Đúng vào thời điểm công ty phải công khai quyết định xử phạt này, báo cáo tài chính hợp nhất quý III niên độ 2025-2026 cũng để lộ một bức tranh đáng chú ý hơn nhiều, dòng tiền kinh doanh âm hơn 500 tỷ đồng, nợ ngắn hạn gấp hơn 18 lần lượng tiền mặt, và khoản phải thu từ công ty riêng của Chủ tịch Hội đồng quản trị tăng vọt lên hơn 420 tỷ đồng.

Khoản phạt không lớn nhưng hé lộ thêm bức tranh tài chính

Ngày 17/7/2026, Cục Hải quan ban hành Quyết định số 1217/QĐ-XPHC, xử phạt Công ty Cổ phần Tập đoàn HoaSen (mã chứng khoán HSG) 781.126.075 đồng vì khai sai mã số hàng hóa (mã HS) đối với hai mặt hàng nhập khẩu, máy cán nguội bệ đơn đảo chiều 6 trục và máy cán láng, tại tờ khai nhập khẩu số 105942283420 ngày 04/01/2024, có trị giá khai báo hơn 177,5 tỷ đồng. Hành vi này khiến Hoa Sen thiếu số tiền thuế phải nộp, và bị phát hiện khi cơ quan hải quan kiểm tra sau thông quan, chứ không phải ngay tại thời điểm khai báo hàng hóa.

Cục Hải quan sau đó ấn định số thuế bổ sung hơn 3,9 tỷ đồng theo Quyết định 1183/QĐ-CHQ ngày 13/7/2026, và khoản phạt 781 triệu đồng chính là 20% của số thuế ấn định này, mức phạt theo khung quy định tại Nghị định 128/2020/NĐ-CP, không có tình tiết tăng nặng cũng không có tình tiết giảm nhẹ.

Hoa Sen đã tự nguyện nộp đủ số thuế thiếu ngay theo giấy nộp tiền cùng ngày, một chi tiết đáng ghi nhận, cho thấy công ty không né tránh nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Nhưng bản thân sự tồn tại của quyết định xử phạt, dù giá trị nhỏ so với quy mô doanh nghiệp, cũng là lời nhắc rằng khâu kiểm soát tuân thủ thuế và hải quan tại một tập đoàn niêm yết có tổng tài sản hơn 22.000 tỷ đồng vẫn còn kẽ hở đủ để cơ quan chức năng phải vào cuộc kiểm tra sau thông quan.

Lợi nhuận tăng nhưng dòng tiền kinh doanh suy giảm

Nếu chỉ nhìn vào dòng lợi nhuận, quý III niên độ 2025-2026 (01/04-30/06/2026) là một quý tốt của Hoa Sen. Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ đạt 382,1 tỷ đồng, tăng 39,6% so với cùng kỳ năm trước. Nhưng con số quý không che được bức tranh 9 tháng, khi lợi nhuận lũy kế lại giảm 12,2%, còn 568,1 tỷ đồng, nghĩa là một quý tăng trưởng mạnh cũng chỉ đủ bù một phần cho nửa đầu niên độ yếu hơn nhiều so với năm ngoái.

Vấn đề lớn hơn nằm ở dòng tiền, thứ mà lợi nhuận kế toán không phản ánh được. Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh 9 tháng âm 506,6 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước dương tới 2.456 tỷ đồng, một cú đảo chiều gần 3.000 tỷ đồng chỉ trong một năm. Nguyên nhân trực tiếp là khoản phải thu tăng thêm 1.422 tỷ đồng, tức doanh thu đã được ghi nhận nhưng tiền chưa về, cộng thêm khoản phải trả nhà cung cấp giảm 182 tỷ đồng, nghĩa là công ty đang phải trả người khác nhanh hơn trong khi chính mình bị khách hàng nợ lâu hơn. Dòng tiền đầu tư cũng âm nặng, hơn 2.220 tỷ đồng, phần lớn do chi 2.264,5 tỷ đồng mua sắm và xây dựng tài sản cố định.

Để bù đắp khoảng trống tiền mặt, Hoa Sen chọn con đường quen thuộc của nhiều doanh nghiệp sản xuất khi thanh khoản căng, đó là vay thêm. Vay ngắn hạn tăng từ 4.403,9 tỷ đồng lên 7.251,6 tỷ đồng chỉ trong ba quý, tương đương mức tăng 65%, rút từ hàng loạt ngân hàng trong và ngoài nước như Vietcombank, VietinBank, BIDV, HSBC, UOB, Cathay United Bank. Tính đến 30/6/2026, nợ ngắn hạn của công ty đã lên tới hơn 10.300 tỷ đồng, chiếm gần như toàn bộ tổng nợ phải trả, trong khi lượng tiền và tương đương tiền chỉ còn 557,8 tỷ đồng, nghĩa là nợ ngắn hạn gấp khoảng 18,5 lần tiền mặt hiện có. Cái giá phải trả cho việc vay nhiều hơn thể hiện ngay trong chi phí lãi vay quý III, tăng gần gấp ba, từ 42,6 tỷ đồng lên 120,8 tỷ đồng so với cùng kỳ.

Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở thuyết minh giao dịch bên liên quan. Khoản phải thu của Hoa Sen từ Công ty TNHH Tập đoàn Đầu tư Hoa Sen, doanh nghiệp riêng của ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Hội đồng quản trị, tăng vọt từ 7,7 triệu đồng đầu kỳ lên 420,5 tỷ đồng cuối kỳ, một khoản không có tài sản đảm bảo, không tính lãi, thời hạn thanh toán 45 ngày. Đây không phải là giao dịch trái luật, các công ty đại chúng vẫn thường xuyên giao dịch với bên liên quan, nhưng quy mô và tốc độ tăng của một khoản phải thu phi lãi suất từ chính công ty riêng của người đứng đầu doanh nghiệp là điều cần theo dõi sát ở các kỳ báo cáo tiếp theo, đặc biệt trong bối cảnh chính công ty mẹ đang phải đi vay ngân hàng với lãi suất thương mại để bù đắp thanh khoản.

Cơ cấu doanh thu cũng đang dịch chuyển theo hướng đáng để tâm. Doanh thu bán thành phẩm tự sản xuất trong quý giảm 20%, còn doanh thu bán hàng hóa mua về bán lại, vốn có biên lợi nhuận thấp hơn, lại tăng 29%. Tăng trưởng doanh thu vì vậy đến từ hoạt động thương mại nhiều hơn từ chính năng lực sản xuất cốt lõi của một tập đoàn tôn thép hàng đầu khu vực.

Ghép hai sự kiện diễn ra gần như cùng lúc, một khoản phạt nhỏ vì lỗi khai báo và một báo cáo tài chính với hàng loạt tín hiệu thanh khoản đáng lưu ý, cho thấy một bức tranh quản trị cần được giám sát chặt hơn và câu hỏi cấp bách lúc này không phải là công ty có đang lãi hay không, mà là công ty có đang tạo ra đủ tiền mặt để trả những khoản nợ đang đến hạn hay không.

Trần Lân