Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 390 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, có hiệu lực từ ngày 16/10/2026. Điểm đáng chú ý là hoạt động sản xuất, gia công, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không còn thuộc nhóm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Theo đó, doanh nghiệp không còn phải xin Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ như trước.

Gỡ rào cản, tạo dư địa cho doanh nghiệp

Trước đây, các doanh nghiệp ngoài việc đăng ký kinh doanh như mọi ngành nghề khác thì phải xin giấy phép đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ tại Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thông qua chi nhánh NHNN tại các tỉnh, thành phố. Điều này vô hình trung khiến cho nhiều cá nhân, tổ chức có thể không được cấp phép và không có cơ hội tham gia lĩnh vực này.

Quy định mới giúp giảm thủ tục gia nhập thị trường, chuyển từ cơ chế cấp phép trước khi sản xuất sang quản lý việc tuân thủ pháp luật trong quá trình hoạt động. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải chấp hành các quy định liên quan đến chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, thuế, bảo vệ người tiêu dùng và phòng, chống rửa tiền.

Đối với các giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ đã được NHNN cấp trước ngày 16/10/2026, giấy chứng nhận không còn là điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục hoạt động sản xuất. Những hồ sơ xin cấp mới hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận đã nộp nhưng chưa được giải quyết cũng sẽ dừng xử lý.

Đánh giá về bước chuyển này, các chuyên gia nhận định việc xóa bỏ cơ chế xin phép tại các chi nhánh NHNN đã dỡ bỏ rào cản từng khiến nhiều cá nhân, doanh nghiệp mất cơ hội gia nhập thị trường. Đây là bước tiến bộ vượt bậc, mang lại môi trường kinh doanh thông thoáng, công bằng và tạo động lực để ngành nữ trang phát triển mạnh mẽ.

Nhìn rộng ra khu vực, báo cáo của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho thấy nhiều quốc gia như Singapore, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hay Thái Lan từ lâu đã xem vàng trang sức mỹ nghệ là hàng hóa tiêu dùng thông thường và áp dụng chính sách thúc đẩy xuất khẩu thu ngoại tệ.

Điển hình tại Thái Lan, kim ngạch xuất khẩu đá quý và trang sức năm 2025 đạt 26,6 tỉ USD. Nếu loại trừ vàng nguyên liệu, giá trị xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh đạt 13,6 tỉ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng kép 5,7% mỗi năm trong giai đoạn 2010 – 2025 và tăng tốc lên 7,9% mỗi năm giai đoạn 2021 – 2025.

Kỳ vọng xuất khẩu tỷ USD

Tiềm năng của doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn không thua kém nhưng lâu nay bị kìm chân bởi nút thắt nguồn cung. Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) cho biết trong hơn 13 năm qua, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức không được cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để phục vụ chế tác. Hạn chế này gây khó khăn cho việc chủ động nguồn cung, đáp ứng nhu cầu trong nước và mở rộng xuất khẩu.

Theo tính toán của VGTA, nhu cầu vàng nguyên liệu phục vụ sản xuất vàng miếng và vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn/năm, tương đương 5 tỷ USD/năm, hay khoảng 420 triệu USD/tháng.

Sau chế tác, một nửa sản phẩm phục vụ thị trường trong nước, nửa còn lại dành cho xuất khẩu. Với khoảng 25 tấn vàng phục vụ xuất khẩu, giá trị thu về có thể đạt 3,5-5 tỷ USD. Đáng chú ý, giá trị sức lao động chiếm trên 30% giá trị sản phẩm xuất khẩu.

Đại diện VGTA cho rằng việc doanh nghiệp có thể nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất, chế tác trang sức, mỹ nghệ, ngành sẽ có thêm điều kiện đáp ứng nhu cầu thị trường và tạo nguồn ngoại tệ từ xuất khẩu.

Còn theo VDSC, việc bỏ điều kiện kinh doanh giúp giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy cạnh tranh, khuyến khích đổi mới sản phẩm và thu hút đầu tư trong nước, nước ngoài. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng quy mô, nâng cao năng lực chế tác và tiếp cận thị trường quốc tế.

Thuế xuất khẩu đối với vàng trang sức và mỹ nghệ có thể giảm xuống 0%

Nhu cầu vàng trang sức tại Việt Nam giảm 15% sau một quý

Sự thay đổi về thể chế diễn ra trong bối cảnh thị trường đang rất cần trợ lực. Báo cáo Xu hướng nhu cầu vàng quý II/2026 của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) ghi nhận nhu cầu vàng trang sức tại Việt Nam giảm 28%, xuống còn 1,8 tấn do mặt bằng giá cao và nguồn cung khan hiếm. 

Ông Shaokai Fan, Trưởng bộ phận châu Á - Thái Bình Dương (ngoại trừ Trung Quốc), kiêm Trưởng bộ phận Ngân hàng Trung ương toàn cầu của WGC, cho biết  nguồn cung hạn chế và chênh lệch lớn giữa giá vàng trong nước với thế giới đã ảnh hưởng đến khả năng tham gia thị trường của nhà đầu tư Việt Nam.

Theo ông, cải thiện khả năng tiếp cận thị trường và thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước với thế giới sẽ giúp người tiêu dùng, nhà đầu tư tham gia hiệu quả hơn.

Dù mở ra chân trời mới, VDSC cũng lưu ý những thách thức đi kèm khi áp lực cạnh tranh sẽ đè nặng lên khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng có thể gia tăng nếu công tác hậu kiểm không hiệu quả. Các doanh nghiệp nhỏ cũng có thể phát sinh chi phí xây dựng hệ thống báo cáo, kết nối dữ liệu với NHNN.

Theo chuyên gia, để ngăn chặn nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng, hiệu quả thực tế của chính sách mới sẽ phụ thuộc rất lớn vào năng lực giám sát và phương thức hậu kiểm của NHNN trong giai đoạn tới.

Như vậy, bỏ điều kiện kinh doanh mới là bước đầu tháo gỡ rào cản cho ngành vàng trang sức, mỹ nghệ. Khả năng chủ động nguyên liệu, mở rộng sản xuất và nâng cao hiệu quả hậu kiểm sẽ quyết định việc chuyển cơ hội chính sách thành năng lực cạnh tranh và giá trị xuất khẩu thực tế.

Thanh Hoa