Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), dự kiến trong tháng 9/2017, khi đoàn ADB sang đánh giá tiến độ giải ngân hợp phần II của dự án, nếu không có tiến triển thêm, gần như chắc chắn khoản vay này bị thu hồi. 

Theo Bộ NN&PTNN, dự án LCASP sẽ triển khai trong vòng 6 năm từ tháng 6/2013 đến tháng 6/2019 thông qua định chế tài chính là Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (CoopBank) cấp vốn.

Vốn thừa, vẫn bí “đầu ra”

Đến hết quý II/2016 mới giải ngân được 241 khoản vay với số vốn khoảng 11 tỷ đồng (chiếm 1,3% vốn tín dụng được phân bổ). Trong đó, Agribank giải ngân được 198 khoản vay với 5,5 tỷ đồng, Coopbank giải ngân được 43 khoản vay với 5,53 tỷ đồng.

Theo dự kiến, từ nay đến hết dự án, hai ngân hàng này chỉ có thể giải ngân được khoảng 13 triệu USD. Bộ NN&PTNN cho biết, hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng “vốn thừa vẫn bí đầu ra” là vướng mắc về cơ chế và mạng lưới cho vay.

Hiện nay, hầu hết trang trại quy mô nhỏ, số vốn đầu tư thông thường của một công trình khí sinh học quy mô nhỏ chỉ khoảng 13 triệu đồng. Theo quy định, các khoản vay dưới 50 triệu đồng không yêu cầu tài sản thế chấp, nhưng Agribank và Coopbank vẫn áp dụng hình thức thế chấp tài sản. Trong khi đó, những hộ nông dân nhỏ lẻ không sẵn sàng thế chấp giấy chứng nhận sở hữu đất cho các khoản vay nhỏ.

Ngoài ra, dù là vốn ưu đãi song lãi suất cho vay của hai ngân hàng này chỉ thấp hơn 10% so với lãi suất vay thông thường tại các ngân hàng thương mại nên các chủ trang trại không mấy mặn mà. Bên cạnh đó, việc giải ngân của hai ngân hàng này còn hạn chế do không có mạng lưới đến tận xã.

Do đó, Bộ NN&PTNN đã đề xuất bổ sung VBSP vào hợp phần II của dự án để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn, nhằm sử dụng hết những ưu đãi về lãi suất mà ADB đang hỗ trợ dự án.

Đánh giá về VBSP, đại diện ADB cho biết, hiện nguồn vốn dự án là vốn trung và dài hạn nên sẽ phù hợp với VBSP do không bị hạn chế chỉ tiêu dư nợ cho vay trung – dài hạn, do đó, không cần tài sản thế chấp cho gói vay 50 triệu đồng.

Ngoài ra, VBSP có mạng lưới di động tới 11.000 xã vào những ngày cố định trong tháng nhằm cung cấp các dịch vụ ngân hàng tại trụ sở UBND xã nên rất phù hợp cho hợp phần II của dự án.

Chậm triển khai dự án Lcasp, Việt Nam sẽ bị lãng phí một khoản vay ưu đãi từ nhà tài trợ ADB

Nguy cơ bị thu hồi

Ngày 17/10/2016, Bộ NN&PTNT đã có Văn bản số 8747 gửi Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính) về việc bổ sung VBSP tham gia dự án LCASP. Văn bản nêu rõ: “ADB đã tổ chức đoàn đánh giá giữa kỳ dự án LCASP, từ ngày 12 – 30/9/2016, để đẩy nhanh thực hiện dự án nói chung và hợp phần II nói riêng. Trong biên bản ghi nhớ, đoàn đề xuất bổ sung VBSP tham gia thực hiện hợp phần tín dụng”.

Ngân hàng Nhà nước cũng đã có công văn không phản đối việc VBSP tham gia vào hợp phần tín dụng của dự án, nhưng VBSP sẽ tiến hành vay lại từ Bộ Tài chính. Vì vậy, Bộ Tài chính sẽ thẩm định cho vay lại đối với VBSP cho dự án và báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước khi tiến hành các thủ tục ký Hiệp định vay phụ.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ NN&PTNN Lê Quốc Doanh cho biết, đã nhiều tháng trôi qua, việc thẩm định vẫn chưa hoàn thành, hiệp định vẫn chưa được ký kết. Trong khi đó, thời hạn thực hiện dự án đến tháng 9/2018 là kết thúc mà còn hơn 30 triệu USD nguồn vốn tín dụng lãi suất thấp của khoản vay vẫn chưa giải ngân được cho nông dân làm biogas bảo vệ môi trường nông thôn.

 “Năm 2013, Chính phủ đã ký hiệp định vay chính với ADB cho dự án này. Do đó, đây sẽ là khoản vay dành cho nước nghèo cuối cùng mà Việt Nam được nhận. Nếu sau tháng Chín này, khi đoàn ADB sang đánh giá tiến độ mà không tiến triển thêm, gần như chắc chắn khoản vay này sẽ bị thu hồi. Đây là một điều đáng tiếc”, ông Doanh nói.

Trả lời báo Thời báo Kinh Doanh, ông Hoàng Hải, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính), cho biết: “Hiện nay, Bộ NN&PTNN là cơ quan chủ trì dự án này nên Bộ Tài chính đang có ý kiến đề nghị Bộ NN&PTNN đăng ký với Chính phủ để bổ sung VBSP vào dự án LCASP. Sau khi có ý kiến đồng ý của Chính phủ, với vai trò là cơ quan cho vay lại, Bộ Tài chính sẽ triển khai ký kết Hiệp định phụ với VBSP”.

Sự chậm trễ này khiến công tác giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi của ADB tiếp tục rơi vào tình trạng khó khăn. Nếu không giải ngân sớm được nguồn vốn nói trên, Chính phủ Việt Nam sẽ bị lãng phí một khoản vay ưu đãi từ nhà tài trợ ADB. Từ tháng 7/2017, Việt Nam chính thức sẽ phải vay với lãi suất dành cho nước thu nhập trung bình cao hơn và thời hạn ngắn hơn so với trước đây.

Huyền Anh