Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Lê Minh Hưng cho biết, sau hai quý đầu năm 2017, các ngân hàng đã giải ngân gần 33.000 tỷ đồng cho vay lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.

Nhưng những vướng mắc liên quan tới định giá, thế chấp tài sản trên đất đang trở thành “điểm nghẽn” ngăn dòng vốn tín dụng 100.000 tỷ đồng và gây nhiều khó khăn cho cả doanh nghiệp và người nông dân.

Nông dân “khóc ròng”

Sở hữu trang trại lợn organic đầu tiên tại Bắc Giang, với quy mô 3,5ha, doanh thu trên 10 tỷ đồng/năm, ông Tô Hiến Thành – Giám đốc HTX Trường Thành – chia sẻ: “Năm 2000, nhà tôi bỏ tiền thuê gần 3,5ha đất của địa phương để làm trang trại, đến nay, tính tổng tài sản từ vật nuôi đến cơ sở hạ tầng trên đất trị giá 15 – 17 tỷ đồng. Tuy nhiên, vì trang trại xây dựng trên đất thuê, không có quyền sử dụng đất, nên việc tiếp cận nguồn vốn ngân hàng rất khó. Trong nhiều thời điểm, tôi đã phải cắn răng vay vốn “tín dụng đen” với lãi suất 2 – 3% một tháng, gấp 3 – 5 lần vay ngân hàng. Dù đã nhiều lần “gõ cửa” các cơ quan chức năng nhưng khó vẫn hoàn khó”.

Cùng cảnh ngộ, ông Nguyễn Phú Quý – chủ trang trại chăn nuôi tại Sóc Sơn (Hà Nội) – cho hay: “Nhà tôi làm mô hình VAC, kết hợp chăn nuôi, trồng trọt và nuôi cá trên diện tích gần 5ha, tổng giá trị trang trại đạt trên 20 tỷ đồng, nhưng vì là đất thuê hợp đồng thời hạn 10 năm nên việc vay vốn ngân hàng rất hạn chế, chỉ ở mức 500 – 600 triệu đồng”.

Với các trang trại quy mô nhỏ, hộ gia đình, việc tiếp cận vốn còn gặp nhiều rào cản hơn. Ông Lại Xuân Môn – Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam – phân tích: “Hiện nay, các kênh tín dụng cho vay phát triển nông nghiệp khá nhiều song việc tiếp cận vốn không dễ. Đơn cử, tại ngân hàng Chính sách xã hội, nguồn vốn chủ yếu dành cho các đối tượng chính sách (nghèo, cận nghèo…) nên số hộ được vay không nhiều”.

Cũng theo ông Môn, điều kiện các trang trại phải có diện tích 2,1ha trở lên mới được cấp giấy chứng nhận là rất khó, vì trong khu vực ngoại thành Hà Nội rất khó tích tụ được diện tích lớn nên chính sách ưu đãi về vốn với nông dân còn xa vời. Ngay cả khi được công nhận trang trại, số vốn được vay cũng rất ít do các ngân hàng thương mại định giá tài sản thế chấp để cho vay vô cùng thấp.

Bàn về thủ tục thế chấp tài sản, ông Trịnh Ngọc Khánh – Chủ tịch Agribank, đơn vị cam kết số vốn lớn nhất cho nông nghiệp công nghệ cao – đồng tình: “Vướng mắc lớn nhất hiện nay liên quan đến tài sản thế chấp trên đất. Theo quy định, tài sản trên đất thuê trả tiền hàng năm không được cấp giấy tờ chứng nhận quyền sử dụng đất, nên khi đưa ra thế chấp sẽ không được chấp nhận”.

Trong khi đó, “chi phí đầu tư cho nông nghiệp công nghệ cao rất lớn, có thể lên tới 30 – 40 tỷ đồng/ha, khi tài sản trên đất không được thế chấp vay vốn sẽ gây khó cho nông dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, phía ngân hàng cũng có điều khó xử, lúc được mùa các tài sản này rất giá trị, nhưng gặp thiên tai, mất mùa lại không đáng bao nhiêu”, ông Khánh nhấn mạnh.

Tài sản thế chấp bị định giá thấp, nông dân khó tiếp cận với vốn vay
 

Doanh nghiệp khốn khó

Không chỉ gây khó cho người nông dân, những vướng mắc về thế chấp tài sản trên đất cũng đang trở thành vật cản lớn với dòng vốn 100.000 tỷ đồng đang “chảy” vào nông nghiệp công nghệ cao và khiến nhiều doanh nghiệp lao đao.

Ông Trần Lệ – Chủ tịch HĐQT công ty Cổ phần Hoa Anh Đào – phản ánh: “Các doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao đang gặp rất nhiều khó khăn liên quan đến đất đai. Vì doanh nghiệp thường thuê lại đất từ nhiều hộ nông dân và quyền sử dụng đất vẫn thuộc về chủ hộ, nên khi thiếu vốn, doanh nghiệp không thể đem thế chấp để vay”.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Quốc Hùng – Vụ trưởng Vụ tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) – nhận định: “Tín dụng cho nông nghiệp công nghệ cao là hướng đi mới, vốn lớn, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc các cơ sở hạ tầng ứng dụng công nghệ cao như nhà kính, nhà lưới… chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản trên đất nông nghiệp, gây nhiều khó khăn cho doanh nghiệp trong việc làm thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm, thế chấp cho khoản vay tại ngân hàng”.

Ông Hùng đề nghị, Bộ TN&MT cần nhanh chóng sửa đổi quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền với đất, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm vay vốn ngân hàng.
Gói tín dụng 100.000 tỷ đồng, với lãi suất thấp hơn 0,5 – 1,5%/năm so với lãi suất thông thường cùng kỳ hạn, mang lại nhiều hy vọng cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, các yêu cầu, quy định tiếp cận nguồn vốn, tài sản đảm bảo, lãi suất… vẫn còn nhiều điểm cần làm rõ.

Phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ sản xuất, cho nên việc tháo gỡ những vướng mắc trong quy định về tài sản thế chấp trên đất là yêu cầu cấp bách.
Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ đã đưa vấn đề này vào Nghị quyết, giao NHNN phối hợp với Bộ Tư pháp nghiên cứu tháo gỡ, giúp người nông dân và doanh nghiệp tiếp cận với nguồn vốn dễ dàng hơn.

Văn Nguyễn