Công bố mới đây của công ty CP Báo cáo đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) cho thấy năm 2017, doanh thu của thị trường dược phẩm Việt Nam ước đạt 5,2 tỷ USD, tăng khoảng 10% so với năm trước. Ước tính mỗi người Việt Nam trong năm 2017 chi trung bình hơn 56 USD tiền thuốc, tương đương gần 1,3 triệu đồng.

Áp lực ngày càng lớn

Trước đó, thống kê của tổ chức nghiên cứu thị trường BMI cho thấy ngành dược phẩm Việt Nam hiện giữ tốc độ tăng trưởng hàng năm cao nhất châu Á và đứng thứ 17/175 trên thế giới, giai đoạn từ 2010 – 2015 trung bình đạt xấp xỉ 17% và dự báo trong vòng 5 năm tiếp theo, Việt Nam sẽ tiếp tục nằm trong nhóm 20 quốc gia có mức tăng trưởng mạnh và ổn định nhất thế giới.

Chính vì vậy, ngành dược phẩm được đánh giá là một thị trường hết sức tiềm năng, thu hút nhiều nhà đầu tư ngoại là các tập đoàn quốc gia trên thế giới. Vienam Report nhận định sự gia nhập ồ ạt của các tập đoàn dược phẩm nước ngoài vào khâu sản xuất tại Việt Nam như Sanofi, Taisho, Abbott… đang tạo áp lực lớn với các DN trong nước. 

Tính đến hết năm 2015, có hơn 40 dự án đầu tư FDI trong lĩnh vực dược phẩm. Đáng chú ý là dự án Sanofi với tổng mức đầu tư 80 triệu USD, Nipro với tổng mức đầu tư 250 triệu USD. 

Ngoài ra, xu hướng đầu tư vào các công ty dược Việt Nam cũng ngày càng mở rộng. Các thành viên Pharma Group (Hiệp hội các nhà sản xuất dược phẩm) đã đầu tư 2.600 tỷ đồng vào Việt Nam trong 3 năm qua.

Trong khi đó, thống kê hiện tại cho thấy DN trong nước chỉ đáp ứng được khoảng 45% nhu cầu thị trường, còn lại phải nhập khẩu (NK), giá trị NK đã tăng lên mức 16%/năm. 

Việt Nam cũng phải NK tới 90% nguyên liệu để sản xuất thuốc, chủ yếu từ Trung Quốc và Ấn Độ, lần lượt là 51,4% và 18,3%. Đây là những nước đi trước trong ngành hóa dược đã hết thời gian khấu hao thiết bị đầu tư, sẵn sàng cạnh tranh với các sản phẩm nội địa của Việt Nam. 

Theo Bộ NN&PTNT, trong thời gian qua, nhiều DN đã đầu tư tiếp nhận chuyển giao công nghệ và xây dựng vùng trồng, nhà máy chế biến dược liệu, tuy nhiên chỉ đáp ứng ứng được 30% nhu cầu, hàng năm Việt Nam vẫn phải NK của Trung Quốc khoảng 20.000 tấn. 

Bộ KH&ĐT cũng cho biết, hiện nay có 178 DN sản xuất thuốc, trong đó có 98 DN sản xuất thuốc tân dược, 80 DN sản xuất thuốc y học cổ truyền. Các DN Việt Nam đa số sản xuất thành phẩm từ nguyên liệu NK, hiện mới có một nhà máy sản xuất nguyên liệu kháng sinh tổng hợp của Mekophar, sản lượng thiết kế 200 tấn amoxicillin và 100 tấn Ampicillin mỗi năm, chỉ đủ cho nhu cầu bản thân DN. 

Xét về quy mô, các DN Việt Nam chủ yếu vẫn thuộc nhóm DN vừa và nhỏ cả về tài chính lẫn nhân lực. Các nhà máy trong nước đều sản xuất danh mục sản phẩm tương đối giống nhau. 

“Điều này không chỉ đẩy các DN vào tình thế cạnh tranh gay gắt, mà còn làm yếu đi năng lực sản xuất của ngành công nghiệp dược Việt Nam nói chung. Hậu quả là phần lớn DN tập trung sản xuất những loại thuốc thông thường, trong khi có quá ít cơ sở đầu tư sản xuất các loại thuốc có dạng bào chế đặc biệt và thuốc chuyên khoa đặc trị”, Bộ KH&ĐT đánh giá. 

Hơn nữa, các nhà sản xuất chỉ chú ý cải tiến hình thức bao bì, nhãn…, nhưng chưa chú ý coi trọng chất lượng vật liệu bao bì (bao bì tiếp xúc với thuốc). 

Nếu có những chính sách ưu đãi cụ thể thì sẽ khuyến khích DN trong nước thành lập và đầu tư mạnh mẽ hơn vào ngành dược
 

Doanh nghiệp cần ưu đãi

Tuy nhiên, ở góc độ DN, bà Vũ Thị Thuận, Chủ tịch HĐQT công ty CP Traphaco, cũng nêu lên nhiều khó khăn mà DN sản xuất dược đang gặp phải.

Theo đó, DN có thể phải chịu nhiều rủi ro khi Nhà nước chưa có các chính sách hỗ trợ cho những đơn vị tiên phong trong phát triển vùng dược liệu. Chưa kể, người trồng dược liệu hiện luôn có tư duy chỉ vì cái lợi trước mắt và sẵn sàng quay lưng với DN khi thấy điều kiện bất lợi. 

“Chính phủ đang thực hành chính sách bình ổn giá mà không có chính sách hỗ trợ hiệu quả đối với DN. Các sản phẩm được chế biến từ dược liệu trong nước không đứng vững được trên thị trường trong nước”, bà Thuận chia sẻ. 

Ngoài ra, còn nhiều hiện tượng nhái, giả mạo các sản phẩm có uy tín. Những điều này dẫn đến DN kinh doanh chân chính phải chịu thiệt nhiều hơn. 

Đồng quan điểm, bà Phạm Thị Thanh Hương, Phó Tổng Giám đốc công ty CP Dược – Trang Thiết bị y tế Bình Định (Bidiphar), cho rằng ngành dược đã có những chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư, đổi mới nhưng còn chung chung, chưa cụ thể. 

“Nếu có những chính sách ưu đãi cụ thể thì sẽ khuyến khích DN thành lập và đầu tư mạnh mẽ hơn”, bà Hương cho biết. 

Để phát triển ngành dược liệu, Ts.Dương Quốc Sỹ, Hiệp hội Tinh dầu, Hương liệu, Mỹ phẩm Việt Nam, đề xuất trên cơ sở đề án khả thi, DN cần được địa phương giao quản lý vùng nguyên liệu. Đây là khâu phối hợp giữa Nhà nước và DN. 

“Được giao vùng nguyên liệu sẽ giúp DN chủ động trong việc phát triển nguyên liệu sản xuất của mình, khắc phục tình trạng hiện nay diện tích vùng nguyên liệu còn nhỏ bé đối với một số loại dược liệu chính rất cần có lượng lớn”, ông Sỹ nói. 

Thy Lê