Thưa ông! Nhìn lại 5 năm nhiệm kỳ IV (2010-2015) của Liên minh HTX Việt Nam, ông đánh giá đâu là những kết quả nổi bật nhất trong phát triển kinh tế hợp tác (KTHT), HTX?

Trước thời điểm tổ chức Đại hội V Liên minh HTX Việt Nam, trên cả nước có hơn 150.000 tổ hợp tác (THT), 43 Liên hiệp HTX và khoảng 20.000 HTX đủ các ngành nghề lĩnh vực, bao gồm 10.452 HTX nông nghiệp, 2.187 HTX công nghiệp và làng nghề, 846 HTX xây dựng, 965 HTX vận tải, 1.424 HTX thương mại dịch vụ, 1.148 quỹ TDND và 1.005 mô hình HTX khác (như điện, nước, môi trường, nước sạch, nhà ở, y tế, bốc xếp, du lịch…).

Khu vực KTHT, nòng cốt là các HTX, thu hút 13 triệu thành viên HTX là cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân với sự tham gia của 30 triệu người dân toàn quốc.

Qua đi thực tế các tỉnh, thành phố và các HTX gần như khắp cả nước, tôi thấy dù trong bối cảnh khó khăn chung của nền kinh tế, nhất là khi cơ chế chính sách và hành lang pháp lý đối với HTX còn nhiều bất cập, song nhìn lại 5 năm qua, các HTX đang thích ứng ngày càng tốt với cơ chế thị trường, khẳng định rõ hơn vai trò, vị trí trong nền kinh tế, đóng góp tích cực tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng CNH - HĐH và nông nghiệp công nghệ cao, xanh, hữu cơ, nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, góp phần xây dựng nông thôn mới, bảo đảm ổn định chính trị và an sinh xã hội.

Lần đầu tiên, trong gần 20 năm qua, đóng góp của khu vực HTX từ năm 2013 đến nay đã tăng khá hơn nhiều so với trước, đạt 5,05%, trong khi tỷ trọng vốn đầu tư chỉ chiếm 0,6% tổng vốn đầu tư của nền kinh tế, dự báo đóng góp HTX năm 2016 này còn tăng cao hơn.

Hiện nay, cả nước có khoảng 7.260 HTX đã hoàn thành chuyển đổi theo Luật HTX 2012. Đáng quý là nhiều HTX sau tổ chức lại đã bước đầu nâng cao hiệu quả hoạt động. Toàn quốc có 5.000 HTX thành lập mới đã hoạt động tuân thủ đúng Luật HTX 2012. Các HTX mới thành lập có quy mô lớn hơn, HTX đã quan tâm xây dựng thương hiệu và chiến luợc phát triển thị trường, vốn, công nghệ, nhân lực, phát huy ưu thế lớn của mô hình HTX trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhất là sau khi ký kết các hiệp định thương mại thế hệ mới như TPP, AEC…

Đã xuất hiện nhiều HTX khá giỏi tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô lớn. Cả nước có 480 HTX thành lập doanh nghiệp trực thuộc, để tăng cường đầu tư chiều sâu, làm trụ cột xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm.

Nhiều HTX trung bình và yếu kém đã nỗ lực vươn lên, chất lượng hoạt động ổn định hơn. Điểm nổi bật nhất là các loại hình KTHT, HTX đã tích cực tham gia củng cố hạ tầng trong xây dựng nông thôn mới, như điện, đường, trường, trạm và hệ thống nước sạch.

Thực tế đã khẳng định, những xã có HTX thực hiện tốt Tiêu chí 13 trong công cuộc xây dựng Nông thôn mới đã chú trọng hơn “cái gốc” sản xuất và “cái ngọn” tiêu thụ, tạo ra chuỗi sản phẩm khép kín ở quy mô khác nhau, góp phần đặc biệt quan trọng giúp xã nông thôn mới hoàn thành và duy trì bền vững các tiêu chí số 2, 3, 4 về giao thông, thủy lợi và điện, tiêu chí số 10 về thu nhập và số 11 về hộ nghèo, số 12 về cơ cấu lao động, số 16 về văn hóa, số 17 về môi trường…

Như vậy, HTX xét cả về lý luận và thực tiễn là tổ chức kinh tế có vai trò quan trọng trong cả hai chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.

Bên cạnh những điểm sáng, khu vực HTX từ lâu nay vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Vậy, ông cho biết những nỗ lực tư vấn hỗ trợ HTX của hệ thống Liên minh HTX các cấp trong nhiệm kỳ IV đã qua?

Có thể thấy, tổ chức Liên minh HTX và các HTX đều chịu chung tình cảnh bị kìm hãm bởi hành lang pháp lý không phù hợp thực tiễn... Dù vậy, hệ thống Liên minh HTX các cấp vẫn chủ động tham mưu, vẫn nỗ lực tham gia xây dựng chính sách, pháp luật HTX.

Liên minh HTX các cấp thực sự đi tiên phong hướng về HTX cơ sở, tích cực tháo gỡ vướng mắc giúp các HTX hoạt động, đồng thời chủ động tham mưu các cấp ngành tổ chức triển khai Kết luận 56 của Bộ Chính trị, Luật HTX 2012, Quyết định 2261 và Chỉ thị 19 của Thủ tướng Chính phủ.

Thực tế, Liên minh HTX các cấp thường xuyên duy trì hiệu quả các hoạt động tư vấn, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi HTX, như công tác đào tạo dạy nghề nâng cao chất lượng nhân lực HTX, bồi dưỡng cán bộ HTX, hỗ trợ HTX vay vốn, ứng dụng tiến bộ KH&CN, xúc tiến thương mại, quảng bá tiêu thụ sản phẩm, mở rộng quan hệ đối ngoại và tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước...

Để triển khai các quyết sách lớn của Trung ương về HTX, Đảng đoàn và Thường trực Liên minh HTX Việt Nam đề xuất Chính phủ cho phép triển khai thí điểm 1 - 2 khu nông nghiệp công nghệ cao để làm trung tâm ứng dụng khoa học kỹ thuật sản xuất, bảo quản, chế biến tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, để làm đầu kéo sản xuất cho cả THT, HTX trong khu vực KTHT.

Đây chính là các tổ hợp nông công nghiệp và dịch vụ được hình thành đúng tinh thần Nghị quyết Đại hội XII của Đảng. Đáng kể, Liên minh HTX Việt Nam đang chỉ đạo triển khai 5 đề án trọng điểm và triển khai trên toàn hệ thống Liên minh HTX cả nước.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Võ Kim Cự phát biểu tại lễ trao giải cuộc thi “Tìm hiểu Luật HTX 2012”

Đó là các đề án đổi mới nâng cao hiệu quả hoạt động Liên minh HTX các cấp, đề án xây dựng HTX kiểu mới gắn với phát triển chuỗi giá trị sản phẩm, đề án phát triển kinh tế ngành Liên minh HTX, đề án nâng cao chất lượng HTX, liên hiệp HTX thời kỳ hội nhập.

Ngoài ra, còn chuẩn bị đề án kinh tế vi mô, ứng dụng công nghệ thông tin phát triển hệ thống “thẻ thành viên HTX”, vừa kết nối nâng cao năng lực quản lý nội bộ hệ thống Liên minh HTX, vừa kết nối giao thương giúp các thành viên THT, HTX phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm.

Cùng với quá trình phối hợp với các cấp ngành, đoàn thể liên quan nhằm thúc đẩy phát triển HTX, Liên minh HTX các cấp đã chủ động tăng cường công tác phổ biến tuyên truyền chính sách pháp luật và thông tin thời sự HTX gắn với các hoạt động đối nội và đối ngoại.

Gần đây, Liên minh HTX Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với các kênh thông tấn lớn như báo Nhân Dân, VTV1, Truyền hình Nhân Dân, Quốc hội, TTXVN, VOV… để cập nhật thường xuyên tin tức phát triển HTX.

Trong 5 năm qua, các báo đài Trung ương và địa phương đăng tải trên 4.000 tin bài, phóng sự HTX. Trên báo ngành Thời báo Kinh Doanh, Cổng thông tin vca.org.vn, bản tin Kinh tế HTX Việt Nam và các bản tin, website của Liên minh HTX các địa phương cũng đưa hàng nghìn tin bài, ảnh về HTX.

Đặc biệt, cảm ơn và hoan nghênh các cơ quan thông tấn báo chí đã tích cực tham gia có hiệu quả hai cuộc thi Tìm hiểu Luật HTX 2012 và Tìm hiểu mô hình HTX kiểu mới. Qua đó, đã tạo hiệu ứng đột phá về truyền thông, tạo chuyển biến về nhận thức xã hội đúng đắn và đầy đủ hơn về KTHT, HTX.

Triển khai năm 2016 cao điểm truyền thông, Liên minh HTX Việt Nam phát động cuộc thi Tìm hiểu Luật HTX 2012 và quyết tâm tổ chức quy mô lớn cuộc thi Tìm hiểu mô hình HTX kiểu mới, động viên sự tham gia của 16 bộ, ban, ngành và đoàn thể Trung ương, tạo sức lan tỏa nhanh sự hưởng ứng sâu rộng các cuộc thi đến các cơ quan thông tấn báo chí, đến các cấp tỉnh, huyện, xã và HTX toàn quốc.

Thưa ông, với thông điệp “Đoàn kết, Đổi mới, Hội nhập và Phát triển bền vững”, Đại hội V Liên minh HTX Việt Nam xác định những mục tiêu và giải pháp cơ bản nào nhằm tiếp tục phát triển KTHT, HTX trong thời gian tới?

Trong nhiệm kỳ V từ nay đến năm 2020, Đại hội V tập trung thảo luận 3 nhiệm vụ trọng tâm và 6 giải pháp đột phá để giải quyết 5 vấn đề căn cơ nhất cho KTHT, HTX, đó là tiêu thụ sản phẩm, vốn, công nghệ và đất đai, đặc biệt là nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thành công (chú ý cả hai đối tượng: Cán bộ quản lý HTX có đủ tầm và đầy tâm huyết, người lao động có đủ kỹ năng, tay nghề cao để sản xuất sản phẩm đat tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế đủ sức cạnh tranh.

Ưu tiên các nguồn lực phát triển HTX đa dạng, mạnh cả về chất và lượng trên tất cả các vùng miền và ngành nghề, khuyến khích phát triển các loại hình HTX sản xuất, HTX bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm…

Mục tiêu của Đại hội là phấn đấu đến cuối năm 2020 đạt 100% số xã trên cả nước có HTX với khoảng 38.000 - 45.000 HTX, trên toàn quốc đến năm 2020 có 100 - 150 Liên hiệp HTX gắn với chuỗi giá trị sản phẩm phát triển bền vững và có khoảng 250.000 THT, trong đó có 5% THT phát triển lên thành HTX.

Đối với Liên minh HTX các cấp, phải đổi mới toàn diện để hoạt động có hiệu quả, là chỗ dựa, niềm tin cho KTHT, HTX, đồng thời nâng cao vị thế và vai trò tổ chức đại diện HTX, tăng cường hơn nữa sự gắn kết “nhất thể” trong toàn hệ thống Liên minh HTX, đến năm 2020 đáp ứng 70% nhu cầu tư vấn, tạo thuận lợi hỗ trợ các HTX sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, bảo đảm 70% nhu cầu HTX xúc tiến thương mại…

Trưởng Ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Văn Bình và Trưởng ban Dân vận Trung ương Trương Thị Mai trao giải Đặc biệt cuộc thi "Tìm hiểu Luật HTX 2012" cho tác giả Nguyễn Thị Hồng Nhung (Liên minh HTX tỉnh Hà Tĩnh)

Đại hội V cũng xác định thúc đẩy hiệu quả nhiều mặt hoạt động Liên minh HTX, như công tác tuyên truyền, đại diện bảo vệ quyền lợi, tăng cường các hoạt động tư vấn hỗ trợ, thi đua biểu dương khen thưởng, đối nội và đối ngoại, nhằm mở rộng hơn khả năng huy động các nguồn lực vì sự phát triển KTHT, HTX.

Xây dựng HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị được Liên minh HTX Việt Nam đề cao như giải pháp nền tảng phát triển HTX và đang lan tỏa mạnh trên toàn quốc. Vậy, ông cho biết bước đi đột phá này sẽ triển khai ra sao trong nhiệm kỳ V sắp tới?

Nhiệm vụ phát triển HTX thời kỳ hội nhập đứng trước rất nhiều cơ hội và thách thức đan xen, đòi hỏi từ HTX, Liên hiệp HTX, đến Liên minh HTX không còn cách nào khác phải “lột xác” vươn lên để đáp ứng yêu cầu giai đoạn mới.

Gần đây, Liên minh HTX Việt Nam đã và đang triển khai đề án xây dựng HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị sản phẩm hàng hóa chủ lực, có sức lan tỏa. Đề án này kỳ vọng khơi dậy và tiếp sức khởi nghiệp HTX và doanh nghiệp trong dân, thu hút phần lớn lao động nông thôn tham gia HTX, ổn định đời sống việc làm cho khoảng 30 triệu lao động cả nước. Đây chính là nội hàm cơ bản của giảm nghèo bền vững, ngoài ý nghĩa về kinh tế - xã hội còn mang tính nhân văn sâu sắc với người dân ở các vùng đói nghèo, vùng núi sâu và xa.

Đến nay, với sự đồng thuận phối hợp của các bộ ngành Trung ương, Liên minh HTX Việt Nam đang xây dựng 27 chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực trên cả nước, đáng kể nhất đã phối hợp với công ty Fineton (Hồng Kông) triển khai chuỗi thịt lợn ướp lạnh và bông cải xanh, đã ký với Tổng công ty Khoáng sản và Thương mại Hà Tĩnh xây dựng ba chuỗi giá trị lợn, hươu và rau củ quả sản xuất công nghệ cao… và tiếp tục tìm kiếm các đối tác trong và ngoài nước để phấn đấu triển khai đạt hiệu quả cao nhất các chuỗi giá trị sản phẩm HTX bền vững.

Đồng thời, Liên minh HTX Việt Nam đang thí điểm kết nối HTX, Liên hiệp HTX tham gia chuỗi cung ứng nông sản thực phẩm an toàn Việt Nam. Trước mắt hình thành ở các đô thị lớn, ở trung tâm các khu đông dân cư, một số siêu thị mini nông sản thực phẩm có quy mô nhỏ và không nhỏ, có thể đáp ứng nhu cầu tiêu thụ sản lượng lớn, thiết thực góp phần cùng toàn xã hội “nói không với thực phẩm bẩn”.

Đại hội lần thứ V Liên minh HTX Việt Nam khẳng định trong thời gian tới, việc phát triển HTX kiểu mới gắn với chuỗi giá trị. Đặc biệt xây dựng cho đuợc các hệ thống HTX, Liên hiệp HTX chuyên sâu từng lĩnh vực chuyên ngành, để tập trung giải quyết vấn đề tiêu thụ sản phẩm cho THT, HTX là nhiệm vụ đầu tiên, trọng tâm, thường xuyên và quyết định thành công của phát triển KTHT, HTX, vừa là mục đích, nền tảng và điều kiện phát triển bền vững của KTHT, HTX thời kỳ hội nhập sâu kinh tế thế giới.

Tôi cho rằng chỉ có đi theo con đường đó, mô hình HTX mới có thể tồn tại và phát triển, đủ sức cạnh tranh với thị trường trong và ngoài nước, tiến tới tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Lưu Đoàn (Thực hiện)