Ngày 28/3, Cục Quản lý cạnh tranh nhận được thông tin từ Bộ Thương mại Thái Lan (thông qua Thương vụ Việt Nam tại Thái Lan) về việc ngày 24/3/2017, Ủy ban chống bán phá giá và chống trợ cấp Thái Lan đã ban hành quyết định cuối cùng vụ việc điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm tôn lạnh (Certain Hot dip plated or coated with aluminum zinc alloy of cold rolled steel) nhập khẩu từ Việt Nam.

“Vòng vây” áp thuế cao

Trong thông báo này, phía Thái Lan đã quyết định áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với mặt hàng tôn lạnh nhập khẩu từ Việt Nam trong thời gian 5 năm với mức thuế từ 6,2% đến 40,49%.

Liền trước đó, Bộ Công Thương cũng nhận được thông tin Tổng vụ Chống bán phá giá, chống trợ cấp Ấn Độ (DGAD) công bố quyết định cuối cùng vụ việc điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm sợi “Elastomeric Filament Yarn” nhập khẩu từ Việt Nam.

Trong quyết định cuối cùng, DGAD đã quyết định mức thuế chống bán phá giá cụ thể áp dụng đối với các doanh nghiệp sản xuất – xuất khẩu của Việt Nam đã tham gia nộp trả lời bản câu hỏi, hợp tác đầy đủ là 0,36 USD/kg và 2,16 USD/kg đối với những doanh nghiệp sản xuất – xuất khẩu khác.

Ở một diễn biến khác, Cục Quản lý cạnh tranh cũng cho biết Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đã công bố kết luận cuối cùng của đợt rà soát hành chính thuế chống bán phá giá lần thứ 12 (POR12) cho giai đoạn từ ngày 1/8/2014 đến ngày 31/7/2015 đối với sản phẩm cá tra – cá ba sa nhập khẩu từ Việt Nam.

Trong kết luận cuối cùng, DOC đã xác định mức thuế đối với các nhà sản xuất – xuất khẩu cá tra – cá ba sa của Việt Nam. Cụ thể, ba doanh nghiệp bị đơn bắt buộc bị áp mức thuế toàn quốc là 2,39 USD/kg do quyết định không tham gia đợt rà soát.

Với bốn doanh nghiệp bị đơn tự nguyện nhận mức thuế suất riêng rẽ trong đợt rà soát POR11 trước đó, mức thuế suất là 0,69 USD/kg (do thuế suất của các bị đơn bắt buộc trong đợt rà soát này đều được tính dựa trên dữ kiện sẵn có bất lợi). Ngoài ra, có hai công ty không nộp hồ sơ xin nhận thuế suất riêng rẽ nên cũng bị áp mức thuế suất toàn quốc là 2,39 USD/Kg.

Thép, tôn là mặt hàng xuất khẩu thường xuyên bị kiện và áp thuế chống bán phá giá

Chủ động đối phó

Nhìn từ ba vụ việc này, cộng với một loạt biện pháp phòng vệ trước đó của các quốc gia nhập khẩu, có thể thấy thực tế đúng như nhận định gần đây của Bộ Công Thương về tình hình xuất khẩu của Việt Nam năm 2016. Đó là các cam kết hội nhập một mặt tạo ra cơ hội nhưng đồng thời tiếp tục tạo ra nhiều thách thức lớn đối với Việt Nam.

Trong đó, các quốc gia ngày càng đưa ra những yêu cầu kỹ thuật về xuất khẩu đối với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, tạo ra những rào cản thương mại đối với xuất khẩu của Việt Nam.

Thực tế cho thấy, việc điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại như áp thuế chống bán phá giá của Mỹ, Thái, Ấn Độ nêu trên đối với hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam về nguyên tắc là một công cụ nhằm bảo vệ sản xuất trong nước của những quốc gia này.

Mặc dù vậy, trong nhiều trường hợp, các biện pháp này đã bị lạm dụng (theo nhiều cách khác nhau) và trở thành công cụ bảo hộ trá hình cho sản xuất trong nước trước các sản phẩm đến từ nước ngoài có sức cạnh tranh cao hơn.

Giới chuyên gia nhận định, hàng xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ bị doanh nghiệp các nước nhập khẩu lợi dụng chuyển khẩu lẩn tránh thuế, hoặc bị phía nước nhập khẩu nghi ngờ là điểm chuyển khẩu cho những sản phẩm của các nước mà Mỹ đã áp dụng thuế phòng vệ thương mại.

Quay trở lại tháng 11/2016, Cục Quản lý Cạnh tranh có thông báo về thép các bon chống ăn mòn xuất xứ Việt Nam bị phía Mỹ khởi xướng điều tra lẩn tránh thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp. Việc lẩn tránh thuế bị nghi ngờ là thép Trung Quốc “đội lốt” thép Việt để xuất sang Mỹ, tránh khoản thuế gần 450%, bao gồm thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp nếu mang xuất xứ Trung Quốc.

Chính nguy cơ này dẫn tới rủi ro Việt Nam đã và có lẽ sẽ còn phải đối mặt, đó là: Các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam bị kiện nhiều, không phải xuất phát từ lý do mang tính tích cực (sức cạnh tranh cao của sản phẩm) mà bởi liên lụy từ các sản phẩm của nước láng giềng như Trung Quốc đã bị áp thuế phòng vệ thương mại ở Mỹ (điều tra chống lẩn tránh thuế) hoặc đang bị phía Mỹ xem xét kiện (điều tra gốc, kiện một chùm nhiều nước để tránh nguy cơ lẩn tránh thuế sau này).

Theo quy định của WTO (Hiệp định về chống bán phá giá và Hiệp định về trợ cấp và biện pháp đối kháng), đối với trường hợp điều tra chống bán phá giá sản phẩm đến từ các nước có nền kinh tế phi thị trường (nơi Nhà nước kiểm soát giá cả và sản xuất), việc sử dụng các phương pháp tính toán giá cả theo đúng chuẩn có thể không phù hợp (tức là cho phép nước điều tra áp dụng phương pháp tính toán khác mà họ thấy thích hợp).

Được biết, khi gia nhập WTO, dưới sức ép của đàm phán, Việt Nam đã phải chấp nhận quy chế nền kinh tế phi thị trường (NME) trong các vụ điều tra phòng vệ thương mại đến hết ngày 31/12/2018.
Điều này dẫn tới thực tế là mức thuế chống bán phá giá – chống trợ cấp trong các vụ điều tra đối với sản phẩm của Việt Nam thường cao hơn so với thực tế và là nguyên nhân của tình trạng Việt Nam “thua” trong hầu hết các vụ kiện.

Trong bối cảnh như vậy, các doanh nghiệp xuất khẩu cần đặc biệt chủ động đối phó. Đặc biệt, nên lưu ý theo dõi tình hình sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu sản phẩm liên quan tại thị trường nhập khẩu cũng như động thái của ngành sản xuất nội địa để xác định sản phẩm của mình có thuộc nhóm có “nguy cơ” cao hay không vào từng thời điểm cũng như luôn có biện pháp phòng tránh, đối phó thích hợp và kịp thời.

Thanh Loan