Ảnh: Bộ trưởng Bùi Quang Vinh trăn trở về hiệu quả của DN sau CPH

Thông tin này vừa được Bộ trưởng Bùi Quang Vinh chia sẻ tại Hội thảo “Vai trò mới của doanh nghiệp Nhà nước trong nền kinh tế - Kinh nghiệm và bài học cho Việt Nam”. Hội thảo có sự tham dự của cựu Thủ tướng Vương quốc Anh Tony Blair cùng đại diện các bộ, ngành, chuyên gia kinh tế, lãnh đạo các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.

Theo ông Vinh, quá trình cổ phần hóa DNNN diễn ra suốt hơn 20 năm qua đã giảm số lượng từ 12.000 DN xuống còn 800 DN (100% vốn Nhà nước) hiện nay. Thành công mới chỉ về mặt số lượng, nhưng còn nhiều chuyện…

Đơn cử, khi cổ phần hóa, tỷ trọng cổ phần bán ra bên ngoài của DN còn thấp, nhất là ở các tập đoàn, DN lớn. Thậm chí, có những tập đoàn sau khi CPH, Nhà nước vẫn nắm tới 95% cổ phần, nhưng hầu như không có thay đổi gì về nhân sự, quản trị công ty. Nhà nước vẫn xét duyệt “từ đầu đến chân” nên hiệu quả hoạt động cần xem lại.

Công cuộc CPH, đổi mới DNNN phải thực chất, để làm sao nhiều cổ đông tham gia, họ thực sự có vai trò để làm thay đổi quản trị DN. Với tỷ lệ cổ phần bán ra ngoài chỉ 5-7%, còn Nhà nước vẫn nắm cổ phần chi phối lớn nhưng hành xử của các DN này tương tự như DN tư nhân là không ổn.

"Điều này cho thấy CPH đang tạo kẽ hở, khiến kiểm soát của Chính phủ thấp hơn rất nhiều, rất nguy hiểm và ta có nhiều bài học trả giá. Làm sao để nâng cao hiệu quả CPH…?”, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh trăn trở.

Theo đánh giá của Văn phòng Tony Blair, hiện cụm từ “cổ phần hóa” ở Việt Nam khác với “tư hữu hóa” như mô tả trong nghiên cứu của Văn phòng này, do Chính phủ Việt Nam vẫn nắm giữ tỷ lệ sở hữu lớn tại phần lớn các DN. Với cách tiếp cận thu hẹp như vậy, Việt Nam không thể kỳ vọng sẽ chứng kiến những tác động tích cực của CPH tương tự như các quốc gia khác.

Ở một số trường hợp, CPH chủ yếu là phương thức để huy động vốn cho các DN, chứ không hướng đến giảm tỷ lệ sở hữu của Nhà nước hay thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển. Đơn cử, CPH Tổng công ty Hàng không Việt Nam mới chào bán 49 triệu cổ phần, chiếm 3,48% vốn điều lệ. 

Nếu đây là mục tiêu hiện tại của Việt Nam, thì cần phải CPH các DNNN mắc nợ nhiều nhất, đồng thời Chính phủ cần truyền đạt thông điệp rõ ràng về mục tiêu trước mắt của CPH là cải thiện tình hình tài chính của các DNNN. Mà cần phải tái cơ cấu DNNN này trước khi CPH, chào bán đủ lượng cổ phần ra ngoài cho các NĐT để họ có thể xoay chuyển tình thế kinh doanh của DN.