Theo Liên minh HTX tỉnh, Khánh Hòa có 298 tổ hợp tác (THT), trong đó có 165 THT nghề cá. Nhiều THT nghề cá có vốn từ 2-10 tỷ đồng, tạo việc làm và thu nhập cho 10-30 lao động. Có nhiều THT hoạt động hiệu quả và đã bắt đầu xây dựng được chuỗi giá trị.

Liên kết xây dựng chuỗi

Tiêu biểu như THT nghề cá xã Phước Đồng (TP Nha Trang) đã liên kết với Công ty TNHH Hưng Thịnh khai thác cá ngừ. Đến nay, chuỗi liên kết này đã thu hút được 100 tàu đánh cá tham gia.

Trước đây, người dân đánh bắt cá ngừ hoàn toàn dựa vào kinh nghiệm nên chất lượng cá khi cập bến không bảo đảm tiêu chuẩn chế biến và phục phụ xuất khẩu bằng đường hàng không. Tuy nhiên, từ khi ký kết hợp đồng với doanh nghiệp và được phổ biến các kỹ thuật đánh bắt, bảo quản đến nay, tỷ lệ cá đạt tiêu chuẩn xuất bán cho doanh nghiệp đạt mức cao.

Khi vào THT, các thành viên phải ký cam kết không được bán sản phẩm ra bên ngoài. Ngược lại, doanh nghiệp hỗ trợ dụng cụ và hướng dẫn ngư dân cách thức khai thác và bảo quản cá đạt chất lượng cao; bao tiêu toàn bộ sản phẩm của ngư dân với giá cao hơn thị trường.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn có chính sách ưu đãi như hỗ trợ thêm giá cho những lô cá đạt chất lượng tốt nhất hay khen thưởng cho những chủ tàu có sản lượng, chất lượng tốt nhất.

Nhờ đó, ngư dân thực hiện tốt hơn kỹ thuật đánh bắt, bảo quản, chất lượng cá ngừ được nâng cao. Đây là cơ sở để doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu chất lượng phục vụ chế biến và xuất khẩu. Đối với người dân, không chỉ có đầu ra thuận lợi, lợi nhuận cao hơn mà ý thức trong quá trình ra khơi cũng được nâng cao. Thay vì gặp chỗ nào đánh bắt cá chỗ đó, đến nay, người dân không đánh bắt cá ở vùng biển bất hợp pháp, đảm bảo truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Cũng là một trong những mô hình liên kết sản xuất hiệu quả, THT sản xuất và kinh doanh nuôi cá thương phẩm Ngọc Diêm (xã Ninh Ích, thị xã Ninh Hòa) đã mở ra hướng phát triển mới cho nghề nuôi trồng thủy sản trên địa bàn, hình thành mối liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Các thành viên đã ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đến nay, THT thu hút được 14 thành viên, tập trung nuôi cá chẽm và cá mú thương phẩm theo hướng hàng hóa. Nhờ hỗ trợ nhau về đầu vào và đầu ra, mỗi thành viên có thể thu về khoảng 200 triệu đồng/năm.

Ngoài 2 THT trên, trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa phát triển nhiều THT hoạt động hiệu quả như: THT Nghề cá Vĩnh Phước (TP Nha Trang), THT trồng xoài Cam Hiệp Bắc (huyện Cam Lâm), THT trồng xoài Cam Hiệp Nam (TP Cam Ranh)...

Các THT đã bước đầu giúp người dân khắc phục một số khó khăn trong sản xuất như: nguồn vốn, công cụ lao động và kỹ thuật, liên kết với doanh nghiệp... Kết quả này đã tác động tích cực đến quá trình thực hiện một số tiêu chí nông thôn mới như: thu nhập, tổ chức sản xuất, cơ cấu lao động, giảm nghèo... tại các địa phương.

Vẫn còn khó khăn

Bên cạnh những thành công đã đạt được, hiện nay, nhiều THT vẫn còn gặp những khó khăn nhất định nên chưa tận dụng hết tiềm năng lợi thế của địa phương để phát triển sản xuất cũng như nâng cao thu nhập cho người dân.

Tại THT nuôi heo sinh sản xã Cam An Bắc (huyện Cam Lâm), do ảnh hưởng từ dịch tả lợn châu Phi vào năm ngoái, THT đã chủ động giảm đàn heo. Hiện nay, trước nhu cầu tái đàn, các thành viên khó khăn trong vấn đề mua giống vì trên địa bàn đang xảy ra tình trạng khan hiếm giống. Nguyên nhân được là do các thành viên mới chủ yếu hỗ trợ nhau sản xuất và tiêu thụ, chưa chú trọng đến vấn đề sản xuất lợn giống nên bị động trong sản xuất.

Trong khi đó, THT nghề cá Trường Sa trước đây đã liên kết được với Công ty TNHH T-H để khai thác cá ngừ đại dương theo chuỗi giá trị. Tuy nhiên, 10 tàu cá của THT tham gia liên kết với doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi sản lượng khai thác cá ngừ đại dương mỗi năm một thấp. Tình trang người dân chưa tuân thủ theo hướng dẫn khai thác của doanh nghiệp vẫn còn nên ảnh hưởng đến hoạt động của chuỗi giá trị.

Có thể thấy, ngoài các tác động khách quan thì không ít THT trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa hoạt động còn đơn giản, chủ yếu theo hình thức tương trợ lẫn nhau. Không ít THT hợp tác chưa chặt chẽ, chỉ mang tính ngắn hạn. Có THT chỉ hoạt động theo mùa vụ nên hiệu quả chưa cao.

Ngoài ra, khó khăn hiện nay mà các THT đang gặp phải đó là nguồn vốn tái đầu tư và mở rộng sản xuất cũng như vấn đề đầu ra cho sản phẩm chưa rộng mở. Như tại THT đan giỏ cần xé xã Cam Hiệp Nam dù có thể sản xuất quanh năm nhưng do chưa liên kết được đầu ra nên nhiều lúc rơi vào tình trạng ứ đọng hàng hóa. THT cũng khó khăn vì thiếu vốn đầu tư máy móc nên nhiều công đoạn còn phải làm thủ công.

Chính vì vậy, ngoài sự chủ động của các THT, sự chung tay của các cấp ngành, doanh nghiệp trong hỗ trợ về vốn, kỹ thuật hoặc đồng hành cùng THT chuyển đổi hay mở rộng lĩnh vực hoạt động phù hợp với thực tiễn tại địa phương là điều hết sức cần thiết để các THT hoạt động được hiệu quả hơn, phát huy được vai trò liên kết người dân trong phát triển sản xuất. Bởi đây là bước đệm để người dân tham gia thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, cũng như đưa các THT phát triển thành các HTX.

Huyền Trang