Thực tiễn cho thấy, nếu không có nguồn lực tài chính phù hợp, HTX rất khó đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính trong bối cảnh đó, vai trò của Quỹ Hỗ trợ phát triển Hợp tác xã Việt Nam (VCAF) ngày càng được khẳng định như một “bệ đỡ” quan trọng của khu vực kinh tế hợp tác, HTX.

Từ cho vay đến đồng hành

Hàng loạt chuyến công tác, khảo sát thực tế và hoạt động tập huấn tại nhiều địa phương trên cả nước cho thấy rõ cách thức VCAF đang đưa dòng vốn chính sách đi vào đời sống sản xuất, kinh doanh của HTX, gắn hỗ trợ tài chính với hiệu quả thực tiễn và phát triển bền vững.

Chuyến thăm thực tế tại HTX Nam Hà Highfarm (tỉnh Lâm Đồng) mới đây là một trong những mô hình tiêu biểu. Hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, HTX Nam Hà Highfarm đã đầu tư bài bản vào sản xuất, sơ chế và tổ chức tiêu thụ nông sản theo hướng chuỗi giá trị.

Việc VCAF trực tiếp khảo sát mô hình này cho thấy sự ưu tiên đối với các HTX có phương án sản xuất, kinh doanh rõ ràng, có khả năng mở rộng và tạo sinh kế ổn định cho thành viên, nông dân liên kết.

Bên cạnh đó, các mô hình HTX cà phê ở khu vực Tây Nguyên, như HTX dịch vụ Công bằng EATU (Đắk Lắk), cũng phản ánh bức tranh sinh động về sản xuất nông nghiệp gắn với lợi thế vùng miền. Từ khâu sơ chế, rang xay đến bảo quản, các HTX đã từng bước đầu tư máy móc, thiết bị nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng các mô hình này, nhu cầu về vốn trung và dài hạn là rất lớn, điều mà tín dụng thương mại khó đáp ứng do đặc thù sản xuất nông nghiệp và quy mô HTX.

Không chỉ dừng lại ở trồng trọt, các chuyến khảo sát tại các HTX chăn nuôi tập trung, như HTX dịch vụ tổng hợp Thiên An (Lào Cai) cũng cho thấy sự đa dạng của khu vực kinh tế hợp tác. Những mô hình này đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, thời gian thu hồi vốn dài, nhưng lại có vai trò quan trọng trong ổn định sản xuất, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế nông thôn. Việc VCAF trực tiếp đánh giá điều kiện chuồng trại, quy trình sản xuất và phương án kinh doanh cho thấy cách tiếp cận thận trọng nhưng thực chất trong hỗ trợ vốn.

Điểm dễ nhận thấy qua các chuyến khảo sát thực tế là VCAF không tiếp cận HTX theo cách “thẩm định trên giấy”. Việc lãnh đạo Quỹ trực tiếp làm việc với ban quản trị HTX, thành viên HTX tại cơ sở sản xuất cho thấy quan điểm nhất quán, vốn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn với năng lực quản trị, tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ.

Các mô hình điểm như Nam Hà Highfarm, HTX dịch vụ Công bằng EATU, hay HTX chăn nuôi không chỉ được xem xét nhu cầu vay vốn, mà còn được tư vấn, định hướng hoàn thiện phương án sản xuất kinh doanh, nâng cao tính khả thi và giảm thiểu rủi ro. Đây chính là cách làm giúp nguồn vốn của Quỹ đi đúng địa chỉ, hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả.

Nâng cao năng lực tiếp cận vốn cho HTX

Song hành với hoạt động khảo sát thực tế, công tác tập huấn, phổ biến chính sách cũng được VCAF đặc biệt chú trọng. Hình ảnh từ Hội nghị tập huấn hướng dẫn lập hồ sơ vay vốn cho HTX và thành viên HTX tại tỉnh Đắk Lắk cho thấy sự quan tâm thiết thực đến “điểm nghẽn” phổ biến của nhiều HTX hiện nay là thiếu thông tin và kỹ năng tiếp cận vốn.

Tại hội nghị, các nội dung liên quan đến điều kiện vay, quy trình lập hồ sơ, phương án sản xuất kinh doanh và nghĩa vụ tài chính được phổ biến một cách cụ thể, dễ hiểu. Đối tượng thụ hưởng không chỉ là HTX, liên hiệp HTX mà còn bao gồm các thành viên HTX, những chủ thể trực tiếp sản xuất nhưng thường gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn chính thức.

Việc chuẩn hóa hồ sơ vay vốn không chỉ giúp HTX tiếp cận nguồn lực thuận lợi hơn, mà còn góp phần hình thành tư duy quản trị tài chính bài bản, minh bạch – yếu tố then chốt để HTX phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

Thông qua các hội nghị phổ biến cơ chế, chính sách do Liên minh HTX Việt Nam và Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam phối hợp tổ chức, vai trò kết nối của VCAF ngày càng được thể hiện rõ. Việc lãnh đạo Quỹ trực tiếp đối thoại, giải đáp vướng mắc cho các HTX tại địa phương đã rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, giúp HTX hiểu đúng, tiếp cận đúng và sử dụng hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ.

Đây cũng là cơ sở để các mô hình HTX sản xuất thực chất như HTX Nam Hà Highfarm, các HTX cà phê, chăn nuôi tiếp tục mở rộng quy mô, nâng cao giá trị gia tăng và đóng góp tích cực hơn cho phát triển kinh tế – xã hội địa phương.

Trong giai đoạn tới, khi yêu cầu phát triển kinh tế hợp tác, HTX ngày càng gắn với chất lượng, hiệu quả và tính bền vững, việc tiếp tục đồng hành cùng những HTX sản xuất thực chất, có tiềm năng như Nam Hà Highfarm, các HTX cà phê và chăn nuôi sẽ là hướng đi quan trọng để VCAF phát huy tốt hơn vai trò của mình, qua đó góp phần củng cố vị thế của kinh tế tập thể trong nền kinh tế quốc dân.

Nhật Minh