Bà Lê Việt Nga, Vụ Phó Vụ Thị trường trong nước, Bộ Công Thương, cho biết, tỷ lệ hàng Việt Nam trong các siêu thị hiện chiếm hơn 70%, đặc biệt một số siêu thị như Co.op Mart, Big C có tỷ lệ hàng Việt Nam trên 90%. Tuy nhiên vẫn diễn ra thực trạng, hàng Việt vào siêu thị dễ với DN lớn mà khó với DN nhỏ.

Bối rối thủ tục 

Ông Hoàng Vệ Dũng, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), nhận định, 5 năm trước nói về câu chuyện tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu có thể rất khó khăn nhưng hiện nay chuyện này là phổ biến. 

Theo ông Dũng, việc tham gia chuỗi cung ứng đối với DN là việc bình thường song rất cạnh tranh. Chuỗi rất nhiều, nhưng DN có chất lượng, giá cả hợp lý để đủ sức cạnh tranh không. “DN tham gia chuỗi thường được hỏi hàng thế nào, giá ra sao. Nếu giá cao quá sẽ bị từ chối, chưa kể chất lượng, nguồn gốc xuất xứ. Do đó, vẫn còn tình trạng luẩn quẩn chuỗi đi tìm nhà cung cấp, nhà cung cấp đi tìm chuỗi”, ông Dũng nói.

Về khó khăn đưa thực phẩm, nông sản Việt vào chuỗi cung ứng, ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch Liên Hiệp HTX tiêu thụ nông sản an toàn Việt Nam (UCA), chia sẻ, việc siêu thị yêu cầu nhiều giấy tờ, chứng chỉ với nông dân là việc làm quá khó khăn. 

“Chúng ta có nhiều chính sách, nhưng chính sách cần thực tiễn hơn nữa, người bao tiêu được hỗ trợ cái gì, chế biến sâu được hỗ trợ cái gì. Tôi đi 1.000 HTX và nhận thấy sản xuất vẫn theo kiểu được mùa mất giá, được giá mất mùa. Trong khi đó, sản phẩm thời gian thu hoạch ngắn. Lúc không có thị trường, bà con phải đổ đi. Nhưng sau khi các đơn vị xây dựng thương hiệu cho sản phẩm để đưa ra thị trường, sản phẩm đó lại hết”, ông Tuấn cho biết.

Dưới góc độ nhà phân phối, bà Lê Thị Mai Linh, Phó Chủ tịch Phụ trách marketing, điều hành và quan hệ xã hội Central Group, chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay đối với các DN nhỏ đúng là họ khá bỡ ngỡ với các thủ tục giấy tờ mà siêu thị yêu cầu. 

“Tham gia với vai trò phân phối, chúng tôi phải tuân thủ quy định của Nhà nước trong vấn đề an toàn thực phẩm, nhưng khi chúng tôi cần giấy tờ chứng minh điều này với các sản phẩm của DN theo quy định, DN lại bối rối. Thực tế, các DN Việt khá bỡ ngỡ vì chưa nắm vững những thủ tục để hoàn thiện các loại giấy tờ này”, bà Linh cho biết. 

Bà Linh cũng chỉ ra một khó khăn nữa là siêu thị rất cần sản lượng ổn định từ nông sản và thực phẩm sản xuất nội địa . Thực tế, có trường hợp, sản phẩm có giấy tờ đảm bảo, giá cả phù hợp, nhưng khi cần thêm sản lượng để bán lại không có. 

Theo ông Phạm Thanh Hùng, Tổng Giám đốc công ty TNHH Ba Huân, việc tham gia chuỗi cung ứng của DN nhỏ còn nhiều khó khăn, cần sự đồng hành hỗ trợ của người tiêu dùng và cơ quan quản lý.

Song ông Hùng cho rằng để làm được việc này, đầu tiên DN phải tự khẳng định về chất lượng sản phẩm. Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt nhưng hàng Việt phải có chất lượng, giá cả thế nào để người Việt tin tưởng sử dụng. Đồng thời DN rất cần sự hỗ trợ từ các cơ quan của Nhà nước như Bộ Công Thương, các Sở Công Thương tỉnh, thành phố.

Ông Nguyễn Anh Đức, thành viên Hội đồng Quản trị, Phó Tổng Giám đốc Liên hiệp HTX Thương mại Tp.HCM (Saigon Co.op), cho rằng hơn ai hết chính các DN phải tự cứu sống mình trước, phải xác định cần liên kết để tồn tại. Hiện nay, Việt Nam còn nhiều thủ tục, quy trình cần phải rút ngắn. Bởi vì chính những thủ tục này đang làm phát sinh chi phí, khiến sản phẩm của DN kém cạnh tranh hơn.

Đồng thời theo ông Đức, chuỗi cung ứng cần thêm nhiều sự sáng tạo với nhiều mô hình mới. Như ở Hàn Quốc, một HTX nông sản đã tự tổ chức sàn giao dịch thu mua, đấu giá sản phẩm nông nghiệp cho bà con nông dân. 

Rào cản lớn nhất để nông sản Việt vào siêu thị chính là “cửa ải” thủ tục giấy tờ
 

Doanh nghiệp tự “cứu mình”

Trước kiến nghị này, bà Trần Thị Phương Lan, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, trần tình, không phải cơ quan quản lý không nhận thấy điều này, nhưng thực tế, Việt Nam muốn làm được như Nhật Bản, Hàn Quốc, phải có hạ tầng thương mại đáp ứng được, người nông dân mới có chỗ kinh doanh. Muốn đấu giá phải có sàn giao dịch, muốn đem sản phẩm đến chợ phải có chợ. 

“Ngay tại Hà Nội, việc phát triển hệ thống chợ cũng gặp nhiều khó khăn. Cơ chế chính sách cho phát triển hạ tầng thương mại không được quan tâm như với điện, đường, trường, trạm. Chúng tôi đề nghị Bộ Công Thương phải có đề xuất mạnh mẽ để có cơ chế ưu tiên cho DN nội phát triển hạ tầng như chợ, hầu hết chợ hiện nay rất xập xệ. Có địa phương có tiền mà không xây được chợ.

Muốn giải được bài toán hỗ trợ nông dân thế nào, phát triển chuỗi thế nào, hội nhập thế nào cần có kiến nghị mạnh mẽ hơn về phát triển hạ tầng thương mại”, bà Lan nhấn mạnh. 

Đồng thời theo bà Lan, về phía DN phân phối, chiến lược phát triển của DN nội cũng rất hạn chế, không như DN FDI – người ta định hướng đến năm 2020 sẽ phát triển bao nhiêu chuỗi nhưng DN Việt cứ tùy đâu phát triển đó. Thỉnh thoảng lại đề xuất xin Nhà nước mở một siêu thị hay một chợ ở chỗ này, chỗ kia.

Bà Nguyễn Thị Lan Hương, Giám đốc HTX Phú Cường, cho rằng muốn tiêu thụ sản phẩm tốt, hàng hóa phải có xuất xứ rõ ràng. Những mặt hàng có số lượng nhiều, nhất thiết phải có tem, nhãn mác. 

“Chúng tôi cũng đang xây dựng một số mặt hàng bán buôn đấu giá, một số mặt hàng bán lẻ yêu cầu phải có giá niêm yết. Giờ không như trước, thích là tiểu thương trong chợ tự nói giá trên trời. Để tiêu thụ được hàng Việt tốt, đầu tiên là chất lượng, thứ hai là giá. Nếu chất lượng tốt, giá cao cũng không thể nào tiêu thụ được”, bà Hương cho biết. 

Ngoài ra, theo bà Hương, kênh chợ truyền thống hiện đang giảm dần thị phần khi các trung tâm thương mại, cửa hàng tiện ích ra đời. Nhưng thói quen sử dụng chợ truyền thống đã ăn sâu vào nếp sống văn hóa nên khó thay đổi. Vì vậy, chính sách cần có giải pháp cho chợ truyền thống phát triển. Khi xây dựng được chuỗi cung ứng an toàn cho chợ sẽ đảm bảo không có một mặt hàng nào kém chất lượng được vào chợ.

Ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Bộ Công Thương, thừa nhận, mặc dù có nhiều cố gắng từ phía chính sách hỗ trợ của Nhà nước nhưng những mong muốn của DN, người dân còn nhiều nên cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với Hiệp hội, địa phương và DN. Chúng ta đã yếu nên cần phải có liên kết để mạnh hơn. 

Ông Hải cho rằng DN cần phải cố gắng hơn nữa để xây dựng thương hiệu của mình. DN cố gắng vì sự phát triển của chính mình, giúp cho sự phát triển của ngành, cũng như đóng góp cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

Lê Thúy