Số liệu thống kê mới nhất của Tổng cục Hải quan cho thấy, hồi tháng 7/2016, với nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện, kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam đã đạt 2,4 tỷ USD. Tính trong 7 tháng đầu năm 2016, cả nước nhập khẩu 15,02 tỷ USD, tăng 14,3% so với cùng kỳ năm 2015.

Nhập nhiều, nội địa hoá thấp

Hàn Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất cung cấp nhóm hàng này cho Việt Nam với trị giá nhập khẩu trong 7 tháng qua đạt 4,88 tỷ USD, tăng mạnh 25,6%. Tiếp theo là các thị trường Trung Quốc (3,05 tỷ USD, tăng 8,4%); Đài Loan (1,65 tỷ USD, tăng 41,6%); Nhật Bản (1,37 tỷ USD, tăng 5,8%)…

Với nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện, trong 7 tháng 2016, kim ngạch nhập đạt 5,62 tỷ USD, giảm 9,4%. Trong đó, nhập khẩu của khu vực FDI là 4,95 tỷ USD, giảm 9,7% và chiếm 88,1% tổng trị giá nhập khẩu hàng điện thoại các loại và linh kiện của cả nước.

Nhập khẩu nhóm hàng này từ thị trường lớn nhất Trung Quốc và Hàn Quốc trong 7 tháng 2016 là 5,32 tỷ USD, chiếm gần 95% trị giá nhập khẩu hàng điện thoại các loại và linh kiện của cả nước.

Nếu soi kỹ các số liệu nhập khẩu nhiều năm nay sẽ thấy kim ngạch nhập khẩu các linh kiện điện tử là cực kỳ lớn. Riêng hồi năm ngoái, kim ngạch nhập khẩu linh kiện máy vi tính, sản phẩm điện tử của Việt Nam đã đạt khoảng 21 tỷ USD, còn linh kiện điện thoại đạt 10 tỷ USD.

Trong buổi tiếp xúc với giới DN tại Tp.HCM hồi cuối tuần qua để bàn giải pháp phát triển công nghiệp hỗ trợ từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, bà Trương Thị Chí Bình, Giám đốc Trung tâm phát triển công nghiệp hỗ trợ (SIDEC) thuộc Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công nghiệp (Bộ Công Thương), có lưu ý tỷ lệ nội địa hóa của các DN điện tử nội địa hiện chỉ là 12%, còn lại là 88% nhập từ nước ngoài, từ nhập linh kiện điện tử cao cấp đến linh kiện cơ khí, nhựa, cao su.

Tỷ lệ nội địa hóa của các DN điện tử nội địa hiện chỉ là 12%, còn lại phải nhập linh kiện từ nước ngoài

Chẳng hạn như với một chiếc tivi lắp ráp ở Việt Nam thì 97% linh kiện điện-điện tử, 87% linh kiện nhựa, cao su và 81% linh kiện cơ khí là phải nhập khẩu.

Còn theo số liệu của ông Phạm Tuấn Anh, Phó vụ trưởng Vụ Công nghiệp (Bộ Công Thương), cung ứng của lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ cho các lĩnh vực hạ nguồn như điện tử tin học, viễn thông vẫn khá thấp (chỉ đạt 15%), thấp nhất là điện tử chuyên dụng cho công nghệ cao chỉ đạt 5%.

Riêng sản xuất linh kiện điện tử đáp ứng nhu cầu linh kiện đối với điện tử gia dụng thì đáng kể hơn (đạt 30 – 35%) và 40% cho ô tô và xe máy (chủ yếu là xe máy).

Thách thức lấn át cơ hội

Giới chuyên gia than phiền, lẽ ra với một loạt FTA thế hệ mới là thời điểm để các DN điện tử nội địa tận dụng cơ hội để phát triển. Thế nhưng, các thách thức vẫn lấn át cơ hội, nhất là trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ ngành điện tử.

Theo bà Trương Thị Chí Bình, với các FTA thế hệ mới, thách thức lớn chính là áp lực cạnh tranh từ các nước có cơ cấu xuất khẩu tương đồng với Việt Nam, ngay tại thị trường nội địa. Hơn nữa, ngành này sẽ vấp phải rào cản phi thuế quan và tăng chi phí lao động.

Trên thực tế, ngành công nghiệp điện tử Việt Nam lâu nay vẫn được cho là “chậm lớn”. Trong khi đó, các DN FDI (điển hình như Samsung) đã nhảy vào Việt Nam nắm bắt cơ hội từ lâu và có những sự phát triển ngoạn mục với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm khoảng 10%.

Tuy vậy, hoạt động chủ yếu của các DN FDI chủ yếu là lắp ráp, hoàn tất công đoạn cuối cùng của sản phẩm. Tỷ lệ nội địa hóa đạt từ 20% – 30%, chưa đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư.

Cũng theo giới chuyên gia, hàng điện tử công nghiệp bao gồm các linh kiện điện tử và phụ tùng liên quan chiếm khoảng 3% sản phẩm điện tử và tin học. Sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài về kỹ thuật chính là thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của ngành này.

Thạc sĩ Lê Thanh Thuỷ, Học viện công nghệ bưu chính viễn thông 1, nhận định, khi hội nhập, các nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu quan tâm vào lĩnh vực dịch vụ, sẽ ít DN quan tâm tới sản xuất thiết bị. Các nhà sản xuất nội địa vẫn có cơ hội nhưng sẽ gặp thách thức, như cạnh tranh về giá với hàng nhập khẩu.

Chưa kể, thuế nhập khẩu thiết bị toàn bộ trong tương lai chỉ ngang bằng hoặc thấp hơn nhập linh kiện, cộng với những thách thức khi Việt Nam tham gia Hiệp định Công nghệ thông tin mở rộng. Điều này làm cho lợi nhuận sản xuất công nghiệp điện tử không được khả quan.

Thực ra, trong lĩnh vực linh kiện điện tử, nhiều năm nay, DN FDI xuất khẩu là chủ yếu. Khi TPP hay các FTA có hiệu lực, dòng vốn FDI trong lĩnh vực này có khả năng tăng thêm. Nhưng để các DN Việt trở thành nhà cung ứng linh kiện điện tử cho họ thì không dễ chút nào.

Nguyễn Thế