Bến Tre là tỉnh có diện tích nuôi nghêu và bãi nghêu giống tự nhiên đứng đầu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và cả nước. Với lợi thế nằm sát bờ biển Đông, có chiều dài bờ biển 65 km, hình thành nên bãi bồi rộng lớn, trải dài từ Bình Đại, Ba Tri đến Thạnh Phú với diện tích trên 15.000 ha.

Vùng nghêu trù phú,chất lượng cao

Nghề sản xuất và quản lý khai thác nghêu Bến Tre đã chính thức được Hội đồng quản lý biển quốc tế (Marine Stewardship Council - MSC), Quỹ Quốc tế về bảo vệ thiên nhiên (World Wide Fund of Nature - WWF) cấp chứng nhận đạt tiêu chí MSC. Đây là giấy chứng nhận sản phẩm thủy sản sinh thái đạt chất lượng toàn cầu.

Chất lượng nghêu cũng được khẳng định trên toàn thế giới. Đó là lợi thế để Bến Tre phát triển mạnh nghề nuôi nghêu xuất khẩu, mang lại nguồn ngoại tệ không nhỏ cho tỉnh. Tuy nhiên, hiện nay, Bến Tre chỉ khai thác được 7.510 ha, chiếm khoảng 50% tiềm năng diện tích hiện có. Trong đó, diện tích nuôi thực tế chỉ 2.200 ha, sản lượng đạt từ 20.000 - 30.000 tấn/năm.

Các bãi bồi ven biển thuộc 3 huyện Bình Đại, Ba Tri và Thạnh Phú được thiên nhiên ban tặng nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế cao là con nghêu. Nơi đây đã hình thành các HTX thủy sản, gồm: Thạnh Lợi, Bình Minh, Thạnh Phong, Thanh Bình (Thạnh Phú), Tân Thủy, An Thủy, Bảo Thuận (Ba Tri), Rạng Đông, Đồng Tâm (Bình Đại). Các HTX đã và đang quản lý, khai thác hiệu quả tài nguyên con nghêu, tạo doanh thu, ăn chia lợi nhuận.

Thời gian qua, lãnh đạo tỉnh Bến Tre và Liên minh HTX tỉnh đã vận động thành lập các HTX phát triển nhanh chóng, ổn định khai thác hiệu quả nguồn lợi thủy sản, đem đến lợi nhuận ổn định cho các thành viên. Các HTX đã chủ động tiếp thị, thậm chí hạ giá thành để khai thác bán, nhằm hạn chế thiệt hại đến mức thấp nhất nhưng cũng gặp nhiều khó khăn.

Năm nay, các HTX đã dự báo tình trạng nghêu chết nhưng vẫn không thể ngăn chặn được. Tại huyện Ba Tri, chỉ có 2 HTX Tân Thủy và An Thủy là tái tạo được nguồn nghêu giống, còn HTX Bình Thuận gặp nhiều khó khăn về giống nghêu. Trong đó, HTX An Thủy được huyện giao quản lý, khai thác 1.015 ha đất bãi bồi ven biển, nhưng mới quy hoạch vùng nuôi được 270 ha.

Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Võ Kim Cự (giữa) thăm bãi nuôi nghêu của HTX

Nghêu chết, chưa thể khắc phục!

Năm nay, tỷ lệ nghêu chết khoảng 30%, ước tính thiệt hại khoảng 200 tấn. HTX thủy sản Tân Thủy có diện tích 200 ha, diện tích bị thiệt hại 25 ha, khoảng 110 tấn, tỷ lệ nghêu chết khoảng 40 - 50%. Riêng HTX thủy sản Bảo Thuận đang quản lý khoảng 600 ha, đưa vào sử dụng, khai thác là 300 ha.

Theo ông Phạm Tấn Hưng - Phó Giám đốc HTX thủy sản Bảo Thuận, năm nay, đơn vị gặp rất nhiều khó khăn. Vựa nghêu của HTX nằm trong vùng thời tiết nóng, khí hậu không thuận lợi nên không thể tái sinh nghêu giống. HTX thiệt hại khoảng 80% lượng nghêu thịt, khoảng gần 500 tấn (trị giá khoảng 10 tỷ đồng).

Theo Chi cục Nuôi trồng thủy sản, tỷ lệ thiệt hại của các HTX trên địa bàn huyện Bình Đại, Ba Tri từ 5% đến 80% là rất lớn. Để hỗ trợ kịp thời cho các HTX, ngành nông nghiệp, Chi cục đã thu mẫu nghêu chết, mẫu nước, mẫu bùn của các HTX, cho thấy mật độ vi khuẩn Vibrio trong nước và trong bùn rất cao… Đây là loại vi khuẩn có khả năng gây bệnh cao cho các đối tượng thủy sản.

Phát biểu trong chuyến làm việc với lãnh đạo tỉnh Bến Tre và các HTX nuôi nghêu, ngày 2/12, ông Võ Kim Cự - Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam, đánh giá: “Trong điều kiện vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng các HTX nuôi nghêu đã nỗ lực vươn lên, làm ăn hiệu quả, ổn định kinh tế, chính trị địa phương. Các HTX đã tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, nâng cao thu nhập đời sống của người dân. Tuy nhiên, để phát triển vùng nuôi nghêu, các HTX cần mở rộng đầu tư KH-CN, kỹ thuật khai thác, kỹ năng quản lý, điều hành HTX. Vấn đề cấp bách nhất vẫn là mở rộng vùng nuôi nghêu cho hiệu quả, tạo ra những lợi thế riêng”.

Con nghêu ở Bến Tre đã hòa vào dòng chảy hội nhập, vươn ra thị trường thế giới, được đánh giá cao về chất lượng, đóng góp một phần không nhỏ cho kim ngạch xuất khẩu tỉnh. Tuy nhiên, các HTX khai thác thủy sản nuôi nghêu vẫn đang đối mặt với rất nhiều khó khăn.

Cần tạo cho các HTX lớn mạnh, hướng tới mục đích phát triển nghề nuôi nghêu bền vững và chế biến xuất khẩu theo tiêu chuẩn sạch. Làm được điều này, thương hiệu nghêu Bến Tre sẽ giữ được uy tín trên thương trường, tạo hiệu ứng lan tỏa cho vùng nuôi nghêu.

Lê Thuận