Ông Bùi Danh Liên, Chủ tịch HTA, cho rằng “con tàu” Chính phủ kiến tạo đã khởi động, nhiều ngành đã vào cuộc quyết liệt tạo sức bật mới. Thế nhưng, ngành vận tải đường bộ chuyển biến rất chậm, TNGT có chiều hướng gia tăng… Nguyên nhân trong đó cơ bản là cán bộ địa phương chưa thấm nhuần chỉ đạo của Chính phủ, vẫn tư duy quan liêu, lạm dụng quyền lực và chưa thực sự hướng về cơ sở.

Kinh doanh vận tải theo thị trường

Theo kiến nghị của HTA, để ngành vận tải tổ chức lại kinh doanh phù hợp hơn với sự năng động của thị trường, cần hạn chế tối đa phương tiện vận tải khách từ xã và huyện đối với các tuyến cố định liên tỉnh; nên tổ chức cho người dân đi xe buýt để giảm bớt mật độ giao thông trên quốc lộ, giảm thiểu ô nhiễm khí thải, hạn chế TNGT và tránh tranh giành khách dọc đường.

Với các tuyến xe buýt nội đô, cần đa dạng hơn các loại hình xe buýt, cho phép xe dưới 17 chỗ và xe chạy bằng điện hoạt động. Các loại hình xe cơ động này hoạt động theo nhu cầu của khách để kết nối bến xe, nhà ga, sân bay, khu đô thị… giảm bớt và thay thế tuyến xe buýt cố định. Loại hình này không cần quản lý của Trung tâm điều hành giao thông đô thị, không cần cơ quan nhà nước phê duyệt luồng tuyến và bến bãi, chỉ cần đăng ký phương tiện, người lái, giá cước và đón trả khách như taxi.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại Bằng Tường (Trung Quốc), xe 3 bánh được hoạt động tự do, khách chỉ trả tiền 1 Nhân dân tệ (trên 3.000 đồng) là có thể đi theo yêu cầu. Ở điểm du lịch Pattaya (Thái Lan) không có xe buýt, mà cho xe bán tải hoán cải, bố trí 2 hàng ghế dọc để khách lên xuống dễ dàng từ phía sau. Việc đặt xe, giá cả và tuyến đi lại theo yêu cầu của khách, xe có thể đi sâu vào ngõ, xóm…

Với các tuyến đường dài, cần lựa chọn những DN, HTX vận tải có đủ phương tiện, năng lực tài chính, bộ máy điều hành chuyên nghiệp đấu thầu bảo đảm an toàn cho hành khách đường dài (có trạm thay lái xe dọc đường, có trạm bảo dưỡng thay thế phụ tùng, có phương tiện thay thế khi xe gặp sự cố).

Trong quá trình tổ chức lại kinh doanh vận tải cũng cần xem xét lại quy định tốc độ, đặc biệt tại các điểm đen, những cung đường đèo cao, vực sâu, đặc biệt cần hạn chế tốc độ xe chạy ban đêm, nhất là xe giường nằm và xe tải nặng. Ngoài ra, cần quan tâm đến lực lượng lái xe từ khâu đào tạo, nâng cấp bằng lái xe…

Các DN, HTX phản ánh ngành vận tải đường bộ chậm chuyển biến

Điều chỉnh văn bản pháp quy

HTA kiến nghị Thủ tướng xem xét bãi bỏ, hoặc cho sửa đổi Quyết định số 2288/QĐ-BGTVT ngày 21/6/2015 của Bộ GTVT phê duyệt Quy hoạch chi tiết tuyến vận tải hành khách cố định liên tỉnh toàn quốc.

Đây là quyết định ban hành khi chưa khảo sát lượng hành khách luân chuyển giữa các tỉnh, chưa khảo sát cụ thể năng lực của bến xe, lộ trình thay đổi thường xuyên vì hạ tầng luôn biến động…, mỗi lần thay đổi bổ sung, chuyển làn, chuyển bến xe đều phải xin ý kiến chấp thuận của Bộ, phải mất từ 3 - 6 tháng mới được phê duyệt.

Bên cạnh đó, cần xem xét lại việc quản lý khai thác thiết bị GPS. Thông thường hiện nay chỉ sau khi xảy ra TNGT, Tổng cục Đường bộ mới thông báo cho cơ quan chức năng biết tốc độ phương tiện và chỉ để làm tài liệu để xử lý vi phạm. Trong khi GPS là công cụ quản trị của DN, HTX và cơ quan quản lý phải là Sở GTVT. Việc Tổng cục Đường bộ quản lý hàng triệu phương tiện trong cả nước không có tác dụng giám sát, răn đe; dẫn đến lạm quyền, tác dụng hạn chế và tăng thêm định mức biên chế cơ quan nhà nước.

Một vấn đề đặt ra, vận tải là ngành kinh doanh có điều kiện, nên hiện nay cần giữ nguyên số lượng tối thiểu phương tiện của DN vận tải theo Nghị định 86. Các DN, HTX vận tải phải có số lượng phương tiện, có năng lực để điều hành quản lý, có năng lực tài chính để xử lý các sự cố. Đặc thù ngành vận tải không thể để hộ cá thể kinh doanh một mình, nên khuyến khích họ thành lập HTX vận tải để đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải.

HTA kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ GTVT phải rà soát cải cách các thủ tục hành chính nhằm giúp cho DN, HTX vận tải bớt gánh nặng bị “hành ha”. Bởi thực tế quá nhiều quy định, biểu mẫu làm DN, HTX phải đi lại nhiều lần.

Đề nghị hàng năm Bộ GTVT, các Sở GTVT nên lấy ý kiến của DN, HTX và các hiệp hội về các vướng mắc trên thủ tục hành chính, từ đó cân nhắc điều chỉnh loại bỏ những thủ tục không cần thiết, kiên quyết xử lý thay thế nhân viên công vụ hạch sách DN, HTX vận tải.

Ngoài phản ánh những ý nguyện thúc đẩy cổ phần hóa DN vận tải nhà nước, đầu tư nâng cấp hạ tầng bến bãi…, đại diện ngành vận tải Hà Nội còn kiến nghị Chính phủ và các cấp ngành cân nhắc khi tăng các loại phí, đơn cử như phí môi trường thu qua xăng dầu…

Lưu Đoàn