Theo báo cáo thống kê của các Sở NN&PTNT tại ĐBSCL, trong 2 tháng đầu năm, sản lượng thu hoạch cá tra giảm nhẹ, ước đạt 103.000 tấn, giảm 0,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Hiện diện tích và sản lượng cá tra của một số tỉnh như sau: tại Vĩnh Long diện tích nuôi đạt 441 ha (tăng 4%), sản lượng 13.984 tấn (tăng 2%); Cần Thơ có diện tích là 498 ha (tăng 3,7%), sản lượng đạt 12.497 tấn ( tăng 65,7%).

Người nuôi bắt đầu có lãi

Hiện giá cá tra nguyên liệu đang dao động trong khoảng từ 24.000 - 25.000 đồng/kg. Với giá thành sản xuất từ 22.000-23.000 đồng/kg, cho người nuôi thu lợi nhuận khoảng 1.000 - 2.000 đồng/kg. Như vậy, sau một thời gian phát triển "nóng", người nuôi cá tra bỏ túi tiền tỷ, rồi đến lúc lâm cảnh khủng hoảng, người nuôi lỗ nặng cũng mất tiền tỷ, phá sản treo ao. Nay cá tra đang dần hồi phục, người nuôi bắt đầu có lãi.
Năm 2014, kim ngạch XK cá tra đạt 1,76 tỷ USD, tăng 0,4% so với năm 2013 nhưng tỷ trọng XK của mặt hàng so với toàn ngành thủy sản giảm từ 26% năm 2013 xuống 22%.
Nhìn lại năm qua, thị trường XK cá tra có nhiều thay đổi, XK sang 150 quốc gia, khu vực lãnh thổ trên thế giới nhưng giá trị XK sang thị trường truyền thống như Mỹ, EU có sự sụt giảm tương ứng với 11,5% và 10,7% so với cùng kỳ năm ngoái. Sở dĩ có sự thay đổi như vậy vì tại EU, cá tra Việt Nam vừa phải đương đầu với những quy định ngặt nghèo hơn về chất kháng sinh trong sản phẩm vừa phải cạnh tranh với nhiều loại cá thịt trắng khác tại thị trường này. Tại Mỹ, cá tra Việt được ưa chuộng, lọt vào Top một trong 10 sản phẩm được tiêu thụ mạnh nhưng cũng không tránh khỏi cảnh sụt giảm. Sản phẩm cá tra liên tiếp bị liệt vào diện danh sách chống bán phá giá.

Quý I/2015, thị trường tiêu thụ cá tra vẫn trầm lắng.

Mục tiêu năm 2015 được đặt ra đối với ngành cá tra, phấn đấu ổn định 5.500 ha, sản lượng cá nguyên liệu 1,1-1,2 triệu tấn; kim ngạch XK 1,75-1,85 tỷ USD. Thông tin từ VASEP cho hay, quý I/2015, thị trường tiêu thụ cá tra vẫn trầm lắng. XK chỉ có cơ hội tăng từ quý 2/2015, sau khi diễn ra một số hội chợ thủy sản quốc tế.
Theo VASEP, cùng với việc ngành cá tra đang chịu tác động của những chính sách mới như Nghị định 36 và xu hướng nuôi xen kẽ cá tra với cá rô phi và những bất cập của ngành chưa được giải quyết triệt để, giá trị XK của ngành trong năm 2015 có khả năng chỉ đạt khoảng 1,76 tỷ USD tương đương với năm trước.

Đổi "chất" mới mong đổi "lượng"

Nhiều chuyên gia nhận định, ngành cá tra giờ đã hết thời lợi thế "một mình một chợ" khi mà trên thế giới, một số nước đã quan tâm, đầu tư vùng nuôi cá tra như Thái Lan, Lào, Campuchia, Philippines, Indonesia, Bangladesh…
Trước đó, khi ở thế độc tôn, các DN Việt Nam không những không biết tận dụng cơ hội mà còn dìm nhau theo kiểu mạnh ai nấy làm, tranh mua tranh bán mới dẫn đến kết cục thất bại của ngành như thời gian qua. Nay thời thế thay đổi, các hiệp định thương mại sẽ được ký kết, nhiều mặt hàng được hưởng ưu đãi thuế quan, thị trường thế giới dự báo sẽ nhiều cơ hội đồng thời cạnh tranh cũng gay gắt hơn.
Vừa qua, quy định về tỷ lệ mạ băng trong sản phẩm cá tra được Bộ NN&PTNT đưa ra tối đa không quá 10%, hàm lượng nước tối đa trong cá tra phi lê đông lạnh không quá 83% tại Nghị định 36 vấp phải sự phản kháng của nhiều DN.
Ông Vũ Văn Tám, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, khẳng định, mục đích công nghệ của việc mạ băng là để bảo vệ sản phẩm nhằm giảm thiểu khả năng mất nước (cháy lạnh) gây suy giảm chất lượng sản phẩm trong quá trình bảo quản đông lạnh.
Việc sử dụng phụ gia vừa đủ (tương ứng với hàm lượng nước là 83% và tỷ lệ tăng trọng là 15%) nhằm đạt được mục đích cải thiện chất lượng cảm quan, chống mất nước sau rã đông. Nếu lạm dụng phụ gia đến hàm lượng nước là 85% - 86% thì tỷ lệ tăng trọng sẽ tương ứng từ 35%-40%, có thể bị coi là gian lận thương mại, làm suy giảm chất lượng sản phẩm cá tra phi lê, bán giá thành thấp và dẫn đến nguy cơ cá tra Việt Nam bị cáo buộc, áp thuế chống bán phá giá tại các thị trường.
Cũng theo Thứ trưởng Tám, những quy định này đủ độ tin cậy, cơ sở khoa học, và thực tiễn để từng bước nâng cao chất lượng, giá trị và đảm bảo phát triển bền vững sản phẩm cá tra Việt Nam. Để phần nào tháo gỡ khó khăn cho các DN chế biến, XK cá tra, Bộ NN&PTNT đã đề xuất và được Chính phủ đồng ý chưa thực hiện các quy định về hàm lượng nước tối đa và tỷ lệ mạ băng trong cá tra phi lê đông lạnh nêu trên đến hết ngày 31/12/2015 thay vì ngày 31/12/2014 như quy định ban đầu.
Thị trường thế giới không còn chuộng sản phẩm giá rẻ nhưng chất lượng không ổn định. Khi hàng rào thuế quan được nới lỏng cũng là lúc hàng rào chất lượng được siết chặt hơn. Như vậy, các DN tham gia XK không còn cách nào khác buộc phải tái cấu trúc, phát triển theo chiều sâu, thích nghi với những quy định trong nước cũng như những yêu cầu ngày càng ngặt nghèo của thị trường. Làm được như vậy, ngành cá tra mới mong phát triển đưa về giá trị thực của nó.

Thu Hường