt khoảng 18 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 40 lao động với thu nhập 8-12 triệu đồng/người/tháng.

Để có kết quả này, HTX đã tìm hướng đi khác biệt cho nông sản Đà Lạt. Năm 2019, bà Vân cùng 7 thành viên thành lập HTX, tập trung vào rau củ sạch, độc đáo và có giá trị kinh tế cao thay vì chạy theo sản lượng đại trà.

Các giống cây trồng như bí sợi mì, khoai tây tím, lơ san hô, cải xoăn và những loại bông cải có màu sắc lạ mắt được đưa vào sản xuất để tạo nét riêng. Tuy nhiên, nông sản chất lượng chưa chắc bán được giá tốt. Rau củ tươi dễ giảm chất lượng khi tiêu thụ chậm, còn nguồn cung tăng mạnh theo mùa vụ có thể khiến giá giảm sâu.

Thực tế này thôi thúc bà Vân tìm cách kéo dài vòng đời nông sản. Năm 2020, khi rau củ địa phương ùn ứ, HTX bắt đầu phơi cà rốt, củ cải thủ công rồi đầu tư máy sấy nhỏ để thử nghiệm. Nhiều mẻ hàng phải bỏ đi vì chưa đạt yêu cầu, nhưng phản hồi của khách hàng giúp HTX điều chỉnh quy trình và phát triển sản phẩm mới.

“Không biết bao nhiêu mẻ nông sản đã đổ bỏ vào gốc cây rồi”, bà Vân chia sẻ về giai đoạn đầu làm sản phẩm sấy. Khi thị trường đón nhận, HTX tiếp tục đầu tư nhà xưởng và công nghệ sấy thăng hoa nhằm giữ màu sắc, hình dáng và hương vị gần với nguyên liệu tươi.

Hướng đi này giúp HTX Vườn nhà Đà Lạt đa dạng đầu ra, giảm phụ thuộc vào thị trường rau tươi. Một phần nguyên liệu được cung ứng cho cửa hàng, siêu thị; phần phù hợp được chế biến thành bột, trà hoặc sản phẩm sấy. Mỗi dòng hàng phục vụ nhóm nhu cầu riêng, giúp HTX khai thác nhiều giá trị hơn trên cùng vùng nguyên liệu.

Liên kết vùng trồng, giữ đầu ra cho nông hộ

Muốn duy trì sản xuất và chế biến ổn định, HTX Vườn nhà Đà Lạt phải chủ động nguồn nguyên liệu và kiểm soát chất lượng ngay từ khâu canh tác. Hiện, HTX có hơn 1 ha vùng nguyên liệu hữu cơ, đồng thời liên kết với 225 hộ trên gần 30 ha sản xuất theo quy trình VietGAP.

Để đảm bảo chất lượng đồng đều, bà Vân cho biết HTX hỗ trợ nông hộ ứng dụng kỹ thuật mới trong trồng trọt, thu hoạch và kiểm soát sâu bệnh, đáp ứng yêu cầu của siêu thị, chuỗi rau sạch và các thị trường tiêu chuẩn cao. Quy trình sản xuất được kết hợp với công nghệ tự động hóa, từ tưới tiêu, phun thuốc điều khiển từ xa đến sử dụng thiên địch để kiểm soát sâu bệnh. Rau ăn lá hướng đến tiêu chuẩn hữu cơ, còn rau củ, quả áp dụng VietGAP.

Khâu sau thu hoạch cũng được đầu tư nhằm giảm sức lao động, bảo đảm vệ sinh và tăng độ đồng đều của sản phẩm. Máy sơ chế, hút chân không, đóng gói và ràng dây tự động giúp nông sản đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các kênh phân phối.

Trên nền tảng vùng nguyên liệu được kiểm soát, HTX đã liên kết và ký hợp đồng tiêu thụ với các hệ thống, chuỗi bán lẻ như StarMart, Minh Anh Bình Dương, Thế Anh, Tuấn Việt Quảng Bình, Vi Anh... Việc gắn sản xuất với đầu ra giúp nông hộ chủ động hơn trong tổ chức mùa vụ, lựa chọn giống và tuân thủ yêu cầu chất lượng.

Nhờ đó, giá trị vùng rau ở Xuân Trường – Đà Lạt không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở khả năng đáp ứng nhiều kênh tiêu thụ, từ rau tươi đến sản phẩm sơ chế, đóng gói và chế biến. Cách phân bổ linh hoạt giúp HTX thích ứng với nhu cầu thị trường, đồng thời mở rộng đầu ra cho các hộ liên kết.

Dù vậy, chế biến sâu không đồng nghĩa mọi loại nông sản đều mang lại lợi nhuận cao. HTX phải tính toán chi phí nguyên liệu, năng lượng, máy móc, bao bì, nhân công và khả năng tiêu thụ. Sản phẩm mới cũng cần được thử nghiệm để xác định quy cách, giá bán và nhóm khách hàng phù hợp.

Kinh nghiệm của HTX Vườn nhà Đà Lạt là phát triển sản phẩm dựa trên nguồn nguyên liệu sẵn có và phản hồi thực tế của người mua. Cách làm này giúp hạn chế đầu tư dàn trải, đồng thời tạo thêm đầu ra cho nông sản địa phương.

Bán hàng số, mở thêm cơ hội thu từ dịch vụ

Bên cạnh sản xuất và chế biến, HTX Vườn nhà Đà Lạt đẩy mạnh quảng bá trên Facebook, Zalo, TikTok, website và sàn thương mại điện tử. Nổi bật là kênh TikTok “Món lạ vườn nhà”, chuyên livestream bán nông sản tại vườn, giới thiệu sản phẩm qua hình ảnh thu hoạch và hướng dẫn cách sử dụng.

Kênh này hiện có hàng trăm nghìn lượt theo dõi, nhiều video đạt hàng triệu lượt xem. Theo bà Vân, nền tảng số giúp HTX tiếp cận khách hàng mới, tăng lượng bán theo mùa vụ và giảm phụ thuộc vào kênh phân phối truyền thống.

Hiệu quả bước đầu thể hiện qua kết quả bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Trong 4 tháng đầu triển khai, HTX đã bán hơn 10.000 sản phẩm bán lẻ, ghi nhận hơn 10 triệu lượt khách hàng tham khảo sản phẩm và đạt doanh thu bán lẻ hơn 4 tỷ đồng.

Kết quả này cho thấy kênh trực tuyến có thể bổ sung đáng kể cho hoạt động bán buôn, nhất là với các sản phẩm chế biến. Nếu rau tươi phục vụ nhu cầu hằng ngày, bột rau củ, rau sấy và trái cây sấy hướng đến khách hàng chuộng sự tiện lợi, quà tặng đặc sản và sản phẩm dễ vận chuyển.

Không chỉ mở rộng kênh bán hàng, việc quảng bá trực tiếp tại vườn ở Xuân Trường – Đà Lạt còn tạo cơ hội phát triển dịch vụ trải nghiệm. Khách hàng có thể tìm hiểu quy trình canh tác, thu hoạch và chế biến nông sản. Nếu được tổ chức phù hợp, hoạt động này có thể bổ sung nguồn thu, đồng thời quảng bá sản phẩm và tăng kết nối với người tiêu dùng.

Hiệu quả của mô hình còn thể hiện qua kết quả kinh doanh sau khoảng 7 năm hoạt động. HTX Vườn nhà Đà Lạt ghi nhận sản lượng tiêu thụ tăng khoảng 15-20% và doanh thu tăng 10-15% qua các năm. Hiện, HTX cung ứng khoảng 5-6 tấn rau các loại mỗi ngày cho hơn 500 cửa hàng rau sạch trên toàn quốc. 

Tuy nhiên, đơn hàng trực tuyến tăng cũng kéo theo yêu cầu kiểm soát tồn kho, đóng gói, giao hàng và chất lượng. Nếu năng lực xử lý không theo kịp, chi phí vận hành có thể bào mòn lợi nhuận. Vì vậy, công nghệ cần được kết nối với kế hoạch sản xuất, nguồn nguyên liệu và năng lực chế biến.

Mô hình của HTX Vườn nhà Đà Lạt cho thấy kết hợp sản xuất, chế biến và bán hàng số giúp vùng rau tạo thêm giá trị, mở rộng đầu ra và nguồn thu. Để phát triển bền vững, HTX cần chuẩn hóa quy trình, kiểm soát chi phí và lựa chọn sản phẩm có thị trường, qua đó nâng thu nhập cho các hộ liên kết.

                                                                                                                            Thanh Loan